кат I ар.
письмо; почерк;
ал кат билет он умеет писать и читать; он грамотен;
жол кат уст. путёвка;
тил кат расписка;
куш кат каллиграфия;
катка сал- описать, сделать опись;
чөп кат закладка (в книге);
кат-чот разг. грамотность, образованность;
туяк кат см. туяк 2. кат II
пласт, слой; ряд;
жер кулагы жети кат погов. слухом земля полнится (букв: ухо земли в семь пластов);
кат-кат многократно; в несколько слоёв;
кат буйрук этиш грам. понудительная форма глагола;
эки кат южн. беременная;
тогуз кат см. тогуз. кат III
кат-кат күл- то же, что карт-карт күл- (см. карт IV). кат- IV 1. твердеть, черстветь;
каткан нан чёрствый хлеб;
калган-каткан всякие остатки, ошмётки;
жакшыга жата кал, жаманга ката кал погов. перед хорошим склонись, перед дурным будь твёрд; 2. охот. (о собаке) делать стойку;
ити катабы? его собака стойку делает?
көз кат- притупиться (о зрении от старости);
көз катканда көргөнүм, көрүнгөн жалгыз эрмегим фольк. моя единственная радость (т.е. дитя), которую увидела я в преклонном возрасте;
жолу каткан незадачливый; 3. жолу каткыр! бран. (обычно по адресу детей) эх, неладный!, у, незадачливый!;
жолу катып к несчастью; как на грех;
жолу катсын! бран. (обычно по адресу детей) чтоб ему неладно было!, чтоб ему не видать удачи!;
башы катты он растерялся; у него голова кругом пошла;
эмине кыларына башы катты он растерялся и не знал, что делать;
алды каткан 1) изнурённый; 2) бедняга;
атына ээри каткан, ээрине көтү каткан разг. к коню его седло присохло, к седлу его зад присох (о неутомимом наезднике и храбреце);
каным катып турат см. кан I;
тилеги каткан см. тилек. кат- V 1. прятать;
бек жерге кат- спрятать подальше;
койнума катып алдым я спрятал себе за пазуху;
ак албарсты кынына кайтып катып алды фольк. свой блестящий булат он опять в ножны вложил;
катпай-этпей эле не пряча и не жалея;
катпай-этпей эле жаны кийимдерин биринен сала бирин кийип новую одежду он, не пряча и не храня, (беспорядочно) надевал одну за другой;
каткан-күткөн или каткан-куткан спрятанное и охраняемое;
каткан-күткөн казына спрятанная и охраняемая казна;
көрүп катып коёрго жок и на погляд нет (т.е. совсем нет);
баш кат- найти пристанище, найти убежище;
баш катар жер жок негде голову приклонить; негде укрыться;
баш катарга жер таппайт не знает, где голову приклонить; не находит убежища, спасения себе; 2. прибавлять, присоединять;
жүгөн кат- надеть узду;
нокто кат- надеть недоуздок, обротать;
сөз катпай или тил катпай не говоря ни слова;
үн катпай молча, безмолвно;
кимсиң десең үн катпай, өтүп кетти, тил катпай фольк. спросили его "кто ты?", он промолчал, проехал мимо, слова не сказав;
кол кат- нападать; притеснять, обижать;
а турмак, абдан тапшырды: кыргызга бир да кол катпа стих. и не только это, он ещё строго приказал: киргизов отнюдь не обижай. кат- VI:
түн кат- см. түн I.
Iзат.1. Кимдир бирөө менен пикир алмашуу, байланыш жасоо, кабар алышуу үчүн жиберилүүчү кагазга жазылган текст. Татыбек, агаңдан кат барбы? (Байтемиров). Досум, жазган катың көп кечигип тийди (Жантөшев).
2. Жазуу. Кат таануу. Колу кат билүү.
¨ Тилкат — эс. бир нерсени алгандыкты ырастоочу документ, расписка. Карыз алганың үчүн бул тил катка бармагыңды басып койчу (Абдукаримов). Талаккат — эс. эри менен аялдын ажырашкандыгын ырастоочу документ. Жолкат — эс. путёвка. Ишенимкатк.ишеним. Туяккат — тар. мал жаюуга уруксат берилген документ. Чөпкатк.чөпI. Кушкат — каллиграфия, кооздоп жакшы жазылган жазуу.
КАТIIзат. Катмар, кабат, кырка. Жер кулагы жети кат (макал). [Салыктын].. чүйлүсү кат-кат болуп бүктөлүп турат (Каимов).
¨Экикат— боюнда бар, кош бойлуу. Тиги келини кургур эки кат, айы жетилип калгансыды (Касымбеков). Тогузкат — ич көңдөйүндөгү тамак сиңирүүчү катмары көп карын.
КАТIIIэтиш.1. Жашыруу, көзгө урунтпай, көрсөтпөй коюу. Сары жез чирийт акыры, Сандыкка салып катса да (Үмөталиев). Арзыбаган буюмду, Казына кылып катпагын (Осмонкул).
2. Тагуу. Жүгөн катуу. Нокто катуу. ¨ Түнкатуу — түн бою уктабай жол жүрүү, түнү менен жүрүп кетүү. Эки-үч күндөн бери түн катып жол азабын көргөндүктөнбү, Алымдын көрүнүшү Анарханга коркунуч туудурду (Жантөшев).
КАТIVэтиш. 1.Кургап калуу, катуу болуп калуу, зыңкыйып, жибибей калуу. Бирөө жумурткасын, бирөө чүрүшүп каткан өрүгүн [базарга].. сатып, бака-шака түшүп калышчу (Сасыкбаев). Суу тоңгон — көк жалама муздар катып (Бөкөнбаев).
2. Кыймылсыз туруп калуу. [Акмат].. күүнү тыңшап, катты да калды (Жантөшев). Итике селейип катып калды (Убукеев).
¨ Балтыры(боконосу,борбуйэти,мууну)катуу — бой жетүү, баралына келүү. Балтыр этиң ката элек («Курманбек»). Бооруң бекип, боконоң ката элек (Баялинов). Борбуй этим ката электе оор эмгек, кайгылуу турмушту баштан өткөрүп чоңойдум (Жантөшев). Башыкатуу — эмне кыларын билбей калуу. Алымкул түрдүү ой-санаага батып.. башы катып отурду (Абдукаримов). Боорукатуу — 1) аябай катуу күлүү, ыкшуу. Бүбүш шылдыңдап боору катып күлдү (Турусбеков); 2) аябай катуу ыйлоо (балага карата); 3) жашы жетүү, бой жетүү, такшалуу. Азыр бооруңар ката элек балапансыңар (Бейшеналиев). Кадемикатуу — кордук көрүү, азапка түшүү. Катыларга катылбай, Кадемим мындай катарбы-ай («Манас»). Каныжетаңдайыкатуу — аябай суусоо, чаңкоо.
Берметке.. бир көнөчөк аш айран жеткизип бербесең, каны катып кетет го (Сыдыкбеков). Таңдайы кургап, тил катып, Күндөп-түндөп жол тартып («Манас»). Көзүкатуук.көз. Сөз(үн)катуу — сүйлөө, үн чыгаруу, добуш салуу. Жумагул бир жолу да сөз катпады (Шимеев). Тигилер үн каткан жок (Жантөшев). Тилегикатуу — тилегине, максатына жетпей калуу. Ат бербеген как баштын Аяздай катсын тилеги («Курманбек»). Тийиштик кылса душмандар, Тилеги катып жанчылат (Калык). Шорукатуук.шорI.
кат I Азыркы кыргыз тилинде бул сөз беш омоним түрүндө колдонулат. Бирок «үн кат», «сөз кат», «тил кат», «кол кат» деген сыяктуу сөз айкаштарынын курамынан кездешүүчү «кат» этиши эмнегедир сакталган эмес жана ал азыркы мезгилде өз алдынча колдонулбайт. Башка түрк тилдеринде, мисалы, Түркия түрк тилинде бул сөздүн «кош, кошумчала» деген мааниде колдонуларын эске алганда гана жогорудагы фразеологизмдердин мааниси айкын болот: «үн кат = үн кош» ж.б. Кыргыз тилинде бул уӊгу «кат+ык, кат+ыш» деген туунду сөздөрдүн курамынан кездешет.
кат II Байыркы мезгилде бул сөз «жемиш» маанисин билдирген (ДТС 1969:432). Азыр кыргыз тилинде өз алдынча колдонулбаганы менен «карагат» (кара жемиш), «кызылгат» (кызыл жемиш), «кожогат» (чоӊ жемиш, түрк тилинде кожо «чоӊ» деген мааниде колдонулат) деген жемиш аттарында сакталып калган.
1. Кимдир бирөө менен пикир алмашуу, кабарлашуу, саламдашуу ж. б. максат үчүн кагаз бетине түшүрүлүп, бир жакка жиберилүүчү текст. Анан Ванька чоң атасына кат жазды. (Сыдыкбеков). Татыбек, атаңдан кат барбы? (Байтемиров). 2. Жаза билүү сабаттуулугу, жазуу. Сиз өзүңүз кат билесизби? – дедим (Абдукаримов). Өнөр билдик, көтөрүлдүк асманга, Кат тааныдык, кагаз алып жазганга (Шүкүрбеков).
Бир нерсенин кабаты, бир нече беттен турган катмары. Алтынай төрт кат төшөктүн үстүндө отурат (Сыдыкбеков). Көйнөктөрү кат-кат болуп үстү-үстүнө жайыла берип, кайсынысын киерин өзү да билбей калчу («Ала-Тоо»).
1. Жаап-жашыруу, көзгө урунтпай, көрсөтпөй коюу. Отунчу бөдөнөнү койнуна катып, үйүнө келиптир (Сыдыкбеков). Арзыбаган буюмду Казына кылып катпагын (Осмонкул). Сары жез чирийт акыры, Сандыкка салып катсаң да (Үмөталиев). Кез-кез келчү меймандан, Тамагыңды катпагын (Токтогул). Коломтонун түбүнө, Өгөөнү катып кетти дейт («Эр Төштүк»). 2. Жүгөндү, ноктону малдын башына салуу, тагуу. Нокто катып байталга, Асыл чороң минди эми («Сейтек»). Жоргонун көзүн алаканы менен калкалап, башына жүгөн катты (Айтматов).
1. Кургаганда, куураганда же муздай болуп тоңгондо катуу абалга келүү, катуу болуп калуу. Бирөө жумурткасын, бирөө чүрүшүп каткан өрүгүн базарга сатып, бака-шака түшүп калышчу (Сасыкбаев). Суу тоңгон көк жалама муздар катып (Бөкөнбаев). Жер ката электе айдоо, себүү жумуштарын аяктап койсок болчудай («Ала-Тоо»). 2. Былк этпей туруп калуу, кыймылдабоо. Акмат күүнү тыңшап, катты да калды (Жантөшев). Итике селейип катып калды (Убукеев). Бекназар булдурсунду бүктөй кармап жерге матап таянып, былк этпей катып отурду (Касымбеков).
ката I ар. ошибка, погрешность; адам катасыз болбос, көл бакасыз болбос погов. не бывает человека без ошибок, не бывает озера без лягушек; ката кетирбей сүйло- говорить без ошибок; менден кеткен ката моя ошибка; катасынан бүткөн он зачат в грехе. ката II жолду ката всю дорогу, на протяжении всего пути; жолду ката сүйлөшүп келдик мы всю дорогу разговаривали.
сын. Туура эмес, жаңылыш, чеки Жаман көрбөй кечиргин, Сөзүмдүн болсо катасы («Эр Табылды»). Катасын алып таштагын Ырдап айткан кебимдин (Токтогул). Бул кылган иши ката.
Туура эмес, натуура, жаңылыш, чеки. Ойлоп турса Татыбек чын эле чоң ката жибериптир (Байтемиров). Ошондо мен өз катамды сезе койдум да, дароо оңдоп жибердим («Жаш ленинчи»). Жаман көрбөй кечиргин Сөзүмдүн болсо катасы («Эр Табылды»).
1. жестокий, свирепый; мурункудай катаал болбой калды он уже не такой свирепый, как раньше; катаал үн сердитый, свирепый голос; 2. трудный, тяжёлый; катаал турмуш тяжёлая жизнь; ашуулардын эң катаалы самый трудный из перевалов.
1. Каардуу, ырайымсыз, мээримсиз, орой, ачуусу чукул. Асты мындай катаалды көргөн эмесмин (Элебаев). Эмилакун бизге мурункудай көп катаал болбой калды (Жантөшев). Мүнөзү да катаал, өзүмчүл адам экен («Ала-Тоо»). 2. Тиричиликке шарты оор, кыйын, кыйынчылык тарттырган. Карайлап көз көрбөй, Кайырсыз катаал түн беле (Абдыраманов). Жылдын катаал мезгилинде да өндүрүмдүү иштей берүүгө дыйкандар үйрөнүшкөн
зат. Каардуулук, мээримсиздик, катуулук. Бул кезде катаалдыктан аты чыккан, Элимди сурап турган Кудаярхан (Абдыраманов). [Гүлзатты].. кайын ата, кайын энеси катаалдык кылып шорун кайнатып жүрүптүр («Ала-Тоо»).
Ырайымсыздык, мээримсиздик, каардуулук, орой мүнөздүүлүк, катуулук. Падышанын мандикер-жумушчуларга кылган катаалдыгы бир аз бошоңдой түшкөнсүдү (Абдукаримов).
error code (noun)
A return code that begins with E_ or DB_E_ and indicates that the method failed completely and was unable to do any useful work. Usually indicates a programming error.
мн. (ед. катакомба ж.) катакомба (Римдеги алгачкы христиандардын жашырын түрдө намаз окуу үчүн атайы жер астына жасалган үйлөрү; жер астына жасалган узун коридор).
1. тар. Байыркы Римдеги жана Рим империясынын башка шаарларындагы христиан дининдеги адамдар сыйынуу, жашырынуу жана өлгөндөрдү көмүү үчүн жер астына жасалган кеңири жайлар. 2. Жер астындагы жолдору татаал, адаштырма галереялар.
КАТАЛ — топоним. Кытайга чалгынга бара жаткан Алмамбет: «Каталдын кара бели бар, Каңгайдын калың эли бар» (Сагымбай Орозбаков, 4. 217),— деп душман жерин Манаска тааныштырганда эскерилет.
fault injection (noun)
A technology allowing users to inject faults into an executable without requiring rebuilding the binary or modifying the source code; thus, providing a means of simulating errors and testing recovery.
ж.мед. каталепсия (бүткүл дененин же анын мүчөлөрүнүн бир кыйла убакытка чейин кыймылга келбей сенек болуп калышы; бул - ар түрдүү психикалык оору кезинде, гипноз убагында байкалат).
directory (noun)
An information source that contains data about users, computer files, or other objects. In a file system, a directory stores information about files. In a distributed computing environment (such as a Windows domain), the directory stores information about objects such as printers, fax servers, applications, databases, and users.
catalog (noun)
A directory of information about data sets, files, or a database. It usually describes where a data set, file or database entity is located and may also include other information, such as the type of device on which each data set or file is stored.
м. каталог (нерселердин, китептердин ж.б. бир жерге бириктирилген тизмеси; бул - аларды оңой таба турган тартипте түзүлгөн болот); алфавитный каталог алфавит тартиби менен түзүлгөн каталог.
directory control block (noun)
An internal NT file system (NTFS) structure in which the file system maintains the state for an open instance of a directory file.
(Priacanthidae) каталуфа сымалдуулар; алабуга балыктарынын бир тукуму, буларга өкүл катары каталуфа большеглазая (Priacanthus boops) — чоң көз каталуфа кирет.
Жаңылыштык, туура эместик, ката кетирип коюучулук. Каталык болсо кечир деп Алтыбай салды оңуна («Эр Табылды»). Каталык менден кеттиби, сенден кеттиби – аны калыс адамдар карап көрөт («Ала-Тоо»).
ср. 1. отуруп (түшүп) жүрүү, отургузуп (түшүрүп) жүргүзүү (напр. в автомобиле, на лодке); минип жүрүү, мингизип жүргүзүү (напр. верхом на лошади, на велосипеде); 2. тебүү, жылгаяк тебүү, сыйгалануу; катание на коньках коньки тебүү; катание с гор тоодон төмөн карата сыйгалануу (жылгаяк тебүү); 3. (напр. мяча) тоголотуу, тегеретүү, тегеренүү; не мытьём, так катаньем погов. ал болбосо, башка амал, жол менен.
ж. катапульта (1. ист. байыркы заманда жаанын огун, ташты ыргытуучу машина; 2. воен., ав. кеменин палубасынан самолётту учуруп жиберүү үчүн жасалган атайын курулма).
1. Таштарды, күйүүчү май куюлган челектерди ж. б. душманды карай ыргытуу үчүн колдонулуп келген байыркы убактагы согуштук курал. 2. тех. Учактарды кемедеги же башка жердеги аянтчадан баштамга (стартка) чыгарып учурууга ылайыкталган механизм.
катар I ар. 1. ряд; онунчу катар, төртүнчү орун ряд десятый, место четвёртое; эки катар разг. двухэтажный; алдынкы катардагы находящийся в первых рядах; передовой; алдыңкы катардагы жумушчу передовой рабочий; катардан катарга туруп выстроившись в ряды; катар тарт- строиться в ряды; катар тартып, жардангын! душман келди, камдангын! фольк. становитесь в ряды, стройтесь! пришёл враг, готовьтесь!; катардагы мүчөлөр рядовые члены (напр. профсоюза); 2. ровня; сверстник; катарын мерген - тийип ал, Карыпбайга келинсиң фольк. твой сверстник охотник - выходи (за него), будешь снохой Карыпбая; "акын Током кайда" - деп, "арзычу эле катарым" стих. мои сверстники спрашивали: где, мол, мой Токо акын? 3. перен. очередь, черёд (смерть); катарыңар келди го, өлгөнүң өзүм көрдүм го фольк. (видите же) ведь настал ваш черёд (умереть), ведь сам я видел, что вы умерли; муну менен катар наряду с этим; эркектер катары наряду с мужчинами, наравне с мужчинами; катары менен или катарынан подряд, сряду; катары менен үч күн три дня сряду; эки оору катар келди обнаружились две болезни одновременно; бир катар жерлерде в некоторых местах, в ряде мест; во многих местах; бир катары некоторая (его, их) часть, некоторые из них; значительная (его, их) часть; катарында в качестве; күбө катарында в качестве свидетеля; кулактарды тап катарында жоготуу ликвидация кулачества как класса; бир катарында редко как-то раз, однажды; бир катар үстү-баш южн. один комплект одежды; жок катары можно считать, что нет; өтмө катар см.өтмө. катар II жолду катар или жол катары то же, чтожолду ката (см.ката II); жол катары жалаң гана ошол кыз жөнүндө ойлонду всю дорогу он только и думал, что о той девушке. катар III ар. 1. страх, опасность; катар кыл- бояться; 2. перен.то же, чтомүчөл (по старым поверьям, наступление циклового года грозит опасностью для жизни); катары келди его цикловой год каступил; быйыл анын катары эле, коркуп жүрдүм эле в этом году его цикловой год, я (за него) боялся. катар IV ар. (вместо кадар) мүмкүн катары по мере возможности.
Iзат. мед. Организмдин илээшме, былжырлуу оболочкасынын оорушу.
КАТАРIIзат. 1.Ирет, кабат. Он эки катар. Экинчи катар.
2. Кырка, удаа, жанаша. Жолбунов.. Итикеге катар отурду (Убукеев). [Сатай] Светлана экөө кол кармашып, катар келатышат (Сыдыкбеков). Олжобай менен Кишимжан экөө катар туулду («Олжобай менен Кишимжан»).
3. Ара, топ, сап. Кара ниет адамды Катарыңа кошпогун (Токтогул). Жолдош болбо жаттарга, Кошпойт өзүн катарга (Токтогул).
4. өт. Тең, курбу, теңтуш. Азыр элиң социалдык жарышта, Асыл эже, катарыңдан калышпа (Нуркамал).
¨ Биркатар—бир канча, бир далай, бир топ. Темиров дагы бир катар суроолорду берди (Жантөшев). Өттү, кетти далай жыл Кыйынчылык бир катар (Осмонов). Ошолордой акынды Оюңа салдым бир катар (Токтогул). Өтмөкатарынанөтүү — суу, жаан ж. б. абдан өтүп, сиңип кетүү. Ажар менен Каныбектин өтмө катарынан суу өттү (Жантөшев). Жоккатары — жокко эсе, жок дээрлик.
КАТАРIIIжанд.1. Карай, карата. [Абаз].. жолдо катар кыялдын терең дарыясына баткансыды (Таштемиров). Жолдо катар Нуркасым ой тилегин Жамыйлага баштан-аяк айтты («САЖИ»).
2. Бирге. Ошону менен катар.
3. Барабар, тете, сыяктуу, катары. Мунун да кызмат эмгеги ушуларга катар бар (Үсөнбаев).
катар I < арап. кэдэр «тагдыр, жазмыш, кудайдын буйругу»; Катары келсе, кан өлөт.
катар II < арап. хэтар: Эл эки катар болуп турду.
катар III < арап. хэтэр «коркунуч»; Татар бар жерде катар бар (монгол-татарлардын чабуулунан кийин ушундай ылакап калган). (Малаев 2011:89).
1. Бирине бири жанаша, бирине бири катарлашкан тизмек. Сатай менен Светлана экөө кол кармашып катар келатышат (Сыдыкбеков). Жолбунов төр жакка басып, Итикеге катар отурду (Убукеев). Асыл экөөбүз чыпта алуу үчүн катарга турдук («Ала-Тоо»). 2. Биринен кийин бири келген же үстү-үстүнө катарлашкан кабат, ирет. Заңгырайт катар-катар миң сан үйлөр, Салынган ар жеринде эчен-эчен (Нуркамал). Жаткан кырдай турбина Бирөө эмес төрт катар (Үмөталиев). 3. Сап, сол, кырка. Кызылчаны кадимки катарга себишет («Советтик Кыргызстан»). 4. Ара, топ. Катарың кайда болсо, ордуң ошондо. Букара элди манаптар, Кошпойт экен катарга (Токтогул). 5. өт. Бири-бирине курбу, теңтуш, катарлаш адамдар. Карындашым Жамал жан Катарыңдан калбасын (Токомбаев). Азыр элиң социалдык жарышта, Асыл эже, катарыңдан калышпа (Нуркамал). 6. Барабар, тете, тең келерлик. Досбергенов Жапар бар, Мунун да кызмат, эмгеги, Ушуларга катар бар (Үсөнбаев).
Карай, карата. Ашыр жолдо катар ар кандай анекдотторду айтып, аябай күлдүрдү (Каимов). Жолдо катар Нуркасым ой-тилегин Жамыйлага баштан-аяк айтты («Ала-Тоо»).
катардаш I 1. стоящий рядом или в одном ряду; 2. перен. ровня (по общественному или имущественному положению). катардаш- II взаимн. откатарда- 1. становиться в ряд, равняться (в строю); катардашып бастыр- ехать рядом; 2. перен. становиться ровней (по общественному или имущественному положению).
наравне; мамлекет малын уурдагандар катардуу жазага тартылып отурсун они должны подвергнуться наказанию как расхитители государственной казны; аркек катардуу наравне с мужчинами; алты катардуу шестирядный; шестирядка.
сын. 1.Теңдүү, курактуу, сыяктуу. Өзү катардуу адамдарга караганда көптү билген адам (Тоголок Молдо). Өзүң катардуу мыкты (Сыдыкбеков). Эркек катардуу. 2.Кабаттуу. Алты катардуу үй.
Жашы же башка жактары боюнча бирдей, тең чамалуу. Өзү катардуу адамдарга караганда көптү билген адам («Ала-Тоо»). Мен катардуу адамдардан эч кимиси жок, улуусу эле өзүм экенмин, сакалымды сыйлай турган жөнүңөр бар («Ала-Тоо»).
этиш. Катар-катар коюу, тизүү, катар-катар абалга келтирүү. Баатырлар келди элине Катарлап орден тагынган (Осмонкул). Катарлап кыштак салынган, Карагай менен жабылган (Үсөнбаев).
Катар-катар кылып тизүү, жыюу, бир нече катар кылуу. Көңдү катарлап жыя берген экенсиң («Ала-Тоо»). Катарлап төөсүн чиркеген Жеңекем көчтү баштаптыр («Эр Табылды»).
series line (noun)
In 2-D stacked bar and column charts, a line that connects the data markers in a data series and is used to emphasize the difference in measurement between each series.
катарлаш I то же, чтокатардаш I; калдая айыл конолу, катарлаш жатып калалы фольк. остановимся огромным аулом и расположимся рядом; катарлаш өскөн биргелеш, сен эмес, балам эр Сейтек, кан атаң тилим алчу эле фольк. не (только) ты, дитя моё Семетей, а (даже) твой хан-отец, с которым мы росли, как ровни, и были едины, слушался меня. катарлаш- II то же, чтокатардаш- II; катын алып, үй тигип, сага катарлашып калайын фольк. женюсь я, поставлю юрту и стану ровней тебе.
Iсын. Удаалаш, жанаша, бир катар. Таяжеси Кишимге Катарлаш өстү Олжобай («Олжобай менен Кишимжан»). Эртеси Кочкорбайдын миңдеген койлору, жылкылары датканын малы менен катарлаш жайылды (Аалы).
КАТАРЛАШIIкатарла этишинин кош мамилеси.
1. Бири-бирине удаа, жанаша, бир катарда. Жерлерибиз катарлаш, Атайын бирөө кургандай (Үмөталиев). Төр жакта катарлаш отурушкан Батый жана Осмон бирин-бири ызат менен жылмая карашты (Сасыкбаев). 2. Даражасы, деңгээли ж. б. жактары боюнча бири-бирине теңдеш, тең келерлик же чамалаш. Элеманга катарлаш Сараңбай деген бар экен («Эр Төштүк»). 3. Жашы жагынан курбу, улуу-кичүүлүк айырмасы жок, жашташ. Өзүм менен катарлаш абышкалардын кимисинен калыштым, мен да ошолордой эле эмгек үстүндө болуп келе жатпайымбы («Ала-Тоо»).
Коркунучтуу, өлүп калуу коркунучу бар жыл, же жаш. Кейитпей Бакай абаңды, быйылча тилди алсаңар. Катарлуу жылда барбастан, Келеркиде барсаңар («Семетей»).
series field (noun)
A field that is displayed in the series area of a chart and that contains series items. A series is a group of related data points.
series point (noun)
An individual value plotted in a chart and represented together with other data points by bars, columns, lines, pie or doughnut slices, dots, and various other shapes called data markers. Data markers of the same color constitute a data series.
Бирөөгө же бир нерсеге окшош, ошо сыяктуу же ошого тете, ошонун өзүндөй деген мааниде колдонулат. Кулактарды тап катары жоюу мезгилинде курула баштаган колхоз («Ала-Тоо»). Сенде адамгерчилик жок катары экен да («Ала-Тоо»).
error bar (noun)
Usually used in statistical or scientific data, an error bar shows the potential error or degree of uncertainty relative to each data marker in a series.
несов. 1. кого-что отургузуп (түшүрүп) тамаша кылдырып жүргүзүү (напр. на автомобиле, на лодке); мингизип тамаша кылдырып жүргүзүү (напр. на лошади, на велосипеде); 2. что (напр. мяч) тоголотуу, тегеретүү; 3. что (напр. тесто) тоголоктоо, жаюу; 4. что таптоо; катать бельё кир таптоо.
несов. 1. отуруп (түшүп) тамаша кылып жүрүү (напр. на автомобиле, на лодке); минип тамаша кылып жүрүү (напр. на лошади, на велосипеде); 2. (напр. на коньках) тебүү, сыйгалануу, жылгаяк тебүү; 3. разг. ооноо, ооналактоо, жумалануу; кататься по траве чөпкө ооналактоо; кататься со смеху разг. боору катуу, аябай каткыруу; как сыр в масле кататься жыргап жашоо, төрт жагы кыбыла болуу; любишь кататься - люби и саночки возить посл. катын алсаң, отун ал.
mail merge (noun)
The process of merging information into a document from a data source, such as an address book or database, to create customized documents, such as form letters or mailing labels.
category (noun)
A problem that prevents sync from completing. Sync errors are typically caused by problems with the device, network folder, or other computer you are trying to sync with.
ж. 1. (научная) категория (чындыктын жалпы кубулуштарын билдирүүчү илимий түшүнүк); категория качества и количества филос. сапат жана сан категориясы; категория имени грам. атооч категориясы; 2. (группа, разряд) топ, түркүм, даража.
Категория времени является одной из основных глагольных категорий, ограничивающей глагол от других частей речи и являющейся основным его признаком.
Категория времени выражает отношение между временем совершения действия и моментом высказывания о нем, т. е. моментом речи. Категория времени характерна для изъявительного наклонения, ибо только оно отражает реальность совершения действия. Именно поэтому категория времени имеет связь с внеязыковой действительностью, так как в плане временном все события и явления могут относиться лишь к одной из трех плоскостей: к настоящему, прошедшему и будущему времени. Грамматическое время показывает, совершался ли факт до момента речи (прошедшее время), совершается ли он в момент речи (настоящее время) или будет совершаться после момента речи (будущее время). Каждая временная глагольная форма характеризуется своей семантикой и специальными показателями времени, а также личными аффиксами. Каждой временной форме присуща определенная дополнительная модальность, а также способность сочетаться или не сочетаться с аффиксами или служебными словами, оказывающими воздействие на ее модальную характеристику.
В современном киргизском языке категория глагольного времени представлена довольно широкой сетью грамматических категориальных временных форм во всех временных планах, хотя наибольший объем имеют формы прошедшего, времени. Это становится понятным, исходя из основных языковых функций, так как наибольшая доля знаний, которые говорящий сообщает, является для него готовым продуктом, а, следовательно, результатом предшествующих речи действий.
Все категориальные формы делятся на три группы: формы настоящего, прошедшего и будущего времени.
Categories (proper noun)
A feature that allows the user to apply custom or default markers to items (e.g. Outlook messages or OneNote content) in order to categorize information for easy retrieval and sorting.
category axis (noun)
A chart axis that represents the category for each data point. It displays arbitrary text values like Qtr1, Qtr2, and Qtr3; it cannot display scaled numerical values.
category field (noun)
A field that is displayed in the category area of PivotChart view. Items in a category field appear as labels on the category axis.
несов. 1. тоголонуу, тегеренүү; 2. разг. зуулдап катуу жүрүү (кетүү), жылгаяк тебүү; автомобиль катится по дороге автомобиль жол менен зуулдап кетип бара жатат; катиться в санках с горы чана менен тоодон ылдый карай жылгаяк тебүү; 3. (течь, струиться) мончоктоп агуу, тоголонуу, томолонуу; слёзы катились из глаз көздөн жаш мончоктоп акты; 4. перен. өтүп жатуу; день катится за днём күн артынан күн өтүп жатат; катиться под гору кедеринен кетүү; өлүүгө (жоюлууга) бет алуу.
сын.1. Катуу, тоң. Топурак катмары цементтей каткалаң болду («САЖИ»).
2.Катаал, катуу. Кечкурун күн бүркөлүп, каткалаң суук болду (Бөкөнбаев).
2.линг. Жумшак үнсүздөргө карама-каршы келүүчү үнсүз тыбыштар (к, т, н, х..). Каткалаң үнсүздөр. Каткалаң тыбыштар.
1. Катып калган, катуу, муз туруп калган. Күнгөйдүн топурагы какшып, жер кыртышы каткалаң (Сыдыкбеков). Кичи Айылдын кары каткалаң, кышы суук (Жантөшев). 2. Үн катышпай, жалаң шыбыш менен айтылуучу үнсүз (мис. п, т, к, ч.).
Тынчыган ишти кайра козгоо, унут болуп бара жатканды кайта жаңыртуу жаңылоо. Каткан жараны тырмоого, тынчыган көңүлдү ачуулантууга адамдарды кайраштырууга турпаты менен жаралган Каптал анда тирүү (Осмоналиев).
КАТКУРЖУН – колтийгис укугуна ээ болгон дипломатиялык (консулдук) чабармандын почта куржуну (баштык, пакет, конверт). К. бирөөлөрдүн коштоосусуз эле демейки байланыш каражаттары аркылуу деле жөнөтүлүшү мүмкүн.
каткыла- I каткылап күл- громко смеяться, покатываться со смеху. каткыла- II многокр. откат- V; жан каткыла- опасливо прятаться (букв. прятать душу); таң ата ташты тапканмын, жан каткылап жатканмын фольк. на рассвете я нашёл (тот) камень и лежал, прячась с опаской.
этиш. Каткыра кыт-кыт күлүү, катуу күлүү. Кыздар, күйкөгө карап каткылыктап күлүшөт (Сыдыкбеков). Каткылыктагандай болсо, эки эле бөйрөгү бүлкүлдөйт (Сыдыкбеков).
Үнүн катуу чыгарып күлүү, каткырык салуу. Назира каткырып күлүп калды. Керез дагы башын ийкей каткыра күлдү (Жантөшев). Каптамдагы булакта, Каткырып ойноп, бир жүрдүм (Жеңижок).
Кыргыз тилинде Боору катканча күлдү. Кыраан-каткы күлкү чыкты деген учурларда айтылган кат этишинен каткы сөзү жасалган. Азыркы алтай тилинде каткы сөзү кыргызча «каткырык» маанисинде колдонулат. Ушуга караганда мурда кыргыз тилинде да каткы сөзү «каткырык» деген маанисинде болгон. Ошондон жогорку кыраан-каткы дегендеги каткы сөзү айтылат. Ага этиш жасоочу -р мүчөсү жалгануудан каткыр сөзү жасалган.
Катуу күлүү, өтө көнүлдүү, көнүлү куунак жүрүү. Каткырыгы таш жарып, Катуу күлүп калышып («Манас»). Каткырыгы таш жарып, дайыма шайдоот жүрө турган (Саатов). Каткырыгы таш жарат, Каны суюк кысталак (Көчкөнов).
Катуу күлүү, өтө көңүлдүү, көңүлү куунак жүрүү. Каткырыгы таш жарып, Катуу күлүп калышып («Манас»). Каткырыгы таш жарып, дайыма шайдоот жүрө турган (Саатов). Каткырыгы таш жарат, Каны суюк кысталак (Көчкөнов).
Каткырган, катуу чыккан күлкү. Биздин каткырык блиндажды жаңыртып жиберди («Ала-Тоо»). Кызык, кызык турмуш күнүн сүрөр кез, Катуу, катуу каткырык салып күлөр кез (Бөкөнбаев). Башкалары Кадыркулдун кубанычтуу каткырыгына токтоо бербей дуу күлүп калышат (Каимов).
slab consolidation (noun)
The process of reducing the number of slabs allocated in thinly provisioned arrays and thinly provisioned virtual disks by rearranging data from sparsely populated slabs to densely populated slabs.
ряд; пласт; слой; калктын кеңири катмарлары широкие слои населения; катмары менен подряд, сряду, вместе; катмары менен экини ыргыта коюп, бир сайып фольк. двоих подряд он швырнул и пронзил.
зат. Кат-кат, кабат, катар. Эгер жумшак катмарга кездешсе.. ураткан көмүрдү.. ташып үлгүрө алышпайт (Сасыкбаев). Катмары менен экини, Ыргыта коюп бир сайып («Эр Табылды»). Жерине шыдыр кетүүгө, Жети катмар бел келип (Тоголок Молдо).
1. Бир нерсенин сырт жагын каптаган тышкы бөлүгү же калың массанын кат-кат болгон, кабатталган тилкеси, каты. Атмосферанын катмарлары. Муздун катмары. Тоо тектеринин катмары. Капкара болуп созулуп жаткан көмүр катмары абдан катуу (Сасыкбаев). 2. Социалдык, маданий же башка белгилери боюнча жалпылыгы бар, бирдей абалда, бирдей жалпылыкта болгон адамдар тобу, коомдун белгилүү бир бөлүктөн турган тобу. Коомдук интеллигенциянын катмары. Бул окуя калктын калың катмарына тез тарап кетти.
Бир нече катмардан турган, кат-кат, кабат-кабат болгон. Каскасы көмүр кара алтын, Катмарлуу жердин түбүндө (Үсөнбаев). Канча сонун жер көрдүк, Катмарлуу нечен бел көрдүк («Эр Табылды»).
tiering engine (noun)
A service that tracks regions of storage and may move data between them based on an input/output policy or other administrator-specified rules.
tiering policy engine (noun)
A service that tracks regions of storage and may move data between them based on an input/output policy or other administrator-specified rules.
Жазма баян. Бул окуя, бул кат-намэ, бул дастан. Бир күкүмү өткөн күндүн дат баскан. Күкүм эмес, бир мезгилде аскадыр, Көктү тиреп, көөдөнүнө сыр каткан (Байзаков).
зат.1. Эң кыйын шарттардагы оор жумушка чегүү, сүргүнгө айдоо жана түрмөгө камоо жолу менен берилген жаза жана ушундай жазаны өтөөчү жай; орун.
2.өт. Оор турмуш.
ж. 1. каторга (падышалык Россияда жана башка буржуазиялык өлкөлөрдө - сүргүнгө айдалган, бөтөнчө түрмөлөргө камалган, бардык укуктардан ажыратылган кишилерге эң оор жумуштарды мажбур кылып иштете турган орун); 2. перен.разг. оор жумуш, оор турмуш.
Сүргүнгө айдалган күнөөкөрлөрдү оор жумуштарга чегүү, өзгөчө кыйын, катаал шарттагы камакка отургузуу жолу менен берилген жаза жана ушундай жазаны өтөөчү жай.
~, ая, -ое 1. каторга 1-ге т.; каторжные работы каторга жумуштары; 2. перен.разг. адам чыдагыс оор, азаптуу; каторжная жизнь адам чыдагыс оор турмуш; каторжный труд азаптуу эмгек.
Iэтиш. Тизмеге алуу, учётко алуу, эсепке алуу, катка түшүрүү. Бул экөөбүздү жаңы түтүн эсебине каттады (Жантөшев).
КАТТАIIэтиш. Кабаттоо, кат-кат кылуу, үстү-үстүнө коюу. Ок өтпөгөн бадана, Төртөөнү каттап кийиптир («Манас»).
КАТТАIIIэтиш. Катнашуу, бири-бири менен байланыш жасоо, келип-кетип туруу, экинчи бирөөгө баруу. Боз үй менен сарайдын ортосун миң мертебе каттады окшойт (Бөкөнбаев). Колхоздорго катташып, тажрыйба алышкан колхозчулар (Сыдыкбеков).
катта- I записывать, вносить в список, в реестр; регистрировать; кайра катта- перерегистрировать. катта- II наслаивать, класть слоями. катта- III ходить или ездить взад и вперёд; биздин абылга көп каттайт он часто бывает в нашем ауле (приезжает и уезжает).
Кыргыз тилинде катта деген үч омоним этиш бар. Алардын биринчи жана үчүнчү омонимдери алгачкы кат «кош, аралаштыр» (ДТС, 432) этишине көп кайталанган -ла мүчөсүн жалгоодон келип чыккан. «Кош, аралаштыр» маанисиндеги кат этишине -ла мүчөсү жалганганда келип чыккан катта этишинин маанилери кескин айырмалуу болуп өнүккөн. Натыйжада алар азыркы күндө өзүнчө сөздөр катары таанылат.
Тизмеге катта, мал катта, эл катта деген учурдагы катта этиши алгач «кош, кошуп эсепте, жаз» маанисинде болгон. Кийин ал маанинин өзөгү сакталып калышы менен бирге, колдонулушу кеңип, мааниси да өзгөргөн.
Ал эми шаарга катта, туугандарга катта сыяктуу учурдагы катта этиши да алгачкы кат+ла морфемаларынан куралган. «Кош, аралаштыр» маанисиндеги кат этишине көп кайталангандыкты туюнткан -ла мүчөсү уланып, катта этиши жаралган. Алгач «кошулуп туруу, аралашып туруу» деген маани берсе, кийин «барып-келип туруу, байланышып туруу» деген маани берип калган.
Бир нерсенин тизмесин жүргүзүү үчүн эсепке алуу. Сени бир бөтөнчө тизмеге каттап койду (Байтемиров). Бул экөөбүздү жаңы түтүн эсебине каттады (Жантөшев).
1. Бири-бирине катышуу, катыш жасоо, келип-кетип туруу. Баягыдай тез-тез каттап турууга шарт болбоду («Чалкан»). Катарлаш айыл конгондо, Каттап доор бир сүрдүм (Жеңижок). Салык досунукуна көп эле каттайт (Каимов). Боз үй менен сарайдын ортосун миң мертебе каттады окшойт (Бөкөнбаев). 2. Барып туруу, убакты, сааты менен бир жерден экинчи жерге кайталап барып-келүү. Үч араба бир бригад болуп, станцияга каттай беришсин (Айтматов). Машина бир күндө үч каттай турган жөнү бар, жакын эле жер го («Ала-Тоо»)!
каттал- I возвр.- страд. откатта- I записываться, регистрироваться; кайра каттал- перерегистрироваться. каттал- II возвр.- страд. откатта- II наслаиваться, складываться слоями, пластами.
post (verb)
To submit an article in a newsgroup or other online conference or forum. The term is derived from the "posting" of a notice on a physical bulletin board.
sign in (verb)
To create a user session for an Internet account. For example, you sign in to a Microsoft account, an Internet service provider account, or Skype.
зат.1. Арасына каймак же май сүйкөп кат-кат кылып бышырылган нан. Каттама, мамиле чай, шекер, каймак, Тамактын ар түркүмү бирден жайнап (Осмонов).
2. Кат-кат, кабат-кабат.
Арасына каймак же май сүйкөп, кат-кат кылып бышырган нан. Каттама, мамиле чай, шекер, каймак, Тамактын ар түркүмү бирден жайнап (Осмонов). Кемпир-чал уюн саап, сүтүн ичип, каймагына каттама кылып жеп күн көрүшчү («Жомоктор»).
катташ I 1. участие; 2. сношения. катташ- II взаимн. откатта- I совместно записывать, совместно регистрировать. катташ- III взаимн. откатта- III иметь общение друг с другом; принимать участие, вмешиваться; жыңайлак катташ- см.жыңайлак.
каттоо I и. д. откатта- I опись, перепись; регистрация; эл каттоо перепись населения; жалпы эл каттоо всенародная перепись; делегаттарды каттоо регистрация делегатов; кайра каттоо перерегистрация; мал-мүлкүн каттоо наложение ареста на чьё-л. имущество. каттоо II и. д. откатта- II наслаивание, наложение слоями, пластами. каттоо III и. д. откатта- III; "каттоосу бизден Кашкарга жакын болду" деп уктук фольк. мы слышали, что путь (букв. сношение) от нас в Кашгар стал близким.
КАТТОО – шайкештикти баалоонун таризи, ал аркылуу продукциянын, өндүрүш жүрүмдөрүнүн (усулдарынын), сактоонун, ташуунун, сатып өткөрүүнүн, пайдалануунун жана тийешелүү тизмекке ылайык таштандыларды иштетүүнүн мүнөздөмөлөрү көрсөтүлөт.
КАТТОО АЙМАГЫ – чектери мамлекеттик каттоочу орган тарабынан аныкталуучу, жергиликтүү каттоочу органдын административдик жоопкерчилигиндеги жана юрисдикциясындагы аймак. К. а-нын чегарасы административдик райондун чегарасы менен дал келүүсү сөзсүз эмес. Ал административдик райондун бир бөлүгүнөн, же болбосо 1, 2 же андан көп административдик райондордон турушу мүмкүн.
check in (verb)
To place a file or project back in a source repository. This releases the lock for editing and enables other users to view the updated file or check out the file.
КАТТООГО ТУРУУ – ички иштер органдарынын жарандарды жашаган жерлери боюнча эсепке алуу тутумунун аталышы. Туруктуу же убактылуу жашаган жери көрсөтүлүү менен, паспортко же анны алмаштыруучу документке К. т. энбаскысынын коюу менен коштолот.
check out (verb)
To retrieve a writable copy of a file or project from a source repository. This locks the file for editing to prevent others from overwriting or editing it inadvertently.
sign out (verb)
To end a user session for an Internet account. For example, you sign out of a Microsoft account, an Internet service provider account, or Skype.
account (noun)
Private information that a customer provides to establish their Windows Live ID. This information is separate from the customer's (outward-facing) profile and is never shared without explicit consent.
account manager (noun)
The person who sets up and maintains the systems and records related to authorized users of multi-user computer networks or operating systems.
sign-in information (noun)
Information that includes identification and proof of identification that is used to gain access to local and network resources. Examples of credentials are user names and passwords, smart cards, and certificates.
sign-in info (noun)
Information that includes identification and proof of identification that is used to gain access to local and network resources. Examples of credentials are user names and passwords, smart cards, and certificates.
account lockout (noun)
A Windows security feature that locks a user account if a number of failed logon attempts occur within a specified amount of time, based on security policy lockout settings. Locked accounts cannot log on.
account balance (noun)
The difference between the sum of debit entries and the sum of credit entries entered into an account during a financial period.
КАТТОО ЖӨНҮНДӨГҮ КҮБӨЛҮК – тийешелүү мамлекеттик органдар тарабынан юридикалык жак катары катталган уюмдарга бериле турган белгиленген үлгүдөгү документ.
КАТТОО МАМЛЕКЕТИ – ырасмий реестрине (каттоосуна) аба, деңиз жана өзөн суу кемелери, космостук объекттер киргизилген мамлекет. Каттоонун натыйжасында алар улутка таандык болуп калышат. К. м. алардын үстүнөн өз юрисдикциясын жүргүзөт (кара:Мамлекеттин юрисдикциясы). М.: КР мыйзамы боюнча КР жарандык аба кемелери КР жарандык аба кемелеринин мамлекеттик реестринде катталууга тийиш.
КАТТООЧУ – маалыматтарды калктын бирдиктүү мамлекеттик реестрине чогултууга жана киргизүүгө ыйгарым укуктуу жана КР жарандарынын жеке маалыматтарынын борбордук банкынын иштөөсү үчүн жооптуу мамлекеттик орган.
Келип-кетип, каттап туруу, катыш кылуучу. Элемандын сырттаны Каттоочудан кат укту («Эр Төштүк»). Каттоочудан кат жазсын деп айттырып, Кийинчерээк ала бердиң мазамды (Турусбеков).
катуу I и. д. откат- V прятание, сокрытие; күндүн ысыгынан башыңы катууга көлөкө таппай не находя тени, чтобы спрятать голову от солнечной жары. катуу II 1. твёрдый, жёсткий; катуу тоют грубый (жёсткий) корм; катуудан - тиш, жумшактан - ич погов. (тяжело, когда болят) из твёрдого - зубы, из мягкого - живот; өлөйүн десем, жан таттуу, кирейин десем, жер катуу фольк. (так тяжело, что) умереть бы мне, да душа сладка, провалиться бы мне, да земля тверда; катуудан казан, жумшактан күлүн койбой (разграбив) всё дотла (букв. из твёрдого не оставив котла, из мягкого - пепла); 2. суровый, свирепый, жестокий; ожесточённый; катуу уруш ожесточённая драка, схватка; катуу сын суровая критика; быйыл кыш катуу болду в этом году зима была суровая; 3. сильный, резкий; катуу шамал сильный, резкий ветер; катуу суук сильный холод; агыны катуу суу быстрая река; уят өлүмдөн катуу погов. позор сильнее (хуже) смерти; катуу кыйкырык громкий крик; оозу катуу тугоуздый (конь); жаасы катуу требовательный, неподатливый (человек); катуу баа твёрдая цена; катуу сүйлөшүү или катуу айтышуу крупный разговор; көп катуу кетпейлик не будем перехватывать через край; катуу баш скупой; жолу катуу киши решительный и крутой человек; иш катуу кетти дело приняло крутой оборот; катуу бүркөр см.шумкар 1. катуу III и. д. откат- IV затвердевание.
¨ Жолукатуу — иши оңунан чыкпаган, кара жолтой. Жолу катуу түгөт чал, Жолбун иттей улуп кал (Тоголок Молдо). Катуубаш — сараң, зыкым, колунан эч нерсе чыкпаган. Кайын энем катуу баш (Осмонов). Кулагыкатуу — кулагы жакшы укпаган, дүлөйүрөөк, керең. — Тиги атаңдын кулагы катуу, кыйкыра сүйлөбөсө укпайт (Убукеев).
КАТУУкат этиштеринин кыймыл атоочу.
Азыркы жумшак сөзүнө карама-каршы мааниде айтылган катуу сөзү кат этишине кыймыл атоочту жасоочу -уу мүчөсү жалгануудан келип чыкпайт. Ал сөз кат+ык деген морфемадан куралат. Мындагы -ык мүчөсү жумша этишинен жумшак деген сын атооч жасалгандагыдай, этиштен атооч жасоочу -ык мүчөсүнүн жардамы менен жасалган. Бирок катык деген алгачкы түрүнүн аяккы к тыбышы үндүүгө өтүшүнөн улам созулма үндүү пайда болуп, катуу түрүнө келген.
1. Катып калган, борпоң, жумшак эмес. Коңторо чаап майдалап, Катуу жерин эриткен (Осмонкул). Ашыр көмүрдүн катуу катмарын оюп иштеп жатты (Сасыкбаев). Жыгачтын катуусунан жасалган аяк, кашыктарыңды бергиң жокпу («Ала-Тоо»). 2. Оор, кыйын, кыйноо тарттырарлык, алсыратарлык. Бир ай болду абакем, Оорусу катуу Кадырдын («Мендирман»). Атакеңдин башы ооруйт, Өлчөлүү жерим катуу ооруйт («Эр Төштүк»). 3. Аябай, өткөрө, эң эле, өтө эле. Мен сизге катуу уят болдум («Ала-Тоо»). Кабары катуу чыкты («Чалкан»). Ачуусу катуу келген экен («Ала-Тоо»). 4. Бек, күч менен. Эшик ачылып, катуу жабылды (Сыдыкбеков). Эл дүрүлдөп катуу күлүп жиберди (Токомбаев). Катуу чаппа, этин оорутасың («Чалкан»). Катуу кыйкырып, катуу ыйлап коркута албайсың балам, башка түшкөндү көтөрбөскө айлаң жок («Ала-Тоо»). 5. Тез, ылдам, күү менен. Шахтёр катуу чуркагандыктан, жалтырак асфалътка тайгаланып, көмөлөнүп да кетти (Сасыкбаев). Катуу келдим, Минген атым кара тер, Сүрдүү кең Түп, тайыз жериң, кайсы жер? (Осмонов). Арчатору буудан да, Ачуурканып камчыга, Арышын катуу керди эми («Эр Табылды»). 6. Оор, орой, көңүл ооруткудай, капа кылгыдай. Бардыгынан Татыбекке ушул катуу тийди (Байтемиров). Акырында атам катуу сөздөрүн айтуудан да тартынбады (Жантөшев). Бердибектин сөзү катуу айтылат (Шамшиев). 7. Күчтүү, бекем. Катуу шамал. Агымы катуу дарыя. Катуу толкун. 8. Чыдамдуу, туруштук бере турган күчү бар. Жоктун жону катуу, өгүздүн мойну катуу (макал).
Тыптыйпылын чыгаруу, жер менен жексен кылуу, быт-чытын чыгаруу. Сен бул элдин катуудан казанын, жумшактан күлүн калтырчу оюң барбы? –деди Чаки жасакерленип (Ш.Үмөталиев). Жер дүңгүрөткөн күчкө биригип, душманын кызыл уук кылып, катуудан казан калтырбады (Көчкөнов).
Тып-тыйпылын чыгаруу, жер менен жексен кылуу, быт-чытын чыгаруу. Сен бул элдин катуудан казанын, жумшактан күлүн калтырчу оюң барбы? - деди Чаки жасакерленип (Ш. Үмөталиев). Жер дүңгүрөткөн күчкө биригип душманын кызыл уук кылып, катуудан казан калтырбады (Көчкөнов).
Аша чабуу, чектен чыгуу, ченден чыгуу. Бу Кайрыдин экөөбүз чогуу окуган жолдош да элек, көп катуу да кетпейли (Бердикеев). - Өтө эле катуу кетип жаткан жокпузбу, эже? - деп сурады Төлөмүш (Бердикеев). Койсоңузчу апа, кээде ушинтип катуу кетмеңиз бар (Егиналиев).
Аша чабуу, чектен чыгуу, ченден чыгуу. – О-о, бул жерден балам катуу кеттиң. Эстүү киши антип сүйлөбөйт (Байтемиров). Бу Кайрыдин экөөбүз чогуу окуган жолдош да элек, көп катуу да кетпейли (Бердикеев). – Өтө эле катуу кетип жаткан жокпузбу, эже? – деп сурады Төлөмүш (Бердикеев). Койсоңузчу апа, кээде ушинтип катуу кетмеңиз бар (Егиналиев).
1. усиливаться, становиться сильнее; жаан уламдан-улам катуулады дождь всё усиливался и усиливался; 2. принять резкую, грубую форму; разъяриться, рассвирепеть; катуулап айт- сказать твёрдо, резко; катуулап карады он свирепо посмотрел; "деги сага эмне керек?" деп, катуулай баштады он начал свирепеть, мол, что тебе вообще-то нужно.
1. Жүрүшүн, кыймылын тездетүү, ыкчамдоо. Катуулап жүрүшүнө караганда, шашылыш бир иш менен бара жаткан (Турусбеков). Катуулап жумуш кылууга, Кары-жаш тегиз умтулду (Осмонкул). 2. Аябай күчөө, күчүнө алуу, кыйын боло баштоо, оордоо. Шамал катуулап, жаан чапкындай баштады (Жантөшев). Алексеев оорусунун катуулап турганын билдиргендей кабагын чытып койду (Жантөшев). 3. Бирөөгө катуу айтып, сезгидей мамиле кылуу, тил тийгизе айтуу. Бригадир баягыдан катуулап отуруп «сен», «мен» дешкенге чейин бара турган болду («Ала-Тоо»).
возвр. откатуула- 1. быть крепким, стойким; Манастын барлыгындай катуулан фольк. будь таким же стойким, как если бы был (жив) Манас; 2. разъяриться, разгневаться; катууланып чакырдың, таксыр кан, неге келди ачууң? фольк. ты гневно позвал, в чём, господин хан, причина твоего гнева?
1. Нерсенин катуу экендиги, бектиги, катуу, бек экендигине байланыштуу сапаты. Жыгачтын катуулугу. Жердин катуулугу. 2. Адамдын туруктуулук, кайраттуулук, чыдамкайлык сапаты. Катуулугуң болсо экен, Тереңден чыккан темирдей (Токомбаев). 3. Сараңдык, зыкымдык. Катуулук кылып койдуң да, болбосо уулуңдан аяган дүнүйөң сени ажалдан ажыратып калмак беле («Ала-Тоо»).
КАТУУ РЕЖИМДЕГИ ТҮЗӨТҮҮ АБАГЫ – КРде мурда кылмыш жасагандыгы үчүн жаза мөөнөтүн өтөп чыккан, ошондой эле кооптуу кылмыш жасаган эркек адамдар эркиндигинен ажыратуу мөөнөтүн өтөй турган түзөтүү абагынын бир түрү. Ал эми аялдар жаза мөөнөтүн өтөөчү катуу режимдеги түзөтүү абагында өзгөчө оор кылмыш жасаган,ошондой эле кооптуу кылмыш кылган аялдар эркиндигинен ажыратуу мөөнөтүн өтөйт.
зат.1. Кат ж. б. жазуу жумуштарын аткаруучу адам. Чакырды Бокой кат жаз деп Өзүнүн катчы молдосун («Саринжи — Бөкөй»). Миң башы [арызды] кагазды. өзүнүн катчысына узатты (Абдукаримов).
2.эс. Секретарь. Чаргын райкомдун катчысы Аскардын кабинетине кирди (Сыдыкбеков).
1. Кат жазуу, бир нерсенин эсебин жүргүзүү, каттоо жумуштарын аткаруучу адам. Мекедеги катчыга, Алты күлүк ат бердим («Манас»). Миңбашы кагазды өзүнүн катчысына узатты (Абдукаримов). Чакырды Бөкөй кат жаз деп Өзүнүн катчы молдосун («Саринжи-Бөкөй»). Бул жигит айыл өкмөтүнүн катчысы Райкомдун катчысы келди (Элебаев).
Сырдык сөз; өкүнгөндө, кайгырганда же катуу чочуп кеткенде колдонулат. Эмнени айтат, катыгүн? Катуу жана күн деген сөздөрдөн жаралган: катыгүн//катүгүн < катуу < катыг + күн. Ушуга маанилеш каран күн деген сырдык сөздүн түзүлүшү да ушундай: каран+күн (КАТГ 1980:467). каран 1. азап-тозоктуу кыйын шарт, начар турмуш-абал. Жедеп күнүм каран болгондо келип отурбаймынбы (Маликов). 2. ээн калган, кароосуз, багуусуз абалда болгон. Каран калган жетимим, Каран түндү салбагын («Сейтек») (КТС 2010:650).
Жазасын берүү, кадемин катыруу, тийишкен кишиге өзүнүкүнөн катуу сокку уруу. Катылган иттердин катыгын беребиз! (Абакиров). Анан жазмакей тоголонгон Молдонун катыгын берели (Бейшеналиев).
Жазасын берүү, кадемин катыруу, тийишкен кишиге өзүнүкүнөн катуу сокку уруу Катылган иттердин катыгын беребиз! (Абакиров). Анан жазмакей тоголонгон Молдонун катыгын берели (Бейшеналиев). В.: Катыгын колго берүү. Зөөкүрдүк жасап, көңүлдү кирдетсе, анын катыгын колго берүү керек (Медетов). Катыгын колуна берүү. Канкордун күлүн сапырган, Катыгын берип колуна, Тилегин таштай катырган (Бейшеналиев). Катылгандын катыгын берүү. Ошентип, Тайлак далай жолу катылгандын катыгын берген (Бейшеналиев). Сен тим эле катылгандын катыгын берчү кыз болгон турбайсыңбы (Саатов). Улугуна катылгандын катыгын берет (Осмоналиев).
катык I 1. то же, что айран II кислое молоко; 2. (точнее аш катык) 1) приправа к жидкой пище в виде кислого молока или небольшого количества мелко нарезанного мяса; аш катыгы жок (в пище) нет приправы; 2) перен.: один среди нескольких (напр. один мальчик в семье среди нескольких девочек); Тобокелди сүйөлү, бешигине баш катып, - алты кыздын ичинде айланайын аш катык стих. будем же целовать Тобокеля, всунув голову в его колыбель, - среди шести дочерей миленький - приправа; 3. перен. отплата; катылгандын катыгын берет он даст сдачи тому, кто его задирает; катыгын бериш керек его нужно проучить; кабылышса кокустан, катыгын жоонун берейин фольк. если вдруг нападёт, я проучу врага; кол катык тесто, прилипшее к рукам (которое оттирают и пекут отдельной лепёшечкой; по старым приметам, девушке такой лепёшки не давали, чтобы она не стала неумехой). катык II южн. то же, чтокатуу II. катык- III окрепнуть, закалиться, стать сильным; жаман чапан кийгиздим, катыгып адам болсун деп, кара боор жүргүздүм фольк. я в плохую одежду его одевал, и, чтобы он окреп и стал (настоящим) человеком, в чёрном теле его держал; кармаша жүрүп катыктың фольк. в постоянных схватках ты закалился; кан ичип жүрүп, катыккан фольк. он пил кровь и окреп (в эпосе часто богатырь входит в полную силу, только попив крови или насытившись кровью); канга тоюп катыктым, жер үстүнө чыр салып, кабылан Манас атыктым фольк. кровью насытившись, я окреп, подняв бучу на земле, я был прозван леопардом Манасом.
Iзат. Айран, сүт, жуурат ж. б. Байдын таягын жеп айран ичкенден көрө, жатакчылардын бири болуп, катыгы жок кара жармаңды ичип жүр! (Аалы).
КАТЫКII: катыгынберүү — жазасын берүү, сокку уруу, кадемин катыруу. Кара ниеттердин катыгын берүү үчүн жетиштүү күч бар (Бейшеналиев).
КАТЫКIII этиш.Такшалуу, токтолуу, кагылуу. Бери болчу, Тик карачы өзүмө, Катыгыпсың, Жетилипсиң (Аалы). Жаман чапан кийгиздим, Катыгып адам болсун деп («Эр Табылды»).
Жазасын берүү, сокку уруу, кадемин катыруу. Пейли бузук душмандын, Берген эле катыгын (Тоголок Молдо). Тенти кээде жай сүйлөп эле катыгыбызды берип койчу (Бейшеналиев).
Ишке же жашоо-тиричиликке, кыйынчылыкка ж. б. такшалуу, кагылуу, токтолуу. Жаман чапан кийгиздим, Катыгып адам болсун деп («Эр Табылды»). Өйдө-ылдый шартка көнө элек, катыга элек балага мындай милдетти тагып коюуга боло койбос («Ала-Тоо»).
Тамакка катык кошуу, тамакты катык кошуп жасоо. Атам шордуу сүт сурап, Катыктайт жарма кечинде (Осмонкул). Эт катыктаган ысык көжө ичип, өңүбүзгө чыга түштүк («Ала-Тоо»).
катыл- I задирать, задевать, нападать; не катылдың өзүңдөн зорго? стих. зачем ты связался с тем, кто сильнее тебя? катылган аман болбосун! фольк. чтоб напавшему (на тебя) несдобровать! (пожелание отправляющемуся в поход). катыл- II возвр.-страд. откат- V прятаться, скрываться; Саадат, катылбай, көрүнөөгө чыксын пусть Саадат не прячется, а объявится; колхоздун бардык кирешеси катылган чоң сейф большой сейф, в котором хранятся (букв. спрятаны) все доходы колхоза; ошол бойдон колдо катылып калды так око и осталось в руках; так оно и "прилипло" к рукам.
к. КАТЫГЫН БЕРҮҮ
Ошентип, Тайлак далай жолу катылгандын катыгын берген (Бейшеналиев). Сен тим эле катылгандын катыгын берчү кыз болгон турбайсыңбы (Саатов). Улугуна катылгандын катыгын берет (Осмоналиев).
катылыш- I взаимн. откатыл- I; кара боз жылкы олжо алып, катылышсак белем да фольк. захватить бы нам в добычу тёмно-серых лошадей, схватиться бы нам (с врагом). катылыш- II взаимн. от . катыл- II.
катын I жена; женщина; пожилая женщина; груб. баба (ср. аял II); катын жакшы - эр жакшы погов. жена хороша, (так и) муж хорош (репутацию мужу создаёт жена); катын менен кыз-келин женщины (пожилые), девушки и молодухи; катын ал- жениться; катын кылып ал- взять в жёны; катын алсаң, отун ал погов. любишь кататься, люби и саночки возить (букв. взял жену, бери и дрова, т.е. думай о хозяйственнных заботах); катын-кыздар женщины (общее название); кичи катын этн. младшая жена; катын баакы женоподобный мужчина, баба (в отношении характера и повадок); катынын кара баскансып фольк. он переполошился (букв. будто его жену нечистый задавил); катындын карасы красивая, миловидная женщина; катын жандуу бабник, бабий угодник; эрди-катын см.эр 1; эрдүү катын см.эрдүү; как чекенин катыны см.чеке I; катын жаңак см.жаңак. катын- II возвр. откат- V; жүгөн катынып надев узду на своего коня; күмүш жүгөн катынып, мингени жорго дунгандын стих. дунгане ездят на иноходцах, надев на них узду, украшенную серебром; кыргоол жүрөт токойдо, кара башын катынып фольк. фазан живёт в зарослях, скрываясь.
зат. Аял, зайып. Жаман болсо катының, Качып турат жакының (макал).
¨ Катын-калач — жалпы эле аялдар. Катын-калач жыйылып, үйдүн ичи азанказан болуп кетти (Сасыкбаев).
Азыркы учурда өз ордун арап тилинен келген аял деген сөзгө бошотуп берип, эмнегедир барган сайын өөн учурап, одоно сезилген «катын» деген төл сөзүбүздө да жогорудагы кат сөзү бардай сезилет: катын < кат+ын («башка жактан келип кошулган» деген мааниде).
Тарыхтан белгилүү болгондой, «катун//хатун» сөзү түрк жана монгол өкүмдарларынын жубайына же өкүмдардын үй-бүлөсүнөн чыккан кыздарга карата титул катары колдонулган. Айрым окумуштуулар бул сөздүн түрк жана монгол тилдерине согду тилинен киргендигин айтышат. Алардын ою боюнча, согду тилиндеги hwtyn // hwatun «королева» түрк жана монгол тилдерине «катун//хатун» шекилинде кирген (Clauson, Dictionary, p. 602-603; Rȁsȁnen, Versuch, p. 157). Ал эми Дөрфердин оюнча, «катун» деген сөз «кагатун» түрүндө түрк элдеринде байыртан эле болгон жана «каган» сөзүнөн келип чыккан (Doerfer, TMEN, III, p. 132).
«Катын» сөзүнүн согду тилинен киргендигине каршы келе турган эки жагдай бар. Биринчиден, жогоруда айтылгандай, «катун//хатун» сөзү түрк-монгол өкүмдарларынын аялдарына жана кыздарына карата гана колдонулган. Анткени башкалардан айырмаланып, түрк-монгол мамлекеттеринде өкүмдардын аялы маанилүү роль ойногон (Islam Ansiklopedisi 1997. - Vol. 16. - P. 499-500). Ушунун өзү эле бул сөз тескерисинче түрк тилдеринен согду тилине өткөн эмеспи деген ойго жем таштайт. Экинчиден, бул сөздүн тектеши согдулардын таасири тийбеген түштүк Сибирь түрк тилдеринде да бар: «кадыт разг. женщина; замужняя женщина; жена; Алтын башту кадыттан арык башту эр артык» (Алтайско-русский словарь 2018:249). Ушул эки жагдайдан улам «катын» сөзү байыртан келаткан төл сөз деп божомолдоого болот.
Жогоруда айтылгандай, «катын < кат+ын» сөзүнүн баштапкы мааниси «башка жактан келип кошулган» болушу мүмкүн. Анткени бул божомолго жөлөк боло турган бир жагдай бар. Түрк тилдеринде, анын ичинде кыргыз тилинде кеӊири колдонулган «келин» деген сөз да ушул модель менен жасалган: келин < кел+ин («башка жактан келген, келгин» деген мааниде) (ЭСТЯ 1980:16-18). Сыягы, «катын, келин» деген сөздөр «кач+кын, өт+күн» деген сыяктуу эле –гын деген мүчөнүн жардамы менен жасалып (каткын, келгин болуп) , кийинчерээк кыскарып кетсе керек. Аялдардын, келиндердин «башка жактан келген», «келгин», «белгисиз» деген сыяктуу маанидеги сөз менен аталышы башка тилдерге да мүнөздүү. Мисалы, славян тилдериндеги «келин» маанисин билдирген «невеста» деген сөздүн мааниси да ушундай чечмеленет: невеста < не и ведать «неизвестная» (Фасмер М. Этимологический словарь русского языка).
Аял, зайып («аял» деген сөзгө караганда одонороок мааниде колдонулат). Жакшы болсо катының, келип турат жакының (макал). Эбин таап кармаса, Үйдүн көркү катында («Мендирман»). – Кадырлаш болсо өлгөнчө, Катындын көркү эр менен (Токтогул).
имеющий жену; эки катындуу имеющий двух жён, двоеженец; катындуу жерде челек бар погов. где есть женщина, там есть и ведро (т.е. предметы домашнего обихода).
1. Жоругу, мүнөзү жагынан катын экендигин билгизген, катынга тиешелүү болгон сапат. Катындык кылып албууттанып кетпесин, абайлап мамиле кыл («Ала-Тоо»). 2. Катындын абалы, катын экендик. Катындыкка алуу.
«бабьё, бабы-девки»: Бул кош сөздүн калач деген компоненти азыркы кыргыз тилинде өз алдынча колдонулбайт, бирок татар тилинде «келин, кыз-келин» деген маанини туюндурат (Орузбаева 1964:247).
сухопарый, худощавый; катыңкы кара жигит худощавый смуглый парень; эки жаагы катыңкы жигит парень с впалыми щеками; катыңкы тарткан өңдөрү их испитые лица.
катыр- II понуд. откат- IV 1. сушить, иссушить; довести до затвердения; аттын этин катырды он вытренировал коня, он подготовил коня к скачкам (букв. высушил тело коня); чекесин күнгө катырып стих. грея свой лоб на солнце; катырган эмедей унсүз туруп калды он стоял безмолвно, как мумия (букв, как засушенный); кашына канын катырып фольк. окровавив его (букв. сделав так, что на брови его кровь засохла); 2. перен. производить сильное действие, действовать с силой; катыра жүрүп, жол чалып фольк. быстро ездя, путь разведывая; катыра камчы чапты он с силой хлестнул плетью; камчы салды атына, кара санга катыра фольк. ударил он плетью коня своего крепко по ляжке; 3. делать что-л. ловко, хорошо, мастерски; кармаганын катырган балбан сыны бар экен фольк. в нём видны качества богатыря, который разделает того, кто с ним схватится; катыра кубалап неотступно гонясь; кармап алып өзүмдү, катыра сурап сөзүмдү фольк. поймав меня самого, расспросил меня дотошно; катырдың! здорово у тебя вышло!; катыра суук сильный холод, мороз трескучий; тилегин катыр- разбить чьи-л. надежды. катыр- III түн катыр- см.түн I.
1. Катуу кылуу, каткан абалга келтирип кургатуу. Шалбыраган, жаргак шымын күнгө жайып коюп катырган экенсиң («Ала-Тоо»). Катырган куруттарын жыйнап, энебиз эшикте жүргөн эле («Жаш ленинчи»). 2. өт. Этинен түшүрүү, жүгүрө тургандай абалга келтирүү, таптоо, суутуу. Кара кер атын атам чабышка салчудай таптап, катырып койгон (Бейшеналиев). 3. өт. Талкалоо, таш-талканын чыгаруу, жазасын берүү. Кармаганын катырган Балбан сыны бар экен («Манас»). Кадемин минтип катырды, Карыганда каңгыртып (Тоголок Молдо). Кара таандай калмактар Катырсын таштай тилегин («Курманбек»). Эсерлердин эңсесин катырып кожоюндарды колтукка согуш керек (Сасыкбаев). 4. өт. Аябай мыктылоо, келиштирүү, жерине жеткирүү, окшотуу. Үйдү катырган экенсиң! – деди Султан жаңы үйүбүздүн ары жак, бери жагын карап («Ала-Тоо»). Ошондо да сөзгө чечен жигит моюн бербей, катыра сүйлөп жатты. («Чалкан»).
КАТЫРАҢ — эпизоддук кейипкер, аяр кыз. Арсы жаң-жуңдун өлгөнүн уккан амбал Кубан К. аярга келаткан жоонун жолун тостурат. Отун терген карыган кемпир болуп кубулган К. аяр Кызарттын белинде Үрбүнүн колунун алдынан чыгат. К. түрдүүчө кубулуп колду далай алакетке салат. Акыры Мунаркандын Арсалаң аярынан жеңилет. Душман башчысы Кубан жеңилип, Мунарканга кошулат. Элдин каргышына калган К. өлөт. Анын жаны башка жакта жашаган жети суусар болот. Ошол жети суусар өлгөндө күн күркүрөгөндөй добуш чыгып, караңгылык түшөт.
Ачыбаган камырдан жайылып, казанга же отко кактап бышырылган нан, калама. Сейил калдайган чоң катырманы алып кирди (Абдукаримов). Отко какталып турган жүгөрү катырмасын алып, дасторконго сындырып койду (Абдукаримов).
катыш I и. д. откат- V 1. участие; революциячыл кыймылга катышкан он принимал участие в революционном движении; 2. отношение; сношення, общение, связь; уруучулук катыштары родовые отношения; элдердин карым-катышы взаимосвязи народов; биздин үй-бүлөөлөр бир-бири менен катыш мы знакомы домами; байланыш-катыш см.байланыш I; 3. примесь; катышы жок без примеси. катыш- II взаимн. откат- V 1. прибавляться, прилагаться; 2. вмешиваться; участвовать, принимать участие; ишке катыш- принимать участие в деле, в работе; заседанияга катыш- принимать участие в заседании.
Iзат. Байланыш, мамиле, катнаш. Ороз ыраматылык.. март адам эле. Кезегинде катыш элек (Бейшеналиев).
КАТЫШIIэтиш.1. Аралашуу, башкалар менен кошо, бирге аракет кылышуу. Бул ишке актив өзү баштап комсомол, пионерге чейин катышсын! (Сыдыкбеков).
2. Катташуу, келип-кетишип туруу, байланышта болуу. Келип-кетип катышсак, Айныбаска антташсак (Үсөнбаев).
«Бири-бири менен байланышып, алыш-бериш кылып, мамилелешип туруу» маанисиндеги катыш этиши кат+ыш бөлүктөрүнөн турат. Анын кат уңгусу алгач «кош, аралаштыр» (ДТС, 432) маанисин берген. Этиштин кош мамилесинин -ыш мүчөсү уланганда келип чыккан катыш сөзү кыргыз тилинде азыркыдай маани берип калган. Байыркы түрк тилинде катыш этиши «кош, аралаштыр» маанисин гана берген. Бирок катыл этиши ал кезде азыркы кыргызча катыш этишинин маанисинде колдонгонуна караганда ошол убакта катыш сөзүнүн азыркыга жакын мааниси да жаралган болуу керек.
1. Бири-бири менен катнашуу, катнаш кылуу мамилеси, келим-кетим, алдым-бердим байланыш. Катышы жок Курманбек, Кашкардагы эл менен («Курманбек»). Биздин катышыбыз жок (Бейшеналиев). Кара кан кызы Каныкей, Катышкан экен бепбекер («Манас»). Келип-кетип катышсак, Айныбаска антташсак («Олжобай менен Кишимжан»). 2. Тиешелүүлүк, кандайдыр бир байланышы бар экендик. Менин маселемдин сиздин ишке кандайча катышы бар экенине түшүнө албадым («Чалкан»). 3. Алыш-бериш кылган, катышкан адамдар. Кудалар келип-кеткенден кийин катыштарын кешик ооз тийип кетүүгө чакырды. Айжаркындар биздин катышыбыз болот деди Ажар курбусуна («Кыргызстан маданияты»).
Аралашуу, башкалар менен кошо аракет кылышуу, катнашы бар болуу. Макиш тамашага катышып, кыргыздын ырын ырдаганда ал ого бетер телмирди (Сыдыкбеков). Жайкы оруп-жыюу ишине жигердүү катышкан жаштар тобунун иштери жөнүндө айтылды.
КАТЫШТЫК ШАЙЛОО ТУТУМУ (өкүлчүлүктүн пропорциоалдык тутуму) – өкүлчүлүктүү органга өздөрүнүн талапкерлерин койгондо, мандат партиялардын ортосунда алар алган добуштардын санына ылайык бөлүштүрүлүүчү шайлоолордун жыйынтыгын аныктоо тартиби. К. ш.т-нда арбир партия өз талапкерлеринин тизмесин жылдыруучу чоң шайлоо округдары түзүлөт, ал эми шайлоочу тийиштүү партиянын тизмеси үчүн добуш берет. Мындан сыркары, бир депутаттык мандаты алуу үчүн зарыл болгон эң аз добуштун чеги белгиленет. Мандаттарды партиянын ичинде бөлүштүрүү, эреже катары, талапкерлердин тизмеде жайгашкан тартибине жараша ишке ашырылат. К.ш.т. бүтүндөй парламенттин шайлоодо (Дания, Португалия, Люксембург, Латвия), же болбосо төмөнкү палатаны шайлоодо ганан (Австралия, Австрия, Бельгия, Польша, Бразилия), же болбосо төмөнкү палата курамынын1/2ин (ГФР, ошондой эле РФдеги 1993-жылдын 12-декабрындагы шайлоолордогудай) шайлоодо колдонулат.
понуд. откатыш- II 1. примешивать, смешивать, прибавлять; сөз катыштыр- вставить слово к месту; ал сөз катыштырды, мен макул болдум он вставил слово, я согласился; 2. вмешивать; привлекать к участию; көпчүлүктү катыштыр- привлекать массы.
contributor (noun)
A person who is involved in the creation of content. For example editors, technical reviewers and subject matter experts are contributors.
Кандайдыр ишке, мелдешке ж. б. катыша турган же кошо катышкан адам. Спартакиаданын катышуучулары. Атай – кыргыз искусствосунун биринчи декадасынын катышуучусу (Каимов).
Attendee/Recipient List (proper noun)
A special control that shows pictures, names and titles of people who are attending a meeting, or who are the recipients of an e-mail message.
