карт I то же, чтокакарт; сары карт экзема. карт II 1. то же, что карта II 2; карт бол- (о козыре) прийтись на карту; картасы карт болуп калды у него приходится козырь на карту; 2. перен. самый момент, как раз впору; иш картына келди или иштин карты келип турат подошёл момент, когда нужно действовать; ишти, картынан өткөрбөй, иштөө керек дело нужно делать вовремя (напр. пахать, сеять и т.п.); атты, картына келтирип, сат коня продай в нужный момент (когда он в теле или когда кони в цене); так ушул минутка карт келип как раз в эту самую минуту. карт III старый; старик; карт акын старый акын; старик акын; карт аюу старый медведь; карт жолборстой чамынып фольк. 1) взрывая (ногами) землю, как старый тигр; 2) перен. (о человеке) придя в неописуемую ярость; карт үн старческий голос. карт IV подражательное слово; карт кекир- громко рыгать; громко харкать; карт-карт күл- хохотать, громко смеяться.
Iзат. Жаранын же күйгөн жердин катып калган катмары, үстүнкү бети. Карты түшкөн айыгып, Так болуп калган жаралар (Маликов).
КАРТIIсын.Кары, картаң. Карт мугалим баарын карайт кубанып, Жан жагында жаштар турат кыналып (Маликов).
КАРТIIIтуур. Көбүнчө кекиргенде чыккан дабыш. Карт кекирүү.
«Кары, карыган» маанисинде айтылган карт сөзү чувашча карт деген зат атооч сөздөн келип чыгат. Чуваш тилинде карт сөзү көп маани берет. Анын 6-мааниси «барыш, тырыш» дегенди туюнтат (ЧГС, 146). Карт кишинин бети-башын, мойнун бырыш басып кетет. Мына ушул өзгөчөлүгүнөн улам карыган кишилер карт аталган окшойт.
карта I прямая кишка лошади (считается лакомым блюдом); көтөн карта часть прямой кишки, которая ближе к заднему проходу; казы менен картаны, тең бөлдүрүп, жегизип фольк. брюшной жир и прямую кишку он поровну делил и кормил (их); ак боз бээни чалды эми, кырк кулактуу казанга казы-карта салды эми фольк. вот зарезал он белую кобылу, вот в огромный (букв. о сорока ушках) котёл он положил колбасу и карта; аттардын картасы толду лошади вошли в тело, откормились; аттардын картасын толтуруп алалык давай-ка откормим коней; бээ карта тяньш.этн. название кушанья (тонкие плоские галушки, варённые в мясном бульоне). карта II 1. карта географическая; 2. карта игральная; карта бөл- сдавать карты; беш карта игра в подкидного дурака; карта чыгаргандын анеси менен жаткан шутл. он спал с матерью изобретателя карт (об искусном игроке); карта ач- гадать, ворожить на картах.
Iзат. Жылкынын майлуу жоон ичегиси. Семиз тай союлуп, казанга казы менен карта толтура салынган (Жантөшев).
КАРТАIIзат.1. Жер бетинин кагазга түшүрүлгөн чиймеси. География картасы. Жер шарынын картасы. Колхоз жеринин картасын кагаз бетине түшүргүлө (Сыдыкбеков).
2. Ойноого арналып жасалган, төрт топко бөлүнгөн, ар түрлүү белгилери, сүрөттөрү бар кагаздар.
3. Тийиштүү суроолорго жооп кылып толтурууга даярдаган, графалары бар бланк, барак. Технологиялык карта.
card (noun)
A plastic (credit card–sized or smaller) device with an embedded microprocessor and a small amount of storage that is used, with an access code, to enable certificate-based authentication. Smart cards securely store certificates, public and private keys, passwords, and other types of personal information.
ж. 1. карта; физическая карта СССР СССРдин физикалык картасы; политическая карта Европы Европанын саясий картасы; 2. (игральная) карта; карта бита разг. ойлогон ой, тилеген тилек ташка тийип, ордунан чыкпай калды; раскрыть свои карты өз оюн, сырын билдирүү; ставить на карту тобокел кылуу, тобокелге салуу.
Жылкынын жоон ичегиси карта аталат. Бул сөз карт «бырыш, тырыш» маанисиндеги сөздөн келип чыгат. Жылкынын жоон ичегисинин ички бети карт-карт же бүдур-бүдүр бырыш болуп турат. Ошондуктан ал карт аталган.
Чуваш тилинде сездүн аягында бир үндүү тыбыш бирде кошулуп, бирде түшүп, факультативдүү айтыла берет. Бул карта сөзүнүн аягына карт сөзүнө салыштырганда ашыкча келген ушундай тыбыш кошулган. Анын кошулушу менен карт жана карта сөздөрүнүн маанилери айырмалуу болуп, экөө эки башка нерсени билдирип калган.
1. Жер бетинин кагазга түшүрүлгөн чиймеси. Географиялык карта. Жер шарынын картасы. Контурдук карта. 2. Түрдүү оюндарды ойноого ылайыкталган, ар кандай белгилери, сүрөттөрү боюнча төрт топко бөлүнө турган чарчы кагаздар. Карта бөлүү. Картаны ачып туруп, анан акчага колуңду сун! – дейт оюнчу (Абдукаримов). 3. Тийиштүү маалыматтарды жазып толтуруу үчүн атайын графаларга бөлүнгөн бланк, барак. Технологиялык карта. Санаториялык карта.
Жылкынын майлуу жоон ичегиси. Кырк кулактуу казанга Казы, карта салды эми («Семетей»). Казы менен картага Тойгонуңду ырдадың (Токтогул). Семиз тай союлуп, казанга казы менен карта салынган (Жантөшев). Казы, карта, жал берип, Байлыгы ашып толгон – дейт (Калмырза).
стариться, стареть; картайып көзүм жумулса, карайып жаткан көп малды кармап калчу адам жок фольк. когда я состарюсь, и глаза мои закроются, некому будет держать мой несметный скот; көңүл картайбайт, көз картаят погов. сердце не стареет, глаза старятся; адам өзүнөн кийинкилерди көрүп картаят человек стареет, видя тех, кто после него (т.е. молодое поколение).
Азыркы картай сөзү карт+ай бөлүктөрүнөн турат. Атоочтон этиш жасоочу -ай мүчөсү жалганганда пайда болгон картай сөзү алгач «бырыш-тырыштуу болуу» деген маани берген. Кийин жалпыланып, «кары болуу, ак сакал болуу» маанисин туюнтуп калган.
Карылыкка баш коюу, каруу, жашы улгаюу. Картайып өмүр баратат, Кайрылбай кеттиң бала чак (Бөкөнбаев). Ак басып сакал, мурутун акылмандын, Сездирет кайгы менен картайганын (Үмөталиев). || Эскирүү, каруу (айбандарга же көп жылдык өсүмдүктөргө карата айтылат). Жылкы он асыйдан өткөндө картая баштайт. Алма жыгачы элүү, алтымыш жылда картайышы мүмкүн.
диал. Орто жеринде тамак-аш бышырылгыдай оюгу бар, өзү бийик, алдына от жагылма меш. Карта мешке кой көңдөн катыра жагып коюп, Сулай дубалдарды аки менен актап чыкты («Ала-Тоо»).
Card Verification Value (noun)
A code that credit card companies use to authorize credit card charges. For example, American Express uses a four-digit number on the front of the credit card, and Visa, MasterCard, and Discover use a three-digit number on the back.
card validation code (noun)
A code that credit card companies use to authorize credit card charges. For example, American Express uses a four-digit number on the front of the credit card, and Visa, MasterCard, and Discover use a three-digit number on the back.
Карып калган, жашы жеткен, улгайган. – Жарыктык де! – деп картаң эне шыпшына берди (Сыдыкбеков). Володянын жалгыз гана картаң атасы бар (Жантөшев). || Карылыгы жеткен, карыган (айбандарга же көп жылдык өсүмдүктөргө карата айтылат). Картаң уй. Картаң алма.
понуд. откартаңсы- считать кого-л. для себя старым; "мени картаңсынтып жатабы" деп ойлосом, өзү менден он үч жаш улуу думала я, что он меня считает для себя старой, но он сам старше меня на тринадцать лет.
card reader (noun)
An input device used chiefly for identification purposes that reads information that has been magnetically encoded, usually in two tracks, on a plastic card, such as a credit card or an employee badge.
Тобокелдиктер картасы (Risk map) —Анда орун алышы мүмкүн болгон тобокелдиктер “келип чыгуу ыктымалдыгына – жоготуулардын мүмкүн болуучу деңгээлине” жараша жайгаштырылган график.
1. Каражатталуучу же башка зарылдыгы бар нерсеге аябай тунуу, толук жетиштүү болуу, карк болуу. 2. Кээ бир карта оюндарында (бети калды, сыйдыр) колдогу карталардын жөнөкөйлөрү менен көзүрлөрү сан жагынан барабарлашып, теңме-тең болуп калуу.
Көптү көргөн, турмуштун ысык-суугун башынан өткөргөн, кексе, кагылып-согулган. Ал далайды баштан өткөргөн карт бөрүнүн бири (Сыдыкбеков). Кулбаш карт бөрүнүн колунда (Абдукаримов).
Көптү көргөн, турмуштун ысык-суугун башынан өткөргөн, кексе, кагылып-согулган. Ал далайды баштан өткөргөн карт бөрүнүн бири (Сыдыкбеков). Булардын тизгини мына бул Кулбаш карт бөрүнүн колунда (Абдукаримов). В.: Карт шумкар. Манчыркаган жаш манап Дүр карт шумкар менен кызыл эт балапандын эриш-аркак болорун бөгөйт (Бейшеналиев).
зат. эк. Ири капиталисттик өнөр жай бирикмеси; бааны көтөрүү жана пайданы көбөйтүү максатын көздөп. өз ара конкуренция кылуудан баш тарткан бир түрдүү бир нече ишканалардын бирикмеси.
ж.эк. картель (ири капиталисттик өнөр жай бирикмеси; бааны көтөрүү жана пайданы көбөйтүү максатын көздөп, өз ара конкуренция кылуудан баш тарткан бир түрдүү бир нече ишканалардын бириккени).
КАРТЕЛЬ (фр. сartel, ит. cartello , carta – кагаз, документ) – адатта бир эле тармактагы ишканалардын баалар, сатуу базары, өндүрүш жана сатуу көлөмдөрү, патент алмашуу ж. б. жөнүндөгү макулдашуулары. Монополисттик бирикменин тариздеринин бири. Көп учурда жашырын иштейт. К-ге кирген фирмалар өздөрүнүн юридикалык, каржылык, өндүрүштүк жана коммерциялык өзалдынчалыгын сактайт.
КАРТЕЛЬ (фр. сartel, ит. cartello , carta – кагаз, документ) – адатта бир эле тармактагы ишканалардын баалар, сатуу базары, өндүрүш жана сатуу көлөмдөрү, патент алмашуу ж. б. жөнүндөгү макулдашуулары. Монополисттик бирикменин тариздеринин бири. Көп учурда жашырын иштейт. К-ге кирген фирмалар өздөрүнүн юридикалык, каржылык, өндүрүштүк жана коммерциялык өзалдынчалыгын сактайт.
экон. Ири капиталисттик өнөр жай бирикмеси, бааны көтөрүү жана пайданы көбөйтүү максатын көздөп, өз ара конкуренция кылуудан баш тарткан бир түрдүү ишканалардын өз ара бирикмеси.
ж. картечь (1. жакын жердеги жандуу нерселерди кыруу үчүн арналган, ичине ок толтурулган артиллериялык снаряд; 2. мергенчилик мылтыгы үчүн ири бытыра).
зат.1. Кагазга, жука таарга же тактайга түшүрүлгөн живопистик чыгарма. Дивандын үстүндө Шишкиндин «Эртең менен токойдо» деген картинасы илинген (Шимеев).
2. Драмалык чыгарманын актысынын өзүнчө декорацияны түзгөн бөлүгү. Төрт көшөгө, жети картинадан турган драмалык чыгарма.
ж. 1. сүрөт (живопистик чыгарма); 2. перен. көрүнүш; картина гор тоолордун көрүнүшү; 3. театр. картина (драмадагы. бөлүктөр); драма в четырёх действиях и семи картинах төрт көшөгөлүү жети картиналуу драма; 4. разг. (кинофильм) картина.
1. Кагаздын, жука таардын, тактайдын ж. б. бетине түшүрүлгөн живопистик чыгарма. Художник А. Игнатьев «Талаадан кайткан учур» деген таасирдүү картинаны жаратты («Ала-Тоо»).
КАРТКҮРӨҢ — Ажыбайдын аты. Эпосто К. аркасы бийик, маңдайы калың, туягы чулу, кайыптын тукуму, чаалыкпас тулпар катары сүрөттөлөт. Анын «Бир изин жаза баспаган, Азар-түмөн жылкы алып, Кошуп ийсе жылкыга Бир жаңылбай баштаган» (Сагымбай Орозбаков, 4. 177) айбандан башка акылдуу мал экенин байкап, Алмамбет Чоң казатта чалгынга жөнөгөндө К-дүн күчүн сурайт. Коңурбайдын жылкычысы Карагул Алмамбет менен Сыргактын өздөрүнөн гана эмес сыны башка тулпар К-дөн да «Тулпардык шаңы көрүнгөн, Биздин элдин малы эмес Коштоп жүргөн атыңыз» (Сагымбай Орозбаков, 4. 283),— деп шек санаганда Алмамбет аны «Макел баатырдын буруттардан олжого түшүргөн малы», — деп жүгөнүн шыпырып жылкыга кошуп жиберет. Б. Жумабаев. Карткүрөң (Ажыбайдыкы).
Ошентип, К-гө баштатып жылкы тийип алышат. Ажыбайдын ар кандай баатырдык аракеттери К. менен жүргөндүгү Саякбай Каралаевдин варианты нда кеңири сүрөттөлөт (Саякбай Каралаев, 2. 170, 176).
КАРТОТЕКА (гр. theke – жай, куту) – алфавиттик, номерленген же алфавиттик-цифралуу тартипте жайгаштырылган бирдей форматтагы брошюраланбаган карточкалардын же барактардын тутуму; кол менен жүргүзүлүшү мүмкүн.
КАРТОТЕКА (гр. theke – жай, куту) – алфавиттик, номерленген же алфавиттик-цифралуу тартипте жайгаштырылган бирдей форматтагы брошюраланбаган карточкалардын же барактардын тутуму; кол менен жүргүзүлүшү мүмкүн.
1. Белгилүү бир маалыматтар боюнча аныктама берүү же учет жүргүзүү максатында системалуу түрдө топтоштурулган карточкалар. 2. Ушундай карточкаларды сактоочу ящик.
ж. 1. фото карточка; фотографическая карточка фотокарточка; 2. карточка (калың кагазга жазылган күбөлүк кат); учётная карточка учёт карточкасы; 3. карточка (азык же товар сатып алганда, кесип алма талону бар кагаз); продуктовая карточка азык-түлүк карточкасы.
1. Ар кандай маалыматтарды жазууга ылайыкталган кичинекей чарчы кагаз, картон. 2. Азык же башка товар сатып алуу укугу көрсөтүлгөн талондуу кагаз. Сабира карточка менен алган нанын, майын Клава энесине берип турду (Сасыкбаев). 3. Чарчыланып кесилген барак, билет формасындагы күбөлүк же башка документ. 4. Кичирээк өлчөмдөгү фото, сүрөт.
Түбүндөгү түйүлдүгү азык катары колдонулуучу жашылча өсүмдүгү, ушул өсүмдүктүн тамакка жумшалуучу түшүмү. Айым апа картошка аарчый кетти («Жашленинчи»). Теше-теше картошка айдап, чарбасы ирденет (Сыдыкбеков).
р. картошка; картөшкөсү камырдай, бышырса, - буудай нанындай стих. картошка (там) как тесто: если сварить, то она подобна пшеничному хлебу; аскер иши сен экөөбүз ысык картөшкө жегендей эмес военное дело - это не то, что нам с тобой горячую картошку есть (не так просто); эсимде мен бала чак: орус келди, картөшкө таң калтырды турган элди стих. помню, я был ребёнком: пришли русские, картошка удивила народ (до прихода русских киргизы картошки не знали); картөшкө гүл разг. георгин.
Локальная платежная система с использованием карт (Local payment system) —Система расчетов с использованием карт, выпускаемых одним (одноэмитентная) или несколькими (многоэмитентная) эмитентами на территории Кыргызской Республики. Карты локальных платежных систем могут обслуживаться в банкоматах и терминалах национальной платежной системы согласно условиям договора между участниками и системами.
Эквайринг карт (Acquiring) —Деятельность коммерческого банка, включающая в себя договорные отношения с ТСП по установке периферийных устройств и приему карт в качестве средства платежа за реализуемые товары, работы, услуги, обеспечение расчетов с ТСП и/или выдача налично-денежных средств держателям карт.
Международная платежная система с использованием банковских платежных карт (International payment system) —Система расчетов с использованием международных карт, эмитируемых и обслуживаемых в соответствии с правилами международных платежных систем и требованиями ее операторов (нерезидентов Кыргызской Республики) в рамках нормативных правовых актов. Системой устанавливаются определенные правила осуществления взаимных расчетов в иностранной валюте по платежам с использованием карт между участниками системы.
Эквайер карт (Acquirer) —Коммерческий банк, получивший разрешение на осуществление эквайринга, владелец сети периферийных устройств, обеспечивающий возможность проведения авторизации или транзакций через свои периферийные устройства в соответствии с технологией и нормативными актами соответствующих платежных систем и законодательством Кыргызской Республики.
Карт-чек (Card – check) —Документ на бумажном носителе и/или в электронном виде, сформированный терминалом, банкоматом или иным устройством при проведении транзакции с использованием карты, являющийся основанием для осуществления расчетов по транзакции и служащий подтверждением ее совершения. Для снижения риска мошенничества карт-чек не должен содержать в явном виде всю информацию о номере карты и может содержать частичную информацию о номере карты держателя в соответствии с правилами безопасности системы.
Карт-чек (Card – check) —Терминалда, банкоматта же башка жабдууда иштелип чыккан, транзакцияларды өткөрүүдө транзакциялар боюнча эсептешүүлөрдү жүзөгө ашыруу үчүн негиз болуп саналган жана транзакциялардын өткөрүлүшүн тастыктаган кагаз жана/же электрондук түрдөгүдокумент. Алдамчылык тобокелдигин басаңдатуу максатында, карт-чекте анын номери жөнүндөмаалымат толук эмес болууга тийиш, анда системанын коопсуздук эрежелерине ылайык, карт ээсинин номери жөнүндө маалымат жарым-жартылай чагылдырылышы мүмкүн.
этн. (ср. оңко 2) небольшая банка (из коровьего рога) для отсасывания крови; аккан канды чорого картык менен соргузуп фольк. он приказал витязю отсосать банкой вытекающую кровь.
«картык этн. (ср. оңко 2) небольшая банка (из коровьего рога) для отсасывания крови; аккан канды чорого картык менен соргузуп фольк. он приказал витязю отсосать банкой вытекающую кровь» (Юдахин 1965:354).
КАРТЫК — ооруган жерден кан алууга, канды, ириңди, денеге туруп калган желди сордуруп таштоого колдонуучу табыптардын уйдун мүйүзүнөн жасалган аспабы, түтүкчө. К. кыргыздар арасында илгертен эле кеңири таралып, суук тийген, жел турган жерге оңко (медициалык айнек банка) сыяктуу коюлган. «Манас» үчилтигинин «Сейтек» бөлүмүндө далысынын кечири кесилип жараланган Күлчорону табып, аяш атасы Момунжан ириңдеген жарага К. коюп таза эмес кандарды сордуруп дарылаганы эскерилген. К. негизги варианттарда көпчүлүк окуяларда баяндалат. К. жөнүндө кенже эпостордо да кеңири маалымат берилет.
понуд. откартылда-; картылдатып кекир- громко рыгать; картылдатып чайна- жевать с хрустом, с треском; картылдатып башын тырмап коюп ойготпосоң, күнү-түнү уктай берет если ему не поцарапать ногтями голову так, чтобы захрустело, и (таким способом) не разбудить, он будет сутки спать.
