бил I ир. слон; бил мүчөлүү здоровяк, слоновьего сложения. бил- II 1. знать, понимать; билбеген уу ичет погов. кто не знает, тот яд пьёт; ким билсин! а кто его знает!; билип айтасыңбы, жөн элеби? ты сознательно (букв. сознавая) говоришь (это) или нет? суукту суук билбей не обращая внимания на холод; не считаясь с холодом; өзүң бил поступай, как хочешь; билдиңби? ты понял? 2. мочь, быть в состоянии; 3. управлять, распоряжаться; эрин билген катын жена, властвующая над мужем; өз билгенин кыл- самовольничать; өз билгенин бербеген см.бер- III; билсең вводн. сл. если хочешь знать.
этиш.1. Кабардар болуу, сезүү, түшүнүү, аңдоо, баамдоо; колунан келүү, аткара алуу. Өзүң билбесең, билгенден ук (макал). Окуй билет. Колу кат билет. 2. Буюруу, башкаруу, буйрук кылуу. Айылды өзүң билгенсип, Ары жок кандай баласың («Эр Табылды»). Эмне болсо мейличи, Өзүң билгин, жеңеке («Мендирман»).
1. Кабардар болуу. Марусянын жөнүн Зарылдан билди (Сыдыкбеков). Мага кара санагың келсе, анда ажалыңдын жеткени. Муну билип кой (Байтемиров). 2. Кандайдыр бир нерсе, иш, окуя ж. б. жөнүндө акыл-сезиминде баамдоо, ажырата алуу. Чындыкты таанып билем, сүйө билем (Осмонов). Оку, иште, өнөр үйрөн көптү бил! (Нуркамал). 3. Аңдоо, түшүнүү. Олжобай билди ошондо Акмаматтын сөзүнөн («Олжобай менен Кишимжан»). Аркамда солдат балдырап Жайымды айтсам, тил билбейт (Токтогул). 4. Таануу. Көрүп, билип калсаңыз Көздүн кырын салсаңыз («Кедейкан»). || Туюу, сезүү. Мойнок, Кандек деген эки ит Жытын билип келген жоонун, үрүп чыгышты тосуп жолун (Борбугулов). 5. Башкаруу, бийлик кылуу. Атаң Эрман ашында Айлыңызды билиңиз («Эр Табылды»). Былк эткизбей көп журтту Билип калган кези экен («Семетей»).
Билбегени жок, бардыгын билет, көп нерселерге түшүнөт деген мааниде колдонулат. Ошентип сыртынан жоош болуп турган менен, анын билбегени бит («Ленинчил жаш»). Кичине болбой калсын, сенин көзүңө ошондой көрүнгөнү менен, билбегени бит («Кыргызстан маданияты»).
Билбегени жок, бардыгын билет, көп нерселерге түшүнөт деген мааниде колдонулат. Ошентип сыртынан жоош болуп турган менен, анын билбегени бит («Ленинчил жаш»). Кичине болбой калсын, сенин көзүңө ошондой көрүнгөнү менен, билбегени бит («Кыргызстан маданияты»).
понуд. отбил- II 1. дать знать, осведомить, научить; 2. отдать в подчинение, во власть кого-л.; кылт эттирбей билгиз- отдать в полное беспрекословное подчинение кому-л.
~: тил билгилүү умница, разумный и обходительный; тил билгилүү боз балдар оозу элпек коштоодой стих. разумные пареньки подобны послушному запасному коню (см.коштоо I 2); иш билгилүү то же, чтожон билги (см.жөн 3).
Бир нерсени тез сезгич, тез биле коюучу. Ичтеги сырды байкайт го, Адамдын кыйын билгичи («Олжобай менен Кишимжан»). || Билерман, акылман, даанышман. Уламадан уласак, Билгичтерден сурасак («Манас»). Жүр, билгичке баралык, Калыс кыла салалык (Токомбаев).
Бир нерсени тез биле коюучулук, сезгичтик, билермандык, даанышмандык. Эркинбек чоочун аялдын билгичтигине таң калгандай делдее башын ийкеди (Жантөшев). || Кандайдыр бир нерсенин жөнүн, жайын жакшы билгендик. Техниканы билгичтик менен пайдалануу.
1. бил II этишинин аркылуу мамилеси. Ойдо жок сөздү билдирип, Чериңди жазат күлдүрүп (Тоголок Молдо). 2. Туюндуруу, сездирүү, кабарлоо. Эрктүү кыргыз элиме Кат аркылуу билдирдим (Барпы). Мусабек небересине Азатбек деп ат коюуну каалагандыгын билдирди (Сасыкбаев). Ызакул чын жүрөгүнөн ыраазылыгын билдирип жүрүп кетти (Бейшеналиев).
message (noun)
A message that is sent over a communications network such as a local area network or the Internet.
A message that is sent over a communications network such as a local area network or the Internet.
БИЛДИРҮҮ – чыгармаларды, үндөктөрдү, аткарылыштарды, коюлуштарды обо же кабель аркылуу көрсөтүп-уктуруучу уюмдардын берүүлөрүнүн, калктын аларды иш жүзүндө кабыл алышына көзкарандысыз түрдө, адамдардын угуу жана/же көрүү сезимине жеткиликтүү болуп калгандай кылып көрсөтүү, аткаруу, обого чыгаруу же башка аракет жасоо (чыгарманын нускаларын же үндөктүрдү таркатуу буга кирбейт).
message header (noun)
A hidden section of an e-mail message. From the time a message is first created, information about it is added to the message header, including technical details, such as who created the message and the software used to compose it.
Message Bar (proper noun)
A yellow bar with a warning icon appearing below the ribbon that provides information or alerts the user. Information can be security alerts, errors, or notifications.
1. предплечье; билек сөөгу локтевая кость; билими толук миңди жыгат, билеги жоон бирди жыгат погов. знающий побеждает тысячу, а толсторукий - одного; не копьём побеждают, а умом; кийиз кимдики болсо, билек ошонуку погов. чья кошма, того и руки (т.е. если хочешь получить кошму, приложи руки, так как кошмы валяют руками); билек - бир, бармак (или манжа) башка погов. предплечье одно, а пальцы - врозь; 2. нижняя часть передней ноги животного; калбыр өпкө, жез билек фольк. лёгкие, как решето, ноги медные (что означает лёгкость бега и неутомимость - так часто в эпосе описывается богатырский конь); 3. колено (растения); балтыркандын билеги колено купыря; 4. перен. сила; миң балбандын билеги жүз балбандын жүрөгү фольк. (у него) сила тысячи богатырей, храбрость сотни богатырей; балбандын көркү билекте фольк. красота богатыря в его силе; билеги ичкерген он похудел (букв. у него предплечье стало тоньше); ак билек белоручка; ак билек укурук укрючина (жердь, шест) с белой ручкой (когда с её нижнего конца кора снята); ууктун билеги см.уук I; май билек ай то же, чтомайбилек ай (см.ай I 2).
зат.1. Чыканак менен колдун башына чейинки мүчө, адамдын кар жилиги; айбандардын алдынкы бутунун баш жаккы бөлүгү, туяктан жогорку жагы. Билектен алуу. Калбыр өпкө, жез билек. 2. өт. Күч, эмгек. Кийиз кимдики болсо, билек ошонуку (макал).
♦ Билегижоон —балбан, күчтүү, алдуу. Билими толук миңди жыгат, билеги жоон бирди жыгат (макал).
1. Чыканактан колдун башына чейинки аралыктагы мүчө, жилик. Билектен шап кармады. Билерикти сол колунун билегине салдым (Абдукаримов). 2. өт. Күч, эмгек. Кийиз кимдики болсо билек ошонуку (макал). 3. Сокбилек. Билекти Алымкулга берип жеңимдин айрыгын жөрмөп бере койчу (Абдукаримов). 4. Кээ бир өсүмдүктөрдүн, мисалы, ышкындын түбүнөн чыккан жалбырагынын жалбырак ачылганга чейинки бөлүгү.
зат. Аялдар билегине сала турган күмүштөн, алтындан же башка металлдан жасалган кооздук буюму. Кош билерик, кош шакек Оң колуңа сала кет (Тоголок Молдо). Колундагы кош билерик.. сулуунун көркүн чыгарып, көрүнүшүн миң кубултат (Жантөшев).
БИЛЕРИК — кейипкер. Негизги варианттарда Б-тин кытайларга колго түшүү окуясы ар башкача берилет. Сагымбай Орозбаковдун вариантында Жаангер кожонун баласы делет. Б-ти колго түшүрүп алган Нескара аны Кырмус шаага берет. Кырмус шаа баланы зынданга салып коёт. Жаангер кожо Кошойду издеп таап, андан жардам сурайт. Кошой кол курап алып Кырмус шааны өлтүрүп Б-ти бошотот (Сагымбай Орозбаков, 2. 10—11). Туткундан бошонгон Б. атасына баратып, экинчи жолу дагы колго түшүп, зынданда жаткан жеринде Арсалаң кандын кызы Нургусар менен таанышып, экөө бири-бирине ашык болуп кошулушат. В. Жирмунский белгилегендей мындай мотив эпикалык чыгармаларда жана элдик романдарда кеңири тараган. Саякбай Каралаевдин варианты нда Б. Айкожонун баласы деп айтылат. Бээжинге элчи барган Б-ти сынап көрүп, кармап алышкан Нескара менен Жолой «Буруттун ушул белдүү баатыры чекти бузуп келип, согушта далай эрди өлтүрдү эле, кармап сизге тартууга алып келдик» деп Эсенкандын колуна берет. Эскенкан Б-ти кырк аркан бою зынданга салып коёт. Кытайлардын колунда туткунда жаткан Б. менен Жарманасты куткаруу үчүн бара турганын Кошой өзүнө жолугууга келген Манаска айтат. Манас менен Кутубий Эсенкан жиберген көп кол менен Алтайда согушуп жатканда кол курап Бээжинге барган Кошой эки баланы бошотуп алат (Саякбай Каралаев, 1. 146—147). Эки вариантта тең Б-ти Кошой бошотуп, анын баатыр экендиги айтылса да өзгөчө эрдик иштери сүрөттөлбөйт.
Р. Сарыпбеков
«Кош билерик, кош шакек, оң колуңа сала кет» (Тоголок Молдо). Бул — зер буюму. Мунун эни ар кандай көрүнөт. Дегинкиси, жазыраак билерик көркөм көрүнөт. Билериктин да шакектей өзүнүн калыбы бар. Андан муунак-муунак болуп чыккан күмүш билерик түспөлүн жараткандан кийин мунун эки башын атайын чарчылап, төрт кырдап, ага тиешелүү чапкылар менен «көзчөлөп», «жылдызчалап» кооздук түшүрүлөт. Мындай билериктин жалпы айланасына чапкылар аркылуу толкун сызыктарды, же «айчык», «тоок көз» жылдызчаларды сейректете чабат. Ал эми атайын чапкы менен из түшүрүлгөн ушундай эле үлгүдө да калыңыраак зомдолгон билериктин ортосуна өзүнчө төрт бурчтуу таман чыгарып, ага «тумарча», «ийрек» сыяктуу оюмдарды жарашыктуу берет. «Сыя төгүп», оюм-чийим түшүргөн билерик жукаараак, бирок, эндүү болушу зарыл. Мунун таманы тегерек келип, ага түшкөн оюмдар шакектикине, чолпунукуна окшошот. Бермет, акак таш, айнек өңдүү асыл жана ага тете заттарды чөгөрүп, тегерете торчолоп кармалган билериктер айыл арасында көп кездешет. Кыз-келиндердин кооз зер буюмдары менен ат жабдыктарын «тогуз төбөлөөдөн» мунун кооздугу анча айырмаланбайт. Мындай шөкөттөөлөр бул буюмдун эки башында болот. Эни чоң, экиден төрт кичине, асыл таштарды куткундап чөгөрсө, буюм жүзүнө чыгат. Жердиги жука билерикти жазы алып, жалаң чапкылоо менен кооздук берүүнүн түркүн сырлары бар. Аны майдалап көркөмдөп отуруу килем көчөттөрүнө окшошуп кетет. Алсак, анын четине «көбөйтүү» (XXX) түрдү кош сызып кайталай түшүрүп, анан «айчыкты» айкалыштырып, арасына «тоок көзчөнү» берип, кайрадан «көбөйтүү» белгилери («XXX») келип, «айчык», «көзчө» кайталанып, мурунку көркөмдүктөр алмаша берилет. «Колунда күмүш билерик, Колуктум болсоң түбөлүк»...— Уз колдогу жумуру билерик билекти ого бетер көркөмдөйт. Жез билерик жасоодо адегенде жезди тазалоо үчүн сууну шарактата кайнатып, ага туз менен ачык ташты салуу зарыл. Көк жашыл бөтөлкөдөн майдалап алган «заркун» деген менен сүртө баштаганда жез билерик өзү эле жүзүнө чыгат.
Түркмөн, турция, гагауз, караим, карачай-балкар, ногой, кара калпак тилдеринде билезик, билзек, өзбекче билагузук, түркмөн, турция, өзбек тилдеринин диалектилеринде билерзик түрүндө айтылган сөз кыргыз тилинде билерик болуп айтылат. Бул сөз «колдун билегине салынчу кооздук» дегенди туюнтат. Түрк тилдеринин ичинен өзбек тилиндеги билагузук деген түрү эң алгачкы формасына жакыны болуп эсептелет, анткени бул сөз алгачкы билек+йүзүк деген эки сөздүн биригишинен куралган. Өзбек тилинде толук түрүнө жакын абалы сакталып калган: билаг+узук. Байыркы түрк тилинде йүзүк сөзү «шакек» маанисин берген (ДТС, 288), билек+йүзүк сөзү «билекке тагынчу шакек» дегенге барабар маани берген. Алгачкы билек жана йзүк деген сөздөрдүн биригишинен билегйүзүк сөзү жаралган. Бириккен сөздө билек бөлүгүнүн аягындагы к (г) тыбышы й тыбышына өтүп, казак тилдеринин диалектилеринде жолуга турган билейзүк түрү жаралган. Мындагы й тыбышы мур-дагы р тыбышынын алмашканы экен деп туура эмес «оңдоп айтуудан» түркмөн, турция, өзбек тилдеринин диалектилериндеги билерзик түрү келип чыккан. Ал эми р тыбышы сакталып кала берип, андан кийинки з тыбышы түшүп калышынан кыргызча билерик түрү пайда болгон. Билезик деп айткан тилдерде, тескерисинче, р тыбышы түшүп, з тыбышы сакталган.
Күмүштөн, алтындан ж. б. металлдан жасалган, аялдар кооздук үчүн билектерине сала турган буюм. Кош билерик, кош шакек, Оң колуна сала кет (Тоголок Молдо).
зат. Билгич, даанышман, акылман. Айтчы, билгич, Айт, философ билерман, Мурун турмуш Ушуга окшош кең беле! (Турусбеков). Олтурган экен жыйылып, Билермандын нечени («Манас»).
билерман, билермен знающий, сведущий, обладающий большими знаниями; знаток; билерман болсо иниси, бийлейт экен агасын фольк. когда младший брат много знает (букв. знаток), он управляет своим старшим братом; журт билермендери или эл билермендери люди, пользующиеся в обществе авторитетом и влиянием; бир үйдүн билермени играющий главную роль в доме.
1. Башкарып-тескөөчү, белгилүү бир топтун, уруунун ж. б. иштеринин жөн-жайын жакшы билген башкаруучу, алардын эркин билдирип бийлөөчү. Эртеси эки жактан эл билермандары баш кошуп сүйлөшүп, бүтүм чыгарышты (Элебаев). Бий, болуш, манаптар өңдөнгөн кыргыздын эл билермандары болсо көпчүлүккө эриксиз баш ийип калган эле (Элебаев). 2. Иштин көзүн тааныган билгич, көптү билген, билеселүү, акылман. Ал ар нерсени өз ордуна коё билген билерман жетекчи («Кыргызстан аялдары»). Зайып болсоң да элибиздин билерманы бол (Сыдыкбеков).
зат.1. Белгилүү бир уюмдун мүчөсү экендигин аныктоочу документ. Партиялык билет. Профсоюз билети. 2. Бир жерге кирүүгө же бир нерсени пайдаланууга укуктуу экендигин далилдөөчү документ. Чакыруу билети. Театрга кирүү билети.
БИЛЕТ – 1) белгиленген тариздеги, адатта көрсөтүүчүнүн, өтө сейрек болсо да, аты жазылган, адистешкен уюм тарабынан жол-жоболоштуруу жолу менен жасалган жана анын субъектисинин кызмат ишине байланыштуу Б. эмитент-уюмдун кызматынан пайдалануу укугун күбөлөндүрүүчү документ (м.: жүрүүчү Б. жүргүнчүлөрдү ташуу келишимин түзүүнү күбөлөйт); 2) анда көрсөтүлгөн адамдын белгилүү коомдук уюмга тийиштүүлүгүн аныктоочу документ (мүчөлүк Б., профсоюздук Б., партиялык Б.); 3) анда көрсөтүлгөн адамдын белгилүү убакыт аралыгында айрым бир чектелген аймакта белгилүү бир иш менен алектенүү укугун аныктоочу документ (токой кыркуучунун Б., аңчынын Б.).
БИЛЕТ – 1) белгиленген тариздеги, адатта көрсөтүүчүнүн, өтө сейрек болсо да, аты жазылган, адистешкен уюм тарабынан жол-жоболоштуруу жолу менен жасалган жана анын субъектисинин кызмат ишине байланыштуу Б. эмитент-уюмдун кызматынан пайдалануу укугун күбөлөндүрүүчү документ (м.: жүрүүчү Б. жүргүнчүлөрдү ташуу келишимин түзүүнү күбөлөйт); 2) анда көрсөтүлгөн адамдын белгилүү коомдук уюмга тийиштүүлүгүн аныктоочу документ (мүчөлүк Б., профсоюздук Б., партиялык Б.); 3) анда көрсөтүлгөн адамдын белгилүү убакыт аралыгында айрым бир чектелген аймакта белгилүү бир иш менен алектенүү укугун аныктоочу документ (токой кыркуучунун Б., аңчынын Б.).
1. Бир нерсени пайдаланууга укуктуу экендигин далилдөөчү (адатта акчага сатып алынуучу) документ, чыпта. Проводница жүргүнчүлөрдүн билеттерин текшерүүдө (Сасыкбаев). 2. Партиянын, белгилүү бир уюмдун, коомдун ж. б. мүчөсү экендигин, кандайдыр бир милдеттери бар экендигин аныктоочу документ. Партиялык билет. // Окуучулук билет. 2. Билимин текшерүүдө суроолору көрсөтүлүп жазылган баракчалар. Экзамендик билеттер.
зат. Шамдын, лампанып күйүүчү майга (керосинге) малынган жана кичинекей жалын чыгарып, үйгө жарык бере турган лентасы, эшилген кебези. [Камка] лампанын билигин көтөрө түшүп койду да, жоокерге утурулап басты (Сыдыкбеков). Шамдын билигин оңдоп коюп, Айнысахун катка үңүлдү (Жантөшев).
Бир учу майга же керосинге матырылып, экинчи учу күйүп жарык берүүчү шамдын эшилген кебези же чырактын тасмасы. Майга көлбүгөн кебез билик түндө жоодурап күйүп турат («Жаш ленинчи»). Айдай чыракка май толтуруп, шишесин тазалап, билигине от койду (Каимов).
зат.1. Ой жүргүзүүнүн жана коом менен жаратылыштын өнүгүшүнүн закондорун үйрөнүүнүн системасы. Айланайын өсөт чалгын канатың, Сен инженер билим кенин казасың (Турусбеков). Акыл — тозбогон тон, билим — түгөнбөгөн кен (макал). Илим — окуу булагы, билим — өмүр чырагы (макал).
2. Тийиштүү окуу жайы аркылуу бериле турган илимий маалымат. Жогорку билими бар адис.
1. Ой жүргүзүүнүн жана коом менен жаратылыштын өнүгүшүнүн закондорун үйрөнүүнүн системасы. Акыл – тозбогон тон, билим – түгөнбөгөн кен (макал). Илим – окуу булагы, билим – өмүр чырагы (макал). 2. Белгилүү окуу жайы аркылуу бериле турган илимий маалымат, илим. Орто билим. Жогорку билими бар адис.
БИЛИМ АЛУУГА УКУК – адамдын конституциялык абдан орчундуу социалдык укуктарынын бири, ал инсандын жана бүтүндөй коомдун өнүгүшү үчүн өбөлгөлөрдү түзөт. Мексиканын 1917-жылдагы Конституциясынан тартып баардык өлкөлөрдүн негизги мыйзамдарында бекемделген, барган сайын бул укуктун мазмуну кеңейүүдө. Азыркы мезгилде демократиялык мамлекеттерде Б. а. у. кеңири маанисинде адатта төмөндөгү укуктарды камтыйт: мамлекеттик жана муниципиалдык мектептерде жана башка билим берүү мекемелеринде акысыз баштапкы же орто билим алуу; ата-эненин өз баласын окутуу таризин (диний, диний эмес) тандай алышы; окутуучулук эркиндиги; жеке менчик окуу жайларын уюштуруу. Көптөгөн конституцияларда Б. а. у. ата-энелердин (же аларды алмаштырган адамдардын) өз балдарынын баштапкы (же жалпы негиздеги) билим алуусун камсыз кылууга милдеттүүлүгү менен бекемделген. КРде Б. а. у. Конституцияда бекемделген.
Knowledge Base / KB (proper noun) A Microsoft Web site that provides customers with access to a database of articles written by Microsoft Support professionals.
БИЛИМ БЕРҮҮ ЖҮРҮМҮ – мугалимдердин түздөнтүз катышуусу менен өтүүчү жана окуучулардын өзалдынча окуусу сындуу сабактар, ошондой эле окуучулар менен бүтүрүүчүлөрдү сынак ж. б. аттестациянын түрлөрү аркылуу тарбиялоо менен окутуунун уюштурулган жүрүмү. Ал билим программалары Б. б. ж. аркылуу жүзөгө ашырылат.
БИЛИМ БЕРҮҮ ЖҮРҮМҮНҮН КАТЫШУУЧУЛАРЫ – окуучулар (тарбиялануучулар), мугалимдер, билим берүү уюмунун окутуу-жардамдашуу жана башкаруу кызматкерлери, окуучулардын ата-энелери (мыйзамдуу өкүлдөр).
БИЛИМ БЕРҮҮ, ИЛИМ ЖАНА МАДАНИЯТ МАСЕЛЕЛЕРИ БОЮНЧА БИРИККЕН УЛУТТАР УЮМУ (ЮНЕСКО) – өкмөттөр аралык уюм, БУУнун адистештирилген мекемеси. 1946-жылы негизделген. ЮНЕСКОнун максаттары: билим берүү, илим жана маданият тармактарындагы эларалык кызматташтыкты колдоо аркылуу тынчтык жана коопсуздук ишине салым кошуу; БУУнун Уставына ылайык расасына, жынысына, тилине жана динине карабастан адамдын укуктарын жана негизги эркиндиктерин, мыйзамдуулукту жана адилеттүүлүктү камсыз кылуу. 2005-жылы 188 мамлекет ЮНЕСКОнун мүчөсү болушкан. КР ЮНЕСКОнун курамына 1992-жылдын 2-июнунда кирген.
БИЛИМ БЕРҮҮНҮН ТҮПКҮ МАКСАТЫ (билим берүүнү өркүндөтүүнүн түпкү максаты) – бирдиктүү социалдык институт катары билим берүү тутумун өркүндөтүүнүн багыты менен туткан максаты.
БИЛИМ БЕРҮҮ ТУТУМУ – өзара аракеттенишүүчү жана бири-бирин улоочу билим берүү программаларынын жана аркыл деңгээлдеги жана багыттагы мамлекеттик билим берүү стандарттарынын, аларды жүзөгө ашыруучу билим берүү уюмдарынын жана жактардын, ошондой эле билим берүү тармагын, ага кирген мекеме, уюм, ишканалардын башкаруу органдарынын жыйындысы.
знающий, сведущий; учёный, образованный; билимдүү болмок оңой, адам болмок кыйын погов. знающим стать легко, человеком стать трудно; билимдүүгө дүйнө жарык погов. учёному мир светел; билимдүүнүн билими жугат, билимсиздин ириңи жугат погов. от учёного прилипает знание, а от неуча - пакость.
сын.1. Билими бар, катсабаттуу, маалыматтуу. Билбегенди билдирген, Билимдүүнүн баары бар («Манас»). Уул, кыз окуп билимдүү, Өз өлкөсүн башкарган (Осмонкул).
2. Аркы-беркини түшүнгөн, адамгерчилиги бар, турмушту билген; зээндүү. Агатуугандын ичинен аркы-беркини түшүнгөн билимдүү кишиси эле Ормонбек («Ала-Тоо»).
1. Билими бар, окуган, маалыматтуу. Мугалимдердин теңме-теңи жогорку билимдүү (Сыдыкбеков). 2. Аркы-беркини түшүнгөн, акыл-эстүү, билгиликтүү. Билимдүү чубак муну айтты, Билгенин кургур куп айтты («Манас»).
1. Билими, маалыматы бардык. Мугалимдердин кадыры, анын билимдүүлүгүнө байланыштуу («Мугалимдерге жардам»). 2. Акыл-эстүүлүк, жөн билгилик. Билимдүүлүк жайы бар.
билимпаз, билимпоз кирг.- ир. учёный, деятель науки; билимпаздын адаты: терең ойлоп, тез айтмак стих. обыкновение учёного: долго (букв. глубоко) подумав, быстро сказать.
1. Аркы-беркини түшүнбөгөн, билгиликтүү эмес, жөн билги эмес. Билимдүү менен билимсиз Акылынан билинген (Осмонкул). 2. Билими жок, сабатсыз, окубаган. Билимсиздер канча кайрат кылса да, Көрсөтпөсө көп сырларды биле албайт (Токомбаев).
БИЛИМ СТАНДАРТЫ – негизги билим программа мазмундарынын төмөнкү билим берүү деңгээлин аныктай турган ченемдер менен эрежелердин жыйындысы, бүтүрүүчүлөрдү даярдоонун, окуучуларга жүктөм чегинин базалык талабы.
БИЛИМ ЧЕНТАЛАБЫ – белгилүү бир билим деңгээлине ээ болгон (тийиштүү документтер аркылуу бекемделген) жарандарга гана шайлоо укугун (жигердүү же солгун) бере турган мыйзам талабы.
возвр. отбил- II познаваться; выявляться, обнаруживаться; киши жаманы кирип чыккыча билинет, өз жаманы өлгөнчө билинбейт погов. чужая пакость сразу видна, а своя до смерти не видна.
Таанылуу, белгилүү болуу, байкалуу. Айтканың ырас, Токтогул, Аныгы мага билинди (Барпы). Баатырдыгы билинди, Балада мындай жок экен («Эр Табылды»). Кой, жигит, сырың билинип калды (Убукеев).
КОШТИЛДҮҮЛҮК – КР Конституциясына ылайык эки тилдүүлүк ырасмий (бекитилген) бышыкталган: кыргыз тили мамлекеттик тил болуп эсептелсе, ырасмий тил катарында орус тили колдонулат.
Кош тилдүүлүк. 1. Эки тилдин бир мамлекетке бирдей кызмат кылышы, эки тилдүүлүк. 2. өз эне тили менен катар экинчи бир тилден да ошондой эле даражада пайдалана билүүчүлүк.
билинүү I и. д. отбилин-. билинүү II заметный, ясно видимый, явный, очевидный; кандуу бети тытылуу, кара чачы жайылуу, жесирлиги билинүү фольк. окровавленное лицо её расцарапано, чёрные волосы распущены, вдовство её явно.
билиш I 1. известнык; бирге тааныш болгончо, миңге билиш бол погов. чем быть знакомым с одним, лучше будь известен тысяче; бир көргөн - билиш, эки көргөн - тааныш погов. увидел раз - известный, увидел два - знакомый; коркок билиш кылып ал- запугав, подчинить себе; коркок билиш жетим запуганный сирота; 2. знание, умение. билиш- II взаимн. отбил- II; сабактарын билишпейт они уроков не знают.
сын. Белгилүү, жакын, таанымал. Бирге билиш болгончо, миңге тааныш бол (макал). Экөө бирдей «келиңиз» деп жайдары, Билиш өңдүү жылуу-жумшак жылмайды (Аалы).
♦ Коркокбилишк.коркок.
Азыркы кыргыз тилинде тааныш-билиш деген кош сөздүн жана «Бир көргөн – билиш, эки көргөн – тааныш», «Бирге тааныш болгончо, миӊге билиш бол» деген макал-лакаптардын курамынан кездешүүчү бул сөз азыркы мезгилде өз алдынча дээрлик колдонулбайт. Бул сөздүн байыртан келатканы Махмуд Кашгаринин сөздүгүнөн белгилүү жана ошол мезгилде эле ал «тааныш» маанисинде колдонулган. Азыркы түрк тилинде да ушул маанини берет жана кыргыз тилиндегидей эле «билиш-таныш» деген кош сөздүн курамынан кездешет.
БИЛЛЬ (англ. bill ) – Улуу Британия, АКШ, Канада жана башка англис тилдүү өлкөлөрдө мыйзам чыгаруу органдарынын кароосуна коюлган мыйзам долбоору, ошондой эле айрым конституциялык актылардын аталышы (м.: укуктар тууралуу Билль).
БИЛЛЬ (англ. bill ) – Улуу Британия, АКШ, Канада жана башка англис тилдүү өлкөлөрдө мыйзам чыгаруу органдарынын кароосуна коюлган мыйзам долбоору, ошондой эле айрым конституциялык актылардын аталышы (м.: укуктар тууралуу Билль).
зат. Борттуу, төрт бурчунда тешиги бар столчо; өзгөчө эрежеге ылайыктуу шарлар менен ойнолуучу оюн. Пил сөөгүнөн жасалган Бильярддын шарындай, Жумурткалар жаралат (Аалы).
Атайлап жасалган кырлуу столдо шарларды жыгач таяк (кий) аркылуу бир-бирине уруштуруп, тийиштүү эрежеге баш ийип ойнолуучу оюн. Бир партиядан бильярд ойнодук. // Ушул оюнду ойной турган, төрт жак бурчунда шар түшүүчү, сеткалуу чуңкуру бар, борттуу стол. Жай күндөрүндө бильярд турган бул бөлмө үйдөгүлөрдүн баарынын көңүлүн бурбай койчу эмес («Жаш ленинчи»).
