Киргизско-русский словарь Юдахина
карал I
то же, что каралды.
карал II
ар.
обещанный срок;
каралым үч ай өттү ден фольк. обещанный мною трёхмесячный срок (оказался) мал, прошёл.
карал III
раб.
карал- IV
страд. от кара- II
1. подвергаться рассмотрению, рассматриваться;
эки маселе каралды рассмотрено два вопроса;
2. предусматриваться;
мектепти ремонттоого үч миң сом каралган эле на ремонт школы было предусмотрено три тысячи рублей.

Толковый словарь кыргызского языка (1969)
I зат. 1. Медер, бел, тирек, таяныч. Карал кылган, Олжобай, Калкыңа кетип сен калсаң («Олжобай менен Кишимжан»). Жанындагы беш жолдош Жанга.. карал эш жолдош («Саринжи — Бөкөй»).
  1. 2.                  өт. Бала, перзент. Караламды ыйлатпа («Саринжи — Бөкөй»).

КАРАЛ II кара этишинин туюк мамилеси.

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Караан тутар, бел кылар тирек, таяныч, медер. Абабыз элең уялаш, Карал кылдым, бел кылдым, Кан абам, сени шер кылдым («Сейтек»). Коркок жигиттен короочу дөбөт жанга карал (макал). Жанындагы беш жолдош, Жанга карал эш жолдош. («Саринжи-Бөкөй»). 2. каралды менен бирдей. Каралымды ыйлатпа («Саринжи-Бөкөй»).

Киргизско-русский словарь Юдахина
карала I
то же, что кара ала (см. кара I 1).
карала- II
1. смотреть, посматривать;
2. заботиться, присматривать за кем-чем-л.;
малга каралап, жайлоого көчтүм заботясь о скоте, я откочевал на летовку;
жумушка каралап, жакада калдым в заботах о работе (полевой) я остался на равнине (не выехал на джайлау);
мага каралап, ал кетпей калды ради меня (заботясь обо мне, ожидая меня) он остался;
менин каралай турган кишим человек, который заботится обо мне.
карала- III
1. чернить;
2. перен. порочить, обвинять.

Толковый словарь кыргызского языка (1969)
I этиш. Кароо, күйүү, күтүү, айланчыктоо. Малга каралап, жайлоого көчтү. Мага каралап, ал кетпей калды. [Чүрөк].. баласына каралап.. айылга чейин. келди (Жантөшев).
КАРАЛА II этиш. 1. Күнөөлөө, жаманатты кылуу. — Белекке байланыштырып Сыдыкты да каралаптыр (Жантөшев).. Кармады мени Керимбай Каршылык менен каралап (Токтогул).
2. Карартуу, карайтуу, чиймелөө, жазуу, кара кылып боёо. Ак кагазды каралап,. Кат билбеген айыбым (Токтогул).

Энциклопедия "Манас". ч.1.
КАРАЛА — Агыштын байгеге чапкан күлүгү. Көкөтөйдүн ашында байгеге чабылган аттардын бири катары эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 3. 268).

Энциклопедия "Манас". ч.1.
КАРАЛА — Ажыбайдын байгеге чапкан күлүгү. Алмамбеттин Манаска келишине арналып өткөрүлгөн тойдогу ат чабышта алтынчы болуп келет (Сагымбай Орозбаков, 2. 340).

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
Таштап кете албай айланчыктоо, кармалып калуу, айланышуу. Бээ кулунуна каралап токтой калды («Ала-Тоо»). Жакшы болсо жолдошуң, жаныңдан чыкпай каралайт (Осмонкул). 2. Кароо, кам көрүү, күтүү. Малга каралап мына ушул жайыт жерлерге көчүп келбедикпи («Ала-Тоо»). Үй оокатка каралап, отун-сууга кол тийгизип коёр кимибиз калды? («Чалкан»).

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Бирөөгө күнөө коюу, жамандоо, кара кылуу, айыптоо. Каралап мени залимдер, Кармалып элден кеткемин (Токтогул). Силерди каралап жатпайбы? (Жантөшев). Актай башын каралап, Айдай бетин жаралап («Саринжи-Бөкөй»). 2. Карага боёо, карартуу, кара кылуу, чиймелөө. Ак кагазды каралап, Кат билбеген айыбым (Токтогул).

Киргизско-русский словарь Юдахина
то же, что кара аламан (см. аламан);
караламан киши эмес, нускасы турат улуктан фольк. он не простой человек, в нём видна осанка начальника;
караламан букара или караламан эл или караламан калк (в эпосе) народные массы, простой люд;
караламан черүү (в эпосе) рядовые бойцы (в отличие от предводителей и богатырей);
караламан уруш (в эпосе) общая свалка, побоище (не богатырский поединок);
катуу чаап салбаңар, караламан урушта кайраттуусун тандаңар фольк. в общей свалке не переусердствуйте, (среди врагов) выбирайте (и убивайте) наиболее сильных.

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
Бирөөгө жардамдашуу, жардам берүү, кол кабыш кылуу. Өз эрки өзүндө эмес, Канымбүбү байкуш бөбөктөрүнө канткенде каралашат (Сыдыкбеков). Досумдун бала-чакасына кез-кез каралашкан болом (Жантөшев).

Киргизско-русский словарь Юдахина
1. близко расположенный, живущий в близком соседстве;
алты зубун калмактан, жердеп турган жер бар дейт; так ошого каралдаш кыргыз деген эл бар дейт фольк. говорят, есть место, где обитают шесть калмыцких родов; как раз рядом с ним, говорят, есть народ, называемый киргизами;
2. оказывающие друг другу помощь;
3. близкие друг другу (по качествам, состоянию);
байге аты-каралдаш погов. скаковые кони (в общем) одинаковы (о людях или о делах, когда они не очень выделяются и нё очень отстают).

Киргизско-русский словарь Юдахина
~: жан каралдуу то, что, по поверью, является выкупом за душу, за жизнь;
жакшы мал жан каралдуу погов. хороший скот душу спасает (чтобы спасти человека, можно пожертвовать хорошим животным).

Киргизско-русский словарь Юдахина
опора, надежда (чаще в отношении детей);
каралды кылганым - жалгыз бала моя надежда - мой единственный ребёнок;
жаныңа каралды кылып ал возьми (его) себе в качестве спутника (на которого можешь положиться);
каралды болгун, энеке, мен бир жетим начарга фольк. будь опорой мне, матушка, слабому сироте.

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
Бел кылар медер, тирек, жөлөк (көбүнчө балага карата айтылат). О кагылайын тентегим, Каралды болчу, Сейтегим («Сейтек»). Каралдым ай, кимге барып зарылдың экен! (Бейшеналиев). Кайдыгер жоого кетирбе Каралдыңдын намысын! («Курманбек»).

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
Анча кара эмес, карараак, карага жакын. Каралжын тарткан булгаары шапке кийген бирөө эшиктен салам айтып кирди («Ала-Тоо»). Кара алтындан уютма, Каралжын ыраң тон менен («Манас»). Павел Семенов келбеттүү чоң киши чачы каралжын (Жантөшев).

Киргизско-русский словарь Юдахина
каралуу I
носящий траур;
каралуу катын вдова (до года после смерти мужа);
каралуу көч похоронная процессия (кочевая);
жоо аяган - жаралуу, катыны - каралуу погов. кто жалеет врага, тот ранен, а жена его в трауре.
каралуу II
имеющий крупный скот, обладатель крупного скота;
бирин-экин каралуу, бардар адам у него есть несколько голов крупного рогатого скота, человек он зажиточный.
каралуу III
и. д. от карал- IV;
каралуучу маселе вопрос, подлежащий рассмотрению.

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
Кара кийген, эри өлгөн жесир. Каралуу калган Каныкей, Көрбөгөндү көргөн дейт («Семетей»). Жесир калган каралуу Агача аттуу энеңден («Эр Табылды»). Каралуу башың эр кылгын, Катын башың туу кылгын («Сейтек»).

Киргизско-русский словарь Юдахина
1. чернота;
2. перен. нечестность;
каралык бар го оюңда фольк. у тебя в мыслях нечестность; ты задумал недоброе;
айылды алалык бузат, араны каралык бузат погов. аул портят раздоры, отношения портит нечестность;
каралыкка салын- предаться скверным, недобрым делам;
каракчы болуп, мал уурдап, каралыкка салынып фольк. став грабителем, воруя скот, он предался делам скверным;
бети каралык или жүзү каралык гнусность, коварство.

Толковый словарь кыргызского языка (1969)
зат. 1. Арамдык кара ниеттик, жамандык. Айылды алалык бузат араны каралык бузат (макал). Каракчы болуп мал уурдап, Каралыкка салынып («Эр Табылды»).
2. Күнөөлүүлүк, айыптуулук. Ак-каралыгын текшер.

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Адамга ак санабаган кара ниеттик, арамдык, жамандык, арам ойлуулук. Каракчы болуп мал уурдап, Каралыкка салынып («Эр Табылды»). Айылды алалык бузат, араны каралык бузат (макал). 2. Күнөөлүүлүк, айыптуулук. Каралыгын калыс адамдар текшерип көрөр («Ала-Тоо»).