чеке I 1. лоб, виски; сойгону - улак теке, тартканы - кулак, чеке погов. зарезал он молодого козла (это уже не почёт), подал он ухо и лоб (вот так угостил!); сеждеге чекесин коюп положив (молитвенный) земной поклон; колун чекесине серепчилей карады он посмотрел из-под ладони (приставив ладонь ко лбу); чал карады буларга, чекеге колун калкалап стих. старик смотрел на них из-под ладони; тебетейин чекесине кыйшайта кийди он надвинул шапку на лоб; ак чеке звёздочка (на лбу лошади); чекесинде агы бар, нокто кескен тагы бар фольк. на лбу у него есть белое, натёртый недоуздком след есть; көк чеке звёздочка на лбу сивой лошади; 2. край, сторона; чеке жер южн. окраина; айтып отуруш кыйын, ата, чекесин өзүңүз көрдүңүз эле го! рассказывать, отец, трудно, частично (краешек) вы сами ведь видели!; чекесин көр- хоть одним глазком увидеть; принять в чём-л. хотя бы малое участие; тамашанын чекесин кере кетүүгө болобу? можно хотя бы одним глазком взглянуть на увеселение? сыйдын чекесин көрө кетсеңиздер болот эле было бы хорошо, если бы вы отведали угощения (даже не участвуя в нём с начала до конца); чеке-жакалары урай баштады (у строения) края начали обваливаться; чекесинен всех подряд; чекесинен сүйрөп өлтүрүп турган всех подряд убивали; как чеке бодрый, проворный, резвый; көркөм күлүк Көктеке - жылкыдан башка как чеке фольк. красивый скакун Коктеке самый резвый среди коней; как чекенин катыны так говорят о том, кто постоянно выигрывает в альчики, кто очень увлекается игрой в альчики; чекеге чертип по строгому отбору; чекеге чертип туруп алат принимают по строгому отбору (напр. в вуз); мени бирөө би? а разве меня кто-нибудь посмеет пальцем тронуть? чеке тер менен в поте лица; кызыл чеке болуп уруш- драться до крови; ожесточённо, остервенело драться; мүлк талашып, кызыл чеке болуп салгылашып поссорившись из-за имущества и остервенело колошматя друг друга; чеке жылыт- или чеке жибит- или чекени жайдары кыл- или чеке торсойт- доставить удовольствие, порадовать (напр. хорошей работой, содействием и т. п); чекени жайдары кылды он порадовал; он доставил удовольствие; кордукту көп көрдүм, бирок чекем жылый элек я много претерпел и пока ещё радости не видел; чекени жибите коё албас толку от него не будет; иштери чеке жылытарлык эмес их работа никого не удовлетворит; ал кимдин чекесин жибите коёр экен! кому это доставит удовольствие (да никому) !; чекебиз тердеген жок нам удовольствия не доставило; нам пользы (от этого) было мало; кайсы чеке торсойтушту? какая от них польза?, что они сделали полезного? кого и чем они порадовали? чекеси торсойгон жок радости он не имел; чекеси тырышып кетти он нахмурил лоб; чекеге тийген камчы болду (это) больно ударило; чеке бел кое-какие места, краешки; сакалдын, муруттун, чачтын чеке белин ал- немного подбрить и подстричь; немного привести в порядок бороду, усы, голову (где подбрить, где подстричь); арык-торук койлорду кыштоонун чеке белине откорот хромых и заплошалых овец он пасёт около зимовки (далеко не гоняет); сырдын чеке белин чыгардым я сделал тонкий намёк; чекеге чабарлар коноводы, заправилы; кара чеке южн.то же, чточиге II. чеке II ир.южн. сыворотка, капающая при отжимании сюзьмы.
зат.1. Баш сөөктүн үстүнкү бет жак бөлүгү, маңдай. Биздин арык казгандар Чекеси тердеп суу аккан (Турусбеков).
2. Кандайдыр бир нерсенин чети, бир тарабы, бөлүгү. Кийиз сатсаң айлыңа сат, бир чекесин жамына жат (макал).
♦Чекесижылыбоо — кандайдыр бир нерсеге ыраазы болбоо, жакшылык көрбөө, жарыбай калуу. [Кулбаш] нечен жылдар бою байларда чейрекер болуп жүрүп чекеси жылыбады (Абдукаримов). Кызылчекесолуу — талашып-тартышуу, кызыраңдашкан абалга жетүү. Кызыл чеке болушуп, Уюштуруп тарапты (Маликов). Кызыл чеке болуп өтүлгөн сабактарды талкуулашасың (Бөкөнбаев). Чекегечертиптуруп — тандап, абдан тандап туруп. Сендей жакын көргөн иниме аялды чекеге чертип жүрүп алып берем (Каимов). Чеке-бели — чет жакасы. Сырдын чеке-белин чыгардым (Жантөшев). Чекесинечертеалбоо — тие албоо, ура албоо. Чекесинебүткөн — бар болгону, башка жок. Өзү чекеме бүткөн жалгыз ат (Элебаев).
1. Баш сөөктүн үстүнкү бет жак бөлүгү, маңдай. Биздин арык казгандар, Чекеси тердеп суу аккан (Турусбеков). 2. Кандайдыр бир нерсенин чети, бир тарабы, бөлүгү. Кийиз сатсаң айлыңа сат, бир чекесин жамына жат (макал). 3. диал. Өңү каралжын келип, майда бутак алып, корумдардын арасына чыгып, май айында гүл төгүп, июлда мөмөсү быша турган жыгач өсүмдүгүнүн аты.
Бар болгону, турганы, жападан жалгыз. Карыганымда чекеме бүткөн жалгыз уулум чогоол өссө кандай (Сыдыкбеков). В.: Чекесине бүткөн. Зарыл ата-энесинин чекесине бүткөн жалгыз кызы (Өмүрбаев).
Тие албоо, эч даай албоо, жакын жолой албоо. Тиймек түгүл, чекеге черте албайсыз (Байтемиров). Баса, баягыда Васъка деген жигит: «Эми сизди чекеге черте албайт», - деп эмне үчүн айтты? (Саатов).
Тие албоо, эч даай албоо, жакын жолой албоо. Тиймек түгүл, чекеге черте албайсыз (Байтемиров). Баса, баягыда Васька деген жигит: «Эми сизди чекеге черте албайт», – деп эмне үчүн айтты? (Саатов). В.: Чекесине черте албоо. – Чочуба, жездемди эч ким чекесине черте албайт, мен барда (Бейшеналиев). Чекесине чертпөө. Чекесине чертпейм, мен аларды сөз менен эле жыгам (Тойбаев).
Жакшылап байкап, эң мыктысын ылгап, тандап туруп. Чекеге чертип туруп кыз алам дечү эмес белең? (Байтемиров). Сендей жакын көргөн иниме аялды чекеге чертип туруп алып берем (Каимов). В.: Чекесинен чертип туруп. Андан көрө аскерде жүргөндө чекесинен чертип туруп бир кызга таанышып алышы мүмкүн (Акматов).
Жүрөктү өйүгөн, тынчын алган, кедерги болгон каргаша, каскак, тоскоолдук. Сен да менин чекеме чыккан чыйкансың (Байтемиров). – Кайдан чыккан бу Сабырбек деген балакет? Чекеңерге чыккан чыйкан го! (Абдыраманов). В.: Чекеге бүткөн чыйкан. – Магаза Масанчиндин полку душмандын чекесине бүткөн чыйкан болуп, душмандын ойронун чыгарган эле (Сасыкбаев). Чечекейине чыккан чыйкан. Мойдун деген бечаралардын чечекейине чыккан чыйкан болду (Сыдыгалиев). Чыйкан болуу. Сен атам замандан бери адам менен жан-жаныбарлардын шоруна чыйкан болуп чыктың го (Жигитов).
Жүрөктү өйүгөн, тынчын алган, кедерги болгон каргаша, каскак, тоскоолдук. Сен да менин чекеме чыккан чыйкансың (Байтемиров). - Кайдан чыккан бу Сабырбек деген балакет? Чекеңерге чыккан чыйкан го! (Абдыраманов).
Ыраазы болорлук, алымсынарлык, көзгө көрүнөрлүк, ынанарлык. Бул эки мекеме райондун чарбаларына чеке жылытарлык таасир да, жардам да көрсөтө албай келе жатат («Чалкан»). Куюучу линия да чеке жылытарлык иштебейт («Ала-Тоо»).
Ыраазы болорлук, алымсынарлык, көзгө көрүнөрлүк, ынанарлык. Бул эки мекеме райондун чарбаларына чеке жыштарлык таасир да, жардам да көрсөтө албай келе жатат («Чалкан»). Куюучу линия да чеке жылытарлык иштебейт («Ала-Тоо»).
зат. Бир түбүнөн бир нече сабак чыгып, көбүнчө кургак жерлерде топ-топ болуп өсүп, күлү көбүнесе насыбайга кошулуучу өсүмдүк. Чекенде алып келип бербесем, жарым атым насыбай ала албасыма көзүм жетти («Ала-Тоо»).
1. Бир түбүнөн бир нече сабак чыгып, көбүнчө кургак жерлерде топ-топ болуп өсүп, күлү көбүнесе насыбайга кошулуучу өсүмдүк. Чекенде алып келип бербесем, жарым атым насыбай ала албасыма көзүм жетти («Ала-Тоо»). 2. Уй шилекей. Сууга салган чекендей, Сурагы мунун бекемдей (Арстанбек).
1. маленький, незначительный; частичный; чекене айыл маленький аул; чекене иш незначительное, пустяковое дело; чекене эмес немалый, не пустяковый; сенин байлыгың - чекене байлык эмес богатство твоё - немалое богатство; чекене киши незначительный человек; чекене жердин баласы эмес он не простого происхождения; 2. розничный; чекене баа розничные цены; чекене соода розничная торговля.
сын. Чакан, кичине, кичирээк, анча-мынча, бир аз. Чекене тойго чаап, эки жолу чыгып, Алымга абийир алып берген (Жантөшев).
♦Чекенебаа — товардын дааналап же аз-аздан бөлүнүп сатылуучу баасы.
1. Чакан, кичине, кичирээк, анча-мынча, бир аз. Чекене тойго чаап, эки жолу чыгып, Алымга абийир алып берген (Жантөшев). 2. Дүңдүн карама-каршысы, жекелей бир бирден. Бул өндүрүмдүн наркы чекене баада жогору турат. Кээ бир өндүрүмдөр дүңүнөн гана сатылып чекене сатылбайт. 3. диал. Оңой, жөнөкөй.
Розничный агент (Retail agent) —Юридическое лицо либо индивидуальный предприниматель, подписавшее агентский договор с банком о предоставлении от имени банка розничных банковских услуг, в том числе через сеть розничного агента. Розничные агенты подразделяются на агентов, предоставляющих расширенный спектр услуг, и на агентов, предоставляющих ограниченный спектр банковских розничных услуг.
~: чекенелеп помаленьку; чекенелеп сат- торговать, продавать в розницу; чекенелеп айт- рассказывать мало и со скромностью; өз өмүрүн чекенелеп айтты он скромно рассказал о своей жизни.
Розничные платежи (Retail payments) —Платежи на небольшие суммы, являющиеся несрочными. Примерами розничных платежей могут быть оплата страховых взносов, оплата коммунальных услуг, покупка товаров и услуг т.д.
Жарыгыдай, алымсынгыдай абалда болбоо, эч нерсеге жетпөө, жарыбоо, жакшылык көрбөө. Бул жерге келгендердин чекеси жылып, жаны жай табар деп келгенбиз (Ашымбаев). Кулбаш нечен жылдар бою байларда чейрекер болуп жүрүп чекеси жылыбады (Абдукаримов). Отунун алдым, суусун куйдум, мергенчилик менен жан сактап, туягым жерде калгандай болду. Чекем жылыбады (Үмөталиев). В.: Чекеси жибибөө. Ошентип, мындан да чекем жибибесин билдим (Өмүрбаев). Чекеси торсойбоо. Буларды сыйлап жүрүп мен да жакшы аттуу болбодум, чекем торсойбоду (Сыдыкбеков). Чекеси ысыбоо. Үйүндө адалдан түгү жок жигитке орточу түшкөн кишинин чекеси ысыбасы белгилүү эле (Каимов). Мында кайсы чекең ысып отурат? Же таманыбызды тындырбаса (Элебаев).
Жарыгыдай, алымсынгыдай абалда болбоо, эч нерсеге жетпөө, жарыбоо, жакшылык көрбөө. Бул жерге келгендердин чекеси жылып, жаны жай табар деп келгенбиз (Ашымбаев). Отунун алдым, суусун куйдум, мергенчилик менен жан сактап, туягым жерде калгандай болду. Чекем жылбады (Үмөталиев). Тууганча эң акыркы гөр башындагы зыйнатын өтөп, бу дүйнөдө чекеси жылыбай кеткен пендесине тилек, бата кылышты (Касымбеков).
к. ЧЕКЕГЕ ЧЕРТИП ТУРУП
Андан көрө аскерде жүргөндө чекесинен чертип туруп бир кызга таанылып алышы мүмкүн (Акматов). Сендей жакын көргөн иниме аялды чекеге чертип туруп алып берем (Каимов).
Кандайдыр бир нерсе жөнүндө анча-мынча эле айтып тим болуу, азыраак кабардар кылган болуу, кыйытып коюу. Апама чекесин чыгарсам унчукпай тим болду («Чалкан»). В.: Четин чыгаруу. Татыбек тигинин күнөөсүнүн анча-мынча четин чыгарды эле, Садык жууткан жок (Байтемиров). Айжаркын бүгүн эрине ошол окуянын четин чыгарды (Осмоналиев). Чет-жакасын чыгаруу. Апама бир аз чет жакасын чыгарып айткамын (Абдукаримов).
Кандайдыр бир нерсе жөнүндө анча-мынча эле айтып тим болуу, азыраак кабардар кылган болуу, кыйытып коюу. Апама чекесин чыгарсам унчукпай тим болуу («Чалкан»).
к. ЧЕКЕСИ ЖЫЛЫБОО
Үйүндө адалдан түгү жок жигитке орточу түшкөн кишинин чекеси ысыбасы белгилүү эле (Каимов). Мында кайсы чекең ысып отурат? Же таманыбызды тындырбаса (Элебаев).