ар. то же, чтобаланча; балан шаарда в таком-то городе; балан киши такой-то человек; балан деген жөк он ничего (такого) не сказал; балан-түкүн или балан-бастан или балан-байдубан или балан-бакүн такой вот да этакий, такой вот да сякой; балан-бастан дебестен без каких-либо оговорок или отговорок; балан-бастан дедирбей не называя каких-либо нареканий или замечаний; же болбосо, көз ымдап, балан-бакүн дедимби? стих. иль я подмигнул и что-нибудь такое сказал?
Iсын. Белгисиз, кандайдыр бир. Кай бири балан жердеги бир тойго баргысы келет (Жантөшев).
♦ Балан-бастан — аркы-берки, өйдө-ылдый сөздөр. Балан-бастан дедирбей, Башка сөздү айттырбай, Басып келип бер беди (Тоголок Молдо). Кел, кетелик, Аткантаң, Балан-бастан дебестен (Тоголок Молдо).
Кимдир бирөөнү, кандайдыр бир нерсени, белгисиз тарапты эскерүүдө кандайдыр бир айтылган сөзгө шилтөө берүүдө колдонулат. Баландын аты күлүк деп, Бастандын аты күчтүү деп («Манас»). Калың аргын, көп кыргыз, Бөтөнчө эл Канчоро, Качан балан дегиздим? («Сейтек»). Балан жерде чакырыптыр десе, түндү түн, күндү күн дебестен, уруп кете беришет (Жантөшев).
(Balanoglossus) баланоглосстор; ичегиси менен дем алуучу жандыктардын бир уруусу, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: баланоглосс гигантский (Balanoglossus gigas) — дөө баланоглосс, б. Ковалевского (Saccoglossus kowalevskii) — Ковалевский баланоглоссу, б. Купфера — Купфер баланоглоссу, б. Мережковского (Saccoglossus mereshkowskii) —Мережковский баланоглоссу ж. у. с.
Баланс (Balance, balance sheet) —1) Количественное соотношение, состоящее из двух частей, которые должны быть равны друг другу, т.к. представляют поступление и расходование одного и того же количества денег, товара. Например, при равенстве экспорта и импорта товаров и сохранении их запасов наблюдается баланс их производства и потребления в течение определенного периода времени. Балансы составляются в натуральной форме (в физическом измерении) и в денежной форме (в стоимостном измерении). Самые разнообразные балансы используются в целях анализа, учета, планирования хозяйства всей страны (бюджетный баланс, платежный баланс, межотраслевой баланс), хозяйства, фирмы (бухгалтерский баланс, баланс основных средств, финансовый баланс), домашнего хозяйства (баланс доходов и расходов семьи, потребительский бюджет). Баланс считаютактивным, если поступления опережают и превышают платежи, т.е. наблюдается положительный остаток. В противном случае баланс называют пассивным.
Balance (proper noun)
A SmartArt graphic layout used to compare or show the relationship between two ideas. Each of the first two lines of Level 1 text corresponds to text at the top of one side of the center point. Emphasizes Level 2 text, which is limited to four shapes on each side of the center point. The balance tips towards the side with the most shapes containing Level 2 text. Unused text does not appear, but remains available if you switch layouts.
баланс I м. баланс (1. бухг. ишкананын белгилүү мөөнөттүн ичиндеги каражатынын абалы жөнүндөгү ведомость; 2. эк. өлкөнүн тышка чыгарган жана киргизгендеринин ара катышы). баланс II м.тех. баланс (целлюлоза чыгарыла турган жыгач материалы).
Баланс (Balance, balance sheet) —Эки бөлүктөн турган сандык катыш, алар бири-бирине дал келүүгө тийиш, анткени ал бирдей сандагы акчанын, товардын келип түшүүсүн жана чыгымдалышын түшүндүрөт. Мисалы, товарлардын экспорту жана импорту бирдей болуп, алардын запасы сакталып турган шартта, белгилүү бир мезгил ичинде аларды өндүрүү менен керектөөнүн теңсалмакта экендиги (балансы) байкалат. Баланс физикалык өлчөө жана акча формасында (нарктыкөлчөө) түзүлөт. Ар түрдүү баланстар бүтүндөйөлкөнүн чарбалык ишине (бюджеттик баланс, төлөм балансы, тармактар аралык баланс), фирманын чарбалык ишине (бухгалтердик баланс, негизги каражаттар балансы, финансылык баланс), үй чарбаларына (үй-бүлөнүн кирешелери жана чыгашалар балансы, керектөө бюджети) талдап-иликтөлөрдү жүргүзүү, эсепке алуу, пландаштыруу максатында колдонулат. Эгерде, келип түшүүлөр төлөмдөр көлөмүнөн артып кетсе баланс активдүүкатары эсептелинет, б.а. алгылыктуу калдык байкалат, мындай деңгээлге жетишилбесе баланспассивдүү катары саналат.
БУХГАЛТЕРДИК БАЛАНС ( фр. balance – тараза) – субъектинин отчеттук мезгилге чейинки мүлктүк жана каржы абалын мүнөздөөчү документ. Субъектинин Б. б-сы филиал, өкүлчүлүк ж. б. бөлүмдөрүнүн, ошондой эле өзалдынча бөлүнгөн баланса көрсөткүчтөрүн камтууга тийиш. Б. б. жана анын түшүндүрмө катынын мазмуну менен таризи бир отчеттук мезгилден кийинкисине карай түзүлөт. Б. б-та биринчи отчеттук мезгилдеги көрсөткүчтөрдөн тышкары, отчеттон мурунку мезгилдеги көрсөткүчтөр зарыл өзгөртүүлөр менен кошо келтирилет. Ал өзгөрүүлөрдүн арбири анын түшүндүрмө катында чечмеленип берилүүсү керек. Зарылдыгына жараша статьяларды бөлүштүрүү менен, акча статьялары анын маанисин түшүндүргөн башка маалыматтар менен толукталат.
МАМЛЕКЕТТИК БЮДЖЕТ БАЛАНСЫ – мамлекеттин акчалай кирешеси менен чыгымдарынын өзара катышы. Чыгымдардын кирешеден оодук болуусу бюджет таңсыктыгын туудурат.
балансировать I несов. (сохранять равновесие) баланстоо, салмагын тең кармоо; балансировать на канате дардын (аркандын) үстүндө басууда салмагын тең кармоо. балансировать II несов. что, бухг. баланстоо (кириш менен чыгышты салыштыруу).
ЖАРМАКТАШ БАЛАНС – башкы жана анын туунду коомдорунун ишмердүүлүгү, каржы абалы боюнча биргелешкен эсеп-кысап отчеттуулугу. Өнөржайлык-каржы топтордун (ушул сыяктуу башка бирикмелердин дагы) ичинде жүргөн өзара алыш-бериштер кошкабат эсепке кириптер болбосун үчүн Ж. б-тан алынып салынат.
Баланстык отчет (Balance sheet) —Фирманын белгилүү бир мезгил ичиндеги активдери, пассивдери жана өздүк капиталынын таза наркы тууралуу жыйынтыкталган отчет; фирманын бухгалтердик балансы.
Забалансовые обязательства (Off-balance liabilities) —Договорные условные обязательства, не отраженные на данный момент на балансовых счетах банка, но которые могут привести к выполнению принятых обязательств в будущем, т.е. к оттоку денежных средств.
Забалансовые операции (Off-balance sheet transactions) —Операции по забалансовым счетам, не отражающимся в балансе банка. К таким операциям относятся инкассо ценных бумаг, хранение банковской отчетности и ценных бумаг, операции по хранению денег и ценностей (складские операции) и др.
Забалансовый счет (Off-balance account) —Учетный счет, отражающий денежные права или обязательства, которые могут реализоваться при определенных условиях. Забалансовый счет не включается в баланс, не отражается в его активах и пассивах
БАЛАНСТАН ТЫШКАРКЫ ЭСЕП – ошол ишканага менчик
катары тийиштиги жок каражаттарды эсепке алууга багытталган бухгалтердик эсеп
(м.: ижарага алынган негизги каражаттар; жооптуу сактоого алынган
товардык-материалдык баалуулуктар; монтаждоо үчүн кабыл алынган жабдуулар;
менчиктештирүү чектери ж. б.). Эки ирет жазуу усулу менен чагылдырылуучу
баланстык эсептен айырмаланып, Б. т. э. бир гана жолу жазылат. М.: негизги
каражаттарды ижарага алууда жазуу ижарага алынган негизги каражаттардын
дебетинде гана көрсөтүлөт, аларды ижара берүүчүгө кайтарууда – кредит эсеби
боюнча гана жазылат.
Балансовый отчет (Balance sheet) —Сводный отчет об активах, пассивах и чистой стоимости собственного капитала фирмы на определенный период; бухгалтерский баланс фирмы.
Жогору, бийик, өөдө. Жөн Орозкул эмес, корук токойдун кудурети чоң кожоюну деген атка конуп, мартабасы балант көтөрүлөт (Айтматов). Жетим кайдан чоңойсун, Жастыгын балант койбосоң («Эл адабияты»).
ар.-кирг. энный, такой-то (о человеке, предмете, времени, месте и т.д.); баланча шаарда в таком-то городе; балаичанын уулу сын такого-то; баланча жери жара у него там-то рана, он в такое-то место ранен; баланчаныкы принадлежащий такому-то; баланчаныкына барганда когда пошли к такому-то; баланчадай шартта в таких-то условиях.
Кандайдыр бир белгисиз бирөөнү, тарапты, жерди, нерсени, конкреттүү болбогон санды, өлчөмдү, убакытты, жалпы айтылган сөздү билдирүүдө колдонулат. Молдокең кызыма баланча кара, бустанча пул бересиң дейт го (Абдукаримов). Баланча жоону өлтүрүп, Башын кесип койдум дейт («Манас»). Геологдор болсо, баланча жерде көмүр бар деп гана белги урушат (Сасыкбаев). Баланча оору деп эч ким айта албайт (Жантөшев).
БАЛАНЫ АЛМАШТЫРУУ – үйбүлөгө жана жашы жете электерге каршы жасалган кылмыш. Пайда көрүү же бөлөк жаман ой-максаттар менен жасалган алмаштыруу гана кылмыш-жаза жоопкерчилигине жатат. Кылмыш-жаза мыйзамы боюнча Б. а. – бул, жаңы төрөлгөн наристени төрөт үйүндө же балдар үйүндө башкасы менен алмаштыруу, ошондой эле баланы энеси, башка туугандары же мыйзамдуу өкүлдөрү өз баласын таанууга жана алмаштырууну билүүгө мүмкүн болбогон жагдай. Бул баланы энеси биринчи жолу эмизгенге чейин, энеси каза болуп калган учурларда баланы атасына же башка мыйзамдуу өкүлүнө берген учурда ж. б. алмаштыруу болушу мүмкүн.
Болбогон, орундалбай турган, ордунан чыкпай турган, анча ишенимдүү болбогон. Ой, кокуй оой, баланын сөзүн сүйлөйсүң да («Ала-Тоо»). – А сен, үч жылдык түшүмүн да ала келесиңби?! Таза баланын сөзү, – деди өтөгөн өз сөзүндө көшөрүп (Абакиров). – Э, баланын сөзүн сүйлөйсүң да (Мырзаев).
Болбогон, орундалбай турган, ордунан чыкпай турган анча ишенимдуу болбогон. Ой, кокуй оой, баланын сөзүн сүйлөйсүң да («Ала-Тоо»). - А сен, үч жылдык түшүмүн да ала келесиңби?! Таза баланын сөзү, - деди Өтөгөн өз сөзүндө көшөрүп (Абакиров). - Э, баланын сөзүн сүйлөйсүң да (Мырзаев).
БАЛАНЫН УКУКТАРЫ – балдарга тийиштүү адам укуктары; алардын өзүнчө бөлүнүшү баарыдан мурда бир жагынан – балдар жашы жетпегендердин баардык укуктарына жыйындысына ээ эместиги (баардык мамлекеттердин мыйзамдары боюнча) менен, ал эми экинчи жагынан – алардын курактарына, үйбүлөдөгү абалдарына ж. б. д. у. с. менен байланышкан атайын өзгөчө укуктарга акылуу, же ээ болуулары керек экени менен шартталган. Эларалык жана улуттук деңгээлдерде Б. у. жөнүндө атайын актылар кабыл алынууда (1959-жылкы Баланын укуктары жөнүндө декларация, 1989-жылкы Баланын укуктары жөнүндө конвенция ж. б.)