Толковый словарь кыргызского языка. 2015
Жакын аралыктагы нерсени көрсөтүү же бир нерсеге карата шилтегендикти билдирүү үчүн колдонулат. Береги кайкы белеске Басып чыктым жай алып («Эр Табылды»). Береги үйдөн чырак бүлбүлдөйт (Байтемиров).

Русско-кыргызский словарь Юдахина
~, ­ая, -ое
абайлаган, абай кылган, этияттуу, кылдат, ыкыластуу;
бережное обращение с приборами приборлорду этияттык менен урунуу;
бережное отношение к людям кишилерге кылдаттык менен мамиле кылуу.

Киргизско-русский словарь Юдахина
ар.
успех, удача; благодать;
аракет кылса, береке болот погов. будешь действовать - удача будет;
аракети көп, берекеси жок погов. старания много, а успеха нет; хлопот много, толку мало;
колунун берекеси жок у него рука несчастливая;
конок бар жерде береке бар где гость, там и благодать (приглашение случайно прибывшему пожаловать в качестве гостя);
ишиңерге береке, азаматтар! успех делу, молодцы! (пожелание работающим);
береке толсун! успех вашему делу!, да будет благодать полная! (приветствие работающим);
береке силер менен толсун! да будет благодать общая с вами!; желаем и вам того же! (ответное пожелание);
берекем счастье моё, радость моя (ласковое обращение - чаще к ребёнку, но в шутку так может назвать и старик свою старуху);
кудай өмүрүңөргө береке берсин! дай бог вам всякого добра!;
берекеси менен ал- получить что-л. с лихвой, с избытком;
иштин берекесин качырды он испортил дело;
береке тап!
1) спасибо тебе!;
2) придись ко двору! (фраза, завершающая сделку при купле-продаже);
береке тапкыр! желаю тебе всякого добра!;
ошондой кылчы, береке тапкырым! сделай так, моя радость!;
береке таппагыр! чтоб тебе не видать добра!;
алдым, саттым - береке! фольк. купил, продал - пользуйся! (дело сделано, спорить не будем);
кызылга береке! см. кызыл 6.

Толковый словарь кыргызского языка (1969)
зат. Молчулук, көпчүлук, арбындык. Жемишти жер бетине сепкен эмгек, Гүлдөтүп берекесин төккөн эмгек (Бөкөнбаев).
♦ Береке табуу — бактылуу болуу, бай болуу, турмушу жакшы болуу. Канчалык чыдамкай болсоң, ошончолук береке табасың (Жантөшев).

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Молчулук, жетиштүүлүк, кенендик, кеңчилик. Буурусун менен эккен дыйканчылыкта эмненин берекеси (Убукеев). Кең береке – адамга айран, каймак, Мал береке – тоо-тоодо жаткан жайнап (Шүкүрбеков). Чаначтын берекеси – булуңунда (Сыдыкбеков). || Жакшылык, ийгиликтүү натыйжа Бейлин салып иштесе, Берекеси мына ушу (Тоголок Молдо). Бул сыяктуу адал кызматыңдан береке табарсың (Жантөшев). 2. Таандык м. менен: берекем. Көңүл сезимин, жакшы көргөндүгүн билдирүүдө, эркелеткенде колдонулат. Берекем, медерим, каралдым! – деп Апал жалынып-жалбара берди (Убукеев). Сакадай болгон берекем, Садагаң кетсин энекең (Бөкөнбаев).

Киргизско-русский словарь Юдахина
благодатный (о том, что приносит пользу, даёт жизненные блага и т.п.);
берекелүү тамак питательная пища;
берекелүү мал выгодный скот (плодовитый и т.п.);
унаа чалдырарлык берекелүү жер место, удобное для того, чтобы попасти коней.

Русско-кыргызский толковый словарь юридических терминов и понятий (2005)
КОШБОЙЛУУЛУК – бойго бүтүү жана түйүлдүктүн өсүшүнө байланышкан физиологиялык жүрүм. Укуктун айрым тармактарында К. белгилүү юридикалык натыйжаларга алып келет. Кылмыш-жаза укугунда К. айыптууну жазалоодо жеңилдетүүчү жагдайлардын бири, ошондой эле анын камалуусун кийинкиге калтырууга негиз боло алат. КР эмгек укугунда К. биркатар кошумча укуктарды, жеңилдиктерди, кепилдиктерди ж. б. берет.

Киргизско-русский словарь Юдахина
ир.
1. охот. один из лучших видов беркута;
мурду берендин тумшугундай болуп, тиши жок оозуна карай имерилип турат его нос, как клюв беркута, загибается в сторону беззубого рта;
канаттарын жая алыска чабыттаган берендей подобно беркуту, который, расправив крылья, летит на дальнюю добычу;
2. сильный, могучий; богатырь, герой, молодец (служащий опорой);
тарынбагын, жигиттер, баатыр Байыш беренге фольк. не обижайтесь, джигиты, на храбреца Байыша-батыра;
берип берен болгуча, бербей сараң бол погов. чем давать и слыть молодцом (добряком), лучше не давай и слыви скупцом; скупость - не глупость;
жылкы - берен, жылкыны баккан - эрен погов. кони - (это) опора, молодец (тот), кто их разводит;
оюңа алгын, жедигер, Канчоро сенин берениң фольк. ты подумай, (род) джедигер, (ведь) Канчоро - твоя опора;
береним так часто вдова называет покойного мужа, оплакивая его (иногда говорится и о богатырше);
береним энем Каныкей фольк. моя доблестная матушка Каныкей;
берен калсын! пропади он пропадом!; стоит ли жалеть!

Толковый словарь кыргызского языка (1969)
зат. 1. Баатыр, каарман, кайраттуу, күчтүү. Бул жеңиште таанылышат берендер, Жеңиштерге жетпей калсын ченемдер (Аалы). Берен Манас кылычты Белине бекем чалыптыр («Манас»).
2. Акылман, даанышман. Баатыр Ленин берендин Баштап кеткен жолунда (Калык).
♦ Берен калсын — куруп калсын, оңбосун деген мааниде. Берен калсын Бээжиниң, Бакалчысы бу болсо, Башка адамы н.е болот («Манас»).

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Алгыр, кыраан бүркүттүн бир түрү. Мүнүшкөр таптан айныса, Мурунтан алгыр жаш берен, Далбага келбейт үндөсө (Бөкөнбаев). 2. Баатыр, эр, каарман. Берен Манас кылычты, Белине бекем чалыптыр («Манас»). Беш берендин ичинен Семетей баатыр кеп айтат («Сейтек»). 3. Акылман, кыраакы. Берен катын Кенжеке, Сырттанына ошондо, Берген экен аманат («Эр Төштүк»). 4. Кээде какшык түрүндө уятсыз, ар нерсеге суктук, бетсиздик менен кол суна берген кишиге карата колдонулат. Берениң кошо сойдуруп («Манас» С. К.).

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Домбура, гитар ж. б. ушуга окшогон музыкалык аспапта күүнү, обонду мукамга келтире турган муунактар. Тилиңдин басып көрүп беренесин, Таңдайын кубулжутуп сайрап берсин (Токомбаев). 2. Өлчөмдүү баскыч. Басар жолдун жазынан күзү жакын, Буурул тартып баратат кара чачым. Беренесин өмүрдүн санай берем (Байзаков).

Киргизско-русский словарь Юдахина
1. муз. имеющий лады, снабжённый ладами;
тогуз беренелүү с девятью ладами;
2. перен. прекрасный, чудесный;
"беренелүү Каркыра - бек жакшы жайлоо" деп угуп фольк. услыхав, что прекрасная Каркара - очень хорошее летнее пастбище.

Киргизско-русский словарь Юдахина
ир.
(в эпосе)
1. название материи;
беренжиден көйнөгүн белине ороп таңды эми фольк. своё платье из беренжи она обвила вокруг талии и завязала;
2. одеяние типа белдемчи (см.);
беренжи кийген этиме беш тырмак тагын салдырба фольк. не оставляй следов пяти ногтей на моём теле, одетом в беренжи;
беренжи салын- или беренжи байлан- повязать на себя беренжи;
беренжисин салынып, берени келет канча жан фольк. много едет (сюда) его богатырей, повязав на себя беренжи (как боевое одеяние).

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Сабы асыл таш менен кооздолгон кылыч. Беренжисин байланып, Бектер минчү ат экен (Манас). Беренжисин байланып, Берени келет канча жан («Манас»). 2. Жибектин бир түрү. Беренжиден көйнөгүн, Белине ороп таңды эми (Эл ыры). Беренжисин салынып, Берени келет аркадан (Манас). Беренжи кийген кандарга («Семетей» С. К.). Берметти ала турган болгон соң беренжиден беш кабат, атилестен алты кабат калың төшөк салган менен таң жакында атпай турат («Эл адабияты»).

Русско-кыргызский словарь Юдахина
несов.
1. что (сохранять) сактоо;
беречь народное добро элдик мүлктү сактоо;
2. что (не разглашать) сак болуу, айтпоо, жашыруу;
беречь тайну сыр сактоо, сыр алдырбоо;
3. что (экономить) үнөмдөө;
беречь каждую копейку ар бир тыйынды үнөмдөө;
4. кого-что (охранять, оберегать) коргоо, коруу, сактоо, коргоп калуу, сактап калуу;
беречь как зеницу ока көздүн карегиндей сактоо;
беречь ребёнка от простуды баланы суук тийүүдөн коргоо (сактоо);
5. кого-что (щадить) аёо, сактоо, кызгануу;
беречь здоровье ден соолукту сактоо;
беречь силы күчтү аёо.

Русско-кыргызский словарь Юдахина
несов. кого-чего и с неопр.
сактануу, сак болуу, абайлоо, коргонуу, коргонуп аман калуу, сактанып аман калуу;
беречься простуды суук тийүүдөн сактануу;
берегитесь пить сырую воду кайнабаган сууну ичүүдөн сактангыла;
берегись! сак бол!, абайла!

Краткий этимологический словарь кыргызского языка
«Колу ачык, март» маанисиндеги берешен сөзү бер этишинен келип чыкканы оңой баамдалат, бирок анын -ешен мүчөсү этиштен сын атоочу мүчө катары башка сөздөрдө кезикпейт. Бул мүчө оорукчан, ысыкчан, суукчан деген сыяктуу учурда айтылган «өнөкөтү бар» деген маани билдирген -чан мүчөсүнүн өзгөрүп кеткен түрү болушу мүмкүн.