таң I рассвет, утренняя заря; таң атты рассвело; кары кызга тан атпайт погов. для старой девы рассвет не наступает (ночь тянется долго; о человеке, у которого нет просвета в жизни); жалгызымдан айрылсам, таң атпайт да, кеч кирбейт фольк. если я лишусь своего единственного, (для меня) рассвет не наступит и вечер не придёт; таң атпайын дегенге, күн да батпайт погов. для кого не хочет рассветать, для того и солнце не заходит (о беспросветной жизни); таң ата на рассвете; жел желпинте соккон менен таң мезгилсиз ата койбос погов. если даже и ветер подует, рассвет без времени не наступит; таңга жүрүш южн. или таңга маал время рассвета; таң аткыча до рассвета (всю ночь); таң аппак атканча до полного рассвета; таңды таң аткыча до самого рассвета; атар таңдын астынан перед рассветом; таң-азандан спозаранку; таң атпай до рассвета (раньше рассвета); таң эртең рано утром; таң агарды или таң сүрдү рассвет забрезжил; таң агарып атканда или таң саргарып атканда когда забрезжил рассвет; таң сөгүлө или таң сүрө или таң кашкайып сөгүлүп или таң кашкая сүрүптүр едва забрезжил рассвет; таң атар (или таңатар) рассвет, время перед рассветом; таң атардын салкын жели предрассветный прохладный ветерок; таң аш- (или таңаш-) (о коне) стоять на выстойке до утра; таң ашыр- или таңга ашыр- ставить (коня) на выстойку до утра; атынын ээрин алып, таң ашырып койду расседлав коня, он поставил его на выстойку; таң күнү ежедневно, каждый день; таңды-кеч с утра до ночи, день-деньской; таң аттыр- или таң атыр- бодрствовать до рассвета; не спать всю ночь; тамашасы таң аттырган, күлкүсү күн чыгарган шайыр весельчак, который забавляет до рассвета и смешит до восхода солнца (т.е. которого можно с неослабевающим интересом слушать всю ночь); таң аттыруу или тан атыруу бодрствование до рассвета; таң каракчысы утренние сумерки; таңды көрбөйүн чтоб мне рассвета не видать, чтобы до завтра не дожить (если...); сизди шылдың кылсам, таңды көрбөйүн чтоб мне до рассвета не дожить, если я над вами посмеюсь; таңда күнү см.таңда. таң II 1. удивление, изумление; таң кал- или таң бол- удивляться, изумляться; таң болдум, пикириңди түшүнө албай стих. не поняв твою мысль, я удивился; таң каларлык иш эмес неудивительное дело; таң калуучу иш удивительное дело; аң-таң сильно удивлённый, поражённый; аң-таң кал- сильно удивляться, изумляться, поражаться; аң-таң кыл- сильно удивлять, поражать; таң калтыр- удивлять, поражать; таң-тамаша см.тамаша 1; 2. не знаю; а кто его знает! (ответ на вопрос); ал келет бекен? - Таң! он придёт? - А кто его знает!; таң, ким билет! не знаю; кто его знает! таң III белое пятно ниже хвоста, под хвостом (у некоторых животных); аркардай таңы кылайып или аркардай таңын кылайтып (о женщине) блистая своей красотой и стройностью. карагайдын таңы лесная лужайка, опушка леса; бөкөндүн таңындай см.бөкөн. таң IV таң бол- обветшать, истрепаться; таңы чыккан өтүк истрёпанные сапоги; таң болгон сөз избитое, банальное слово или выражение; таң болгон кыз засидевшаяся в девицах. таң V ир.южн. стеснённый, затруднительный; ахвалы таң он в стеснённом, затруднительном положении. таң- VI 1. привязывать, сзязывать, завязывать; 2. (в народной медицине) править и бинтовать перелом кости; перевязывать; бутун жаңыртып таңалы давайте-ка снова перевяжем ему ногу; 3. перен. усиленно рекомендовать, навязывать, настойчиво советовать; советуя, настаивать на своём; аны мага таңбай эле кой, баары бир албайм ты мне её не навязывай, всё равно не возьму (в жёны); белге таң- считать опорой, защитой; кыз таңар или күйөв таңар (или бут басты) южн.этн. свадебный обряд: по окончании свадебного пира жениха и невесту опоясывают вместе, на голову накидывают покров, закрывающий глаза; после этого жених и невеста стараются наступить на ногу друг другу; тот, кто наступит первым, будет главенствовать; баш таң (или баштаң) угощение, устраиваемое женской молодёжью одной юрты (ныне дома) для детей или взрослых другой юрты (в отсутствие родителей); арка бериш таң см.арка.
Iзат. Түн караңгысы тарап, айланага жарык кире баштаган кез, күндүзгү маалдын башталышы. Таң жели ичиркентип бетке согот (Мидин). Таң сүрүп жаңы атканда, Эрик жел ойноп чапканда (Бөкөнбаев).
ТАҢIIзат. Кээ бир айбандардын (мис., бөкөндүн) куйругунун астындагы ак тилкеси.
ТАҢIII: таңкалуу — күтүлбөгөн жерден болгон окуяга, түшүнүксүз ар кандай нерсеге таңыркоо, таңдануу. Мен да алардын кабарсыз болушуна таң калам. Табият — кыйын табышмак, Таң калам дайым карасам (Аалы). Адам таң каларлык кыйын иш. ТАҢIVэтиш.1. Ороп, чырмап байлоо. Балбандар аттан түшүп даярданды, Бооруна, аркасына тердик таңды (Маликов). Таңылчакты таңгыла.
2. Сынган же чыккан жерди ордуна келтирип, бекем ороп байлоо.
3. Эркине, оюна койбой атып бир нерсени өткөрүүнүн, же бирөөнү макулдатуунун ж.б. аракетин кылуу, асылып сунуш кыла берүү, таңуулай берүү.
1. Алыс жол жүрүп келгенден кийин отко койбой (чөп бербей) каңтара байлай коюу, суутуу (жылкыга карата). Атынын ээрин алып, таң ашырып койду. 2. Эч нерсе бербей ачка коюу, так катыруу, кезээртүү. Бир нерсе бербейсиңби? Бизди таң ашырасыңбы? - деп жолдошун тамашалады («Чалкан»).
1. Алыс жол жүрүп келгенден кийин отко койбой (чөп бербей) каңтара байлап коюу, суутуу (жылкыга карата). Атынын ээрин алып, таң ашырып койду. 2. өт. Эч нерсе бербей ачка коюу, так катыруу, кезээртүү. Бир нерсе бербейсиңби? Бизди таң ашырасыңбы? – деп жолдошун тамашалады («Чалкан»).
зат. Эмеректердин жыйналып, түрмөктөлүп оролуп, таңгыч менен таңылган түрү, таңылчак, жүктөө, жыюу же бир жакка жөнөтүү үчүн жыйнакталып таңылган жүк, ар кандай нерселер. Кездеменин таңгагы. Кагаздын таңгагы.
package (noun)
A group of files that modify Windows features. Package types include service packs, security updates, language packs, and hotfixes. Examples of packages include LanguagePack, Windows Foundation, and FeaturePack.
ТАҢГАК – товардын жана курчап турган айлана-чөйрөнүн бузулуудан коргоолуусун камсыз кылуучу жана товарды урунууну жеңилдетүүчү каражаттар же каражаттар топтому. «Т.» түшүнүгү кеңири маанисинде идишти да өз ичине камтыйт, тар маанисинде Т-ты тарадан анын бир жолу гана колдонулуучу мүнөзү өзгөчөлөйт.
страд. оттаңгакта- паковать в кипы, в связки, в тюки, складывать пачками; кыркылган жүн нечен кишилердин колунан өтүп, эң акырында таңгакталат настриженная шерсть, пройдя через руки многих людей, наконец тюкуется; чөнтөгүнөн таңгакталган акчаларды сууруп чыкты он вытащил из своего кармана пачки денег; таңгакталган он сомдуктар десятирублёвки, сложенные пачками.
дин. Акыркы сурак күнү. Энекең мен бейбактын мойнунда, Беш балбандын каны бар. Таңды макшар күнүндө, Беш балбандай момунга, Кара эшек болор эбим бар («Семетей»).
1. (точнее үстүнкү таңдай) нёбо; 2. (точнее астынкы таңдай) подъязычная часть вместе с подъязычкой уздечкой; таңдайды так эттир- прищёлкнуть языком (от удовольствия); 3. нёбо, как орган красноречия и источник умных слов; балдыратып сүйлөтүп, таңдайды алдың карылык ты, старость, отняла у меня нёбо и вынудила бормотать (неясно говорить); ак таңдай белое нёбо; кызыл таңдай красное нёбо; жез таңдай медное нёбо - эпитеты нёба, дающего высшую степень красноречия и мудрости (красноречие и мудрость неотделимы); чечендин көркү таңдайда фольк. красота красноречивого в нёбе; акылдуу болчу жигиттин таңдайынан билинет фольк. парень, которому суждено стать умным, познаётся по нёбу; мактабайбы ырчылар, безетип кызыл таңдайды? стих. разве не восхвалят певцы, наладив свои красные нёба? ак таңдай акын искусный и мудрый акын; таңдайы айрылган чечен выдающийся оратор; ак таңдай кыл- заставить много говорить (напр. уговаривая кого-л.); таңдайынан чаңчыгарып мыкты сөз айтты он говорил очень красноречиво и убедительно; 4. насос (болезнь лошадей); каз таңдай (или казтаңдай) 1) тысячелистник обыкновенный; 2) вид орнамента.
зат. Ооз көңдөйүнүн жаа формасында ийилген үстү жагы, тилдин үстүңкү жагы. Таңдайы кургап, тил катып Күндөп, түндөп жол тартып («Манас»).
♦ Казтаңдай — 1) тегерек баштуу чөп, 2) сайманын түрү. Жезтаңдай — кыраакы чечен адамдарга же жеткилең мыкты акындарга айтылуучу эпитет. Актаңдай — акындыгы жеткилең, мыкты акындарга айтылуучу эпитет.
таңдайлаш I (об орнаменте) симметричный и красивый; көк топу сайдым таңдайлаш, көрүнө жүрдүң маңдайлаш фольк. синюю тюбетейку вышила я красиво, мы (с тобой) открыто встречались друг с другом. таңдайлаш- II 1. (об орнаменте) быть симметричным и красивым; таңдайлашкан сайма красивая вышивка; 2. уговариваться, разговаривать (прим.см.маңдайлаш-); 3. лингв. палатализоваться.
красноречивый (букв. обладатель нёба); адамзаттан таңдайлуу, адамдан чолпон маңдайлуу фольк. самый красноречивый (и мудрый) из сынов человеческих, самый привлекательный из всех людей.
Абдан суусоо, тили оозуна батпоо, тили кургоо. Таңдайым катып, басууга да дарманым келбей калды («Ала-Тоо»). В.: Таңдайы кургоо. Кыдырбайдын таңдайы кургап, тили шуудурап, каны каткансыды (Сыдыкбеков).
Уккулуктуу кылып, куюлуштуруп, өтө чебер, чечен сүйлөө, кыйын сүйлөө. Сөз кезегин таңдайынан бал тамган чечендерибизге берсек деген ой бар («Ленинчил жаш»),
Такылдап сүйлөө, чечекейи чеч болуу, шакылдап сүйлөө. Сабиранын таңдайынан чаң чыгып, мыкты сөз айтты (Сыдыкбеков). Ал сүйлөгөндө таңдайынан чаң чыгып, элди өзүнө тартчу («Ала-Тоо»).
Такылдап сүйлөө, чечекейи чеч болуу, шакылдап сүйлөө. Сабиранын таңдайынан чаң чыгып, мыкты сөз айтты (Сыдыкбеков). Ал сүйлөгөндө таңдайынан чаң чыгып, элди өзүнө тартчу («Ала-Тоо»). В.: Тилинен чаң чыгуу. Эки колду жая салып, тилинен чаң чыгып, барган сайын кызый берди («Ала-Тоо»).
1. к. ТАҢДАЙЫ КАТУУ
Керели кечке машыгып, чарчап-чаалыкканыңда таңдайың так катып, тамчы суу ууртасам дейсиң (Абакиров). 2. Абдан суктануу, эңсөө. Сонунбаланын кыз кезинде далай жигиттердин таңдайы так каткан деген сөз эмдигиче айтылып жүрөт (Осмоналиев). Анын кыздардыкындай сүлуу сымак келген ажарына, сыпаа мүчөсүнө нечен кыздардын таңдайы так каткан (Ашымбаев).
1. к. таңдайы катуу. Керели кечке машыгып, чарчап-чаалыкканыңда таңдайың так катып, тамчы суу ууртасам дейсиң (Абакиров). 2. Абдан суктануу, эңсөө. Сонунбаланын кыз кезинде далай жигиттердин таңдайы так каткан деген сөз эмдигиче айтылып жүрөт (Осмоналиев). Анын кыздардыкындай сулуу сымак келген ажарына, сыпаа мүчөсүнө нечен кыздардын таңдайы так каткан (Ашымбаев).
Таң калуу, таңыркоо. – Сиз мени кайдан тааныйсыз? – деп, Каныбек таңдана карап калды (Жантөшев). Мен аны таңдана карап кыйлага турдум да, үйдү карай чу койдум (Усубалиев).
понуд. оттаңдан- удивлять, изумлять, поражать; үйдөгү меймандарды да таңдандырды удивил он и сидевших в комнате гостей; бирди кубантты, бирди таңдандырды (это) одного порадовало, а другого удивило; Каныбектин кат таанышы Чоң Койчуну көп таңдандыра турган Чон Койчу удивляло то, что Каныбек грамотный.
понуд. оттаң- VI; байбичеси күүлөнсө, көктөтүп баса таңдырба фольк. если (старшая жена), важничая, войдёт в раж, (младшая жена) не давай себя вязать и угнетать.
Түн караңгысы тарап, айланага жарык кире баштаган кез, күндүзгү маалдын башталышы. Таң жели ичиркентип бетке согот (Мидин). Таң сүрүп жаңы атканда, Эрик жел ойноп чапканда (Бөкөнбаев). Сагынып сенин аруу ак таңыңды, Көз жаш болуп жылгаңдан акканымды (Байгазиев).
1. Ороп, чырмап байлоо. Балбандар аттан түшүп даярданды, Бооруна, аркасына тердик таңды (Маликов). Таңылчакты таңгыла. 2. Сынган же чыккан жерди ордуна келтирип, бекем ороп байлоо. 3. Эркине, оюна койбой атып бир нерсени өткөрүүнүн, же бирөөнү макулдатуунун ж. б. аракетин кылуу, асылып сунуш кыла берүү, таңуулай берүү.
Күтүлбөгөн жерден болгон коркунучтуу, же кызыктуу окуяга, же кандайдыр бир түшүнүксүз нерсеге таңдануу, таңыркоо. Мен анын мындайлыгына өтө таң калдым. Кыдырбектен кат келбей калса, өзүнө өзү таң кала турган (Абдукаимов). Мен да алардын кабарсыз болушуна таң калам. Табият – кыйын табышмак, Таң калам дайым карасам (Токомбаев). Адам таң каларлык кыйын иш.
Күтүлбөгөн жерден болгон коркунучтуу, же кызыктуу окуяга, же кандайдыр бир түшүнүксүз нерсеге таңдануу, таңыркоо. Мен анын мындайлыгына өтө таң калдым. Кыдырбектен кат келбей калса, өзүнө өзү таң кала турган (Абдукаимов).
Таң атып келе жатканда, үрүл-бүрүлдө. Таң кылайып сөгүлүп, Кулан өөк болгондо («Манас»). В.: Таң сөгүлүү. Таң кашкайып сөгүлдү. Таң сүрүү. Таң сүргөндө жолго чыктык («Ала-Тоо»). Таң супа салуу. Таң супасын салыптыр, Тараза жылдыз так ордуна барыптыр («Эр Табылды»).
1. относящийся к утренней заре, к раннему утру, предрассветный; таңкы жел предрассветный ветерок; терезеден кирген таңкы жел врывающийся в окно предрассветный ветерок; маңдайы таңкы Чолпондой лик (букв. лоб) её (его) подобен утренней (звезде) Венере; 2. завтрашний; таңкы куйруктан азыркы өпкө погов. сегодняшнее лёгкое лучше, чем завтрашний курдюк; лучше синицу в руки, чем журавля в небе.
Ар нерсенин өз убагында, кечигип, күтүп чоң нерсе алганча, өз убагында аз нерсе болсо да алган жакшы деген мааниде. Асмандын башын айтып, башты оорутпачы, таңкы куйруктан азыркы өпкө деген («Ала-Тоо»).
1. и. д. от таң- VI; 2. вязка; повязка; путы; колун чечип таңуудан освободив его руки от пут; көздөрүнөн таңууларын чечишке буйрук берди он дал приказ развязать повязки на их глазах; күйөө таңуу этн. свадебный обычай: молодухи связывают жениха, а он должен откупиться; белге таңуу опора, защита; белге таңуу бала паренёк, который является чьей-л. опорой, на которого возлагаются надежды; белге таңуу уул сын, служащий опорой, сын-надёжа; белиме таңуу беш баатыр, азыр кайрат кылар убагы фольк. сейчас настало время проявить отвагу, моя опора - пять богатырей; белге таңуу кыл- сделать кого-л. своей опорой; калмактардын Жолоюн белге таңуу кылыптыр фольк. калмыцкого Джолоя он сделал себе опорой.
этиш.1. Мукам үн менен кубулжута сайроо. Токою жашыл бүр алып, Булбулдары таңшыган (Токтогул). Келгин куштардын таңшыган үндөрү жүрөктү эргитет (Сасыкбаев).
2. Кубулжуган үн менен жагымдуу ырдоо. Таңшыган мыкты акын. Булбулдай таңшып ырдоо.
1. (о голосе, звуке) принимать разнообразные формы, переливаться на разные лады; бак жаңырды, таңшыды күкүк, булбул үндөрү стих. сад огласился (звуками), переливались голоса кукушек, соловьёв; булбулу талдан таңшыган, бүркүтү көктөн шаңшыган стих. соловей (там) в ветвях заливается, беркут (там) в воздухе клекочет; 2. перен. говорить красноречиво, складно; мукактанып жаңылбай, булбулдай таңшыйт тилдери стих. их языки соловьём заливаются, не запинаясь, не сбиваясь.
1. Мукам үн менен кубулжута сайроо. Токою жашыл бүр алып, Булбулдары таңшыган (Токтогул). Келгин куштардын таңшыган үндөрү жүрөктү эргитет (Сасыкбаев). 2. Кубулжуган үн менен жагымдуу ырдоо. Таңшыган мыкты акын. Булбулдай таңшып ырдоо.
вязанка, связка, тюк; бир таңык көрпө көтөрүп келди он принёс связку мерлушек; кымбат баа кырмызы таңык-таңык бүктөтүп, сүйүнчүгө жүктөтүп фольк. (в благодарность) за радостную весть он велел навьючить тюками дорогие материи.
возвр.-страд. оттаң- VI 1. быть привязанным, связанным, перевязанным; 2. перен. быть в зависимости; поддаваться; туш келдиге таңылбас, караңгыда ийненин көзүн атса, жаңылбас фольк. он не каждому поддаётся, не промахнётся он (даже), когда в темноте стреляет в ушко иглы; чууга кирсе таңылбас, караңгыда карсактын изин кууса, жаңылбас фольк. если в сумятицу попадёт, он не поддаётся, в темноте он со следа корсака не собьётся; 3. перен. становиться избитым, надоевшим; бул сөз таңылып калды этот разговор уже надоел.
завязанный, перевязанный, связанный; колу-бутуңтаңылуу руки и ноги твои связаны; жаанын огу токсондур, тобу менен танылуу стих. стрел для лука девяносто, связаны они пучками.