просить, желать; душманга өлум тилегиче өзунө өмүр тиле погов. чем желать врагу смерти, лучше желай себе жизни; кайыр тиле- просить милостыню; көктөн тилегени жерден табылгандай нежданно-негаданно привалило (о чём-л. хорошем); как раз то, что искали, оказалось под руками; өздөрү тилегенче по их собственному желанию.
Жогорку тил сөзүнө этиш жасоочу -а мүчөсү жалганып, тиле сөзү жасалган. Тиле этиши азыркы кыргыз тилинде эки маани берет: «1) каала, тилек кылуу; 2) суроо (мисалы, кайыр тиле)».
Көбүнчө балдарга карата жемелөө маанисинде колдонулат. Тилегиң каткырда да бар. Аны менен жай сүйлөшөйүнчү (Осмоналиев). Эй, тетиги тилегиң каткырды кара! Тур мындай! (Тойбаев).
Үмүтү ордунан чыкпай калуу, ишеничи, көздөгөн максаты орундалбай калуу. Унтер-офицердин жашырын кат же дагы ошол сыяктуу бир нерсени табууга үмүттөнгөн тилеги таш капты (Жантөшев).
желание, намерение, цель; тилегим мое желание; мой желанный; ак тилек 1) чистое, доброе намерение; 2) доброжелатель; тилегиңе жет желаю тебе исполнения желаний; тилегиме жеттим или тилегим колума тийди или тилегим ордунан чыкты моё желание исполнилось, мои надежды сбылись; о кудайым! көптүн тилегин колуна бер! о боже! исполни желание народа!; тилеги кабыл келген его желание (богом) услышано (букв. принято; его желание исполнилось); тилеги таш капты или тилеги ташка тийди или тилеги катты его надежды разбиты, надежды его рухнули; тилектерин ташка тийдирди он разбил его надежды; тилегиңе ракмат спасибо (тебе) за (доброе) пожелание, спасибо на добром слове; тилекке каршы к сожалению.
зат. Каалоо, өтүнүч, максат. Тилегиңе жет. Жакшы тилек ар кимде бар (Каимов). Сага окшоп билсем деген тилек менде, Деп Бакең чай чынысын коёт жерге! (Осмонов).
1. Каалоо, өтүнүч, максат. Куп туюнтту жүрөктү, Кудай берди тилекти (Калмырза). Ак жолго түш, тилегиң кабыл болот, Сөзүңдү оңдо, түбөлүк бакыт конот (Баласагын). Тилегиңе жет. Жакшы тилек ар кимде бар (Каимов). Сага окшоп билсем деген тилек менде, Деп Бакең чай чынысын коёт жерге! (Осмонов). Күн да сонун, көлдү карап көп турдук, тилек айтып күмүш тыйын ыргытып (Акматалиев). 2. Көздөгөн максат. Күздөн баштап жогорку окуу жайына өтүү тилеги менен кыз азыр зымыраган машинада жолоочулап келатат (Сыдыкбеков). Кадырбайдан кек алуу керек деген тилекти алдына коёт (Жантөшев). Жакшы тилек – жарым ырыс (макал). Өтөлбөй калган бир тилек, Сенде же менде тумчугат (Мамазаирова).
Кандайдыр бир ишти аткарууга, орундоого карата болгон ниетке, үмүткө каршы аяктаган кырдаалды билдирүүчү киринди сөз иретинде колдонулат. Тилекке каршы башкарма кызматынан бошоду (Каимов).
сын. Тилеги бирге, бир максатташ. Сиз партияга мүчө болбогон менен, ага тилектеш адамсыз (Убукеев). Ага менен инидей Бир тилектеш элибиз (Барпы). Каптаган душман ала албайт, Тилектеш болсо миң адам (Токтогул).
Тилеги бирге, бир максатташ. Сиз партияга мүчө болбогон менен, ага тилектеш адамсыз (Убукеев). Ага менен инидей, Бир тилектеш элибиз (Барпы). Каптаган душман ала албайт, Тилектеш болсо миң адам (Токтогул).
зат. Бир тилектүүлүк, максатташтык. Аялдардын эл аралык күнүн майрамдоо бүткүл дүйнөнүн аялдарынын тилектештигин дагы ого бетер чыңдайт. Бул — тилектештик, курбулук ысык мамиле (Каимов).
Көз караштардын жана таламдардын жакындыгынын же жалпылыгынын негизинде кыймыл-аракеттерди уюмдарды же адамдарды колдоо. Чыгып сүйлөөдө жана аракет кылууларда макулдашкандык. Аялдардын эл аралык күнүн майрамдоо бүткүл дүйнөнүн аялдарынын тилектештигин дагы ого бетер чыңдайт. Бул – тилектештик, курбулук ысык мамиле (Каимов).
сын. Белгилүү бир максатты көздөгөн, тилеги бар. Токтогул.. тилектүү, ойлуу, прогрессивдүү акын (Бөкөнбаев). Бул кандай деп сурасаң, Касиеттүү колхозум Жамандыкты жолотпойт, — Ак тилектүү жолдошум (Осмонов).
Белгилүү бир максатты көздөгөн, тилеги бар. Токтогул тилектүү, ойлуу, прогрессивдүү акын (Бөкөнбаев). Жамандыкты жолотпойт, Ак тилектүү жолдошум (Осмонов).
1. желать, стремиться; 2. испрашивать (гл. обр. у бога); амаңыңды тиленип, асырап жакшы багалык фольк. испрашивая тебе (у бога) здоровья, мы хорошо будем за тобой ухаживать; 3. попрошайничать; дубанадай тиленген жалактарды көргөмүн стих. видел я лодырей, которые попрошайничают, будто нищие; 4. ходатайствовать.
1. тиле этишинин өздүк мамилеси. Уулуңдун убайын көрөм тиленип, Ушундай ишке арнадың, бакбадыңбы (Бөкөнбаев). 2. Тилемчилик кылуу, кайырчылык кылып сурануу. Кайырчы болдум бир кезде, Карды үчүн оокат тиленген (Токтогул). 3. Сурануу, өтүнүү. Аяш ата Момунжан, суукка тоңдум, тонуң бер, Тилендим эки колуң бер? («Сейтек»). Салам айтып өзүңө, Бек тиленди ханыбыз («Курманбек»).