ар. 1. ручательство, порука; кепил ал- или кепилге ал- брать на поруки; анын кепилин алам я за него ручаюсь; ителги салба, кепил алба погов. не охоться с балабаном, не бери на поруки; 2. поручитель; кепил бол- поручиться, стать поручителем; дооң жок болсо, кепил бол погов. порука - вперёд наука (букв. если у тебя нет тяжбы, так поручись); кепилдин кепини күйөт погов. поручителю добра не видать (букв. у ручателя саван сгорит); 3. прокладка между сшиваемыми полосами (кожи).
Iзат. Бирөөнүн милдетин алуучулук, танып же убадасын бузуп кетсе, ошол киши үчүн жооп берүүчү киши. Жаман кепил жанынан тартат (макал). Ителги салба, кепил алба (макал). Токтогул качпайт, биз кепилге алалы (Бөкөнбаев). Дооң жок болсо, кепил бол (макал).
КЕПИЛIIзат.1. Беттештирип тигиле турган тигиштин ортосуна коюлуучу тилке.
2. Кошумча, улама, жалгама нерсе. Бетине кызыл боёк жаап, мурдунун үстүнө кепил койгон.. маскарапоз куудулданып сүйлөп жатты (Таштемиров).
КЕПИЛ – кепилдик берүүчү; кандайдыр бир нерсеге кепилдик берген мамлекет, мекеме же жак. Кепилдик берүү келишими боюнча, К. башка бирөөнүн өз милдеттенмелерин толук же жарым-жартылай аткарышы тууралуу карызкор менен бирдикте кредитордун алдында жоопкерчилигин алат. К-дин кепилдик милдеттенмеси менен камсыз болгон карызкор өз милдеттенмесин аткарбаган же талаптагыдай аткарбаган учурда, эгер кепилдик келишиминде К-дин субсидиардык жоопкерчилиги каралбаган болсо, К. менен карызкор кредитор алдында бирдей жоопкерчилик тартат.
Бирөөнүн милдетин алуучу, убадасын бузган, танган киши үчүн жооп берүүчү. Култайдын колунан келбестигине мына бу отурган ак сакалдар кепил боло алышат (Абдукаримов). Кепил болуп теминген, Улардан козгоп сайрады (Тоголок Молдо). Дооң жок болсо, кепил бол (макал).
1. Беттештирип тигилүүчү тигиштин ортосуна коюлуучу ичке тилке. 2. Улама, жалгама, үстүнө жабыштырып, жалгап коюлган нерсе. Мурдунун үстүнө кепил койгон маскарапоз куудулданып сүйлөп жатат (Таштемиров).
КЕПИЛДИК – милдеттенмени камсыз кылуу ыкмаларынын бири. К. келишими боюнча кепил башка жактын кредиторунун алдында анын милдеттенмесин (толук же бир бөлүгүндө) аткаруусу үчүн жооп берет. КР жарандык мыйзамына ылайык К. келишими жазуу жүзүндө түзүлүшү керек. Карызкордун камсыз болунган К. милдеттенмесин аткарбай же талаптагыдай эмес аткарган учурда ал жана анын кепили, эгер мыйзамда же К. келишиминде кепилдин биргелешкен жоопкерчилиги каралбаса, кредитордун алдында ортоктошуп жооп беришет. Эгер К. келишиминде башка жагдай каралбаса, кепил кредиторго пайыздарды, сот чыгымдарын, карызды өндүрүп алуу боюнча кредитор тарткан башка чыгымдарды төлөөнү кошуп алганда карызкордой эле көлөмдө жооп берет; биргелешип К. берген жактар кредитордун алдында ортоктош жоопкерчилик тартышат. Кепил, эгер К. келишиминде башка жагдай каралбаса, карызкор билдириши мүмкүн болгон далилдерди кредитордун талаптарына каршы келтирүүгө акылуу. Карызкор бул далилдерден баш тарткан же карызын мойнуна алган учурда деле кепил аларды келтирүү укугун жоготпойт. Кредитордун ушул милдеттенме боюнча жана күрөө кармоого байланышкан укуктары милдеттенмени аткарган кепилге өтөт.
КЕПИЛДИК – 1) жарандык укукта карызкордун кредитор алдындагы милдеттенмесин толук же талаптагыдай аткаруусуна кайсы бир адамдын жоопкерчилиги (толук же жарым-жартылай) тууралуу мыйзамда же келишимде каралган милдеттенме (кара: м.: Банк кепилдиги); 2) кандайдыр бир мөөнөткө чейин колдонуу максатына төп болуу үчүн товардын материалдык кемчиликтерине сатуучунун мыйзамда каралган милдеттенмеси. Товардын сапат К-и анын баардык бөлүгүнө (куралуучу буюм) бирдей тийешелүү (кара:Кепилдик мөөнөт).
КЕПИЛДИК ВЕКСЕЛЬ – анда көрсөтүлгөн сумманы вексель берүүчү вексель кармоочудан албай туруп эле, чарбачылык бүтүмдөрүн камсыз кылуу үчүн берилген вексель. Эгер вексель берүүчү алардын ортосундагы башка милдеттенмелерди жарытып аткарбаган учурда гана, биринчи вексель алуучу К. в-дин негизинде өндүрүп алууга акылуу.
КЕПИЛДИК МӨӨНӨТ – жарандык укуктагы соодалашуу келишими боюнча товар сапаты талапка жооп бере турган, ал эми аткаруу жана тейлөө иштеринде жарамдуулук касиетин жоготпой турган мезгил аралыгы. К. м. кардарга товарды (жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү) берген учурдан башталат жана ал узак мөөнөткө колдонулуучу же сакталуучу товарларга коюлат. К. м-түн өтүшү менен, товардын, жумуштун, тейлөөнүн кемчил жактарын табуу, товардын (жумуштардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн) кемчил жактарын толтуруп берүү талаптарын орундоо боюнча даярдоочунун (аткаруучунун, сатуучунун) милдеттенмелери (жалпы эреже боюнча) токтотулат.
КЕПИЛДИК ТӨЛӨМ – КР эмгек мыйзамдары боюнча жумушчулар өз жумушунан мыйзамда каралган себептер менен убактылуу ажыратылган учурларда өз жумушчуларына ишкана тарабынан төлөнүп бериле турган каражат: мамлекеттик же коомдук милдеттерди аткарганда; ар жылдагы өргүүлөр; милдеттүү медициналык текшерүү; кан тапшыруу милдетин аткарганда; бала багуу үчүн кошумча танапис; ойлоп табуу жана сарамжал сунуштарын киргизгенде; жумушчуга байланыштуу болбогон иш токтоолору. Ошондой эле, К. т-гө бошонуу жөлөкпулу менен ишке аргасыз чыкпаган күндөр үчүн төлөмдөр да кирет.
КЕПИЛДИК ФОНД – 1) эсептик палата мүчөлөрүнүн милдеттүү төгүмдөрүнүн эсебинен түзүлө турган биржа фонду. К. ф-дун өлчөмү уюмдардын саны менен аткарымдардын көлөмүнө жараша болот. К. ф. банкта сакталат жана эсептик палата директорлорунун атайын улуксатысыз алынбайт; 2) жеке жана юридикалык жактарды зыянга учуратуучу аракеттердин натыйжасында тарткан зыян ордун толтуруу үчүн милдеттүү түрдө түзүлгөн фонд.
КЕПИЛДИК ШЕРТПУЛ – ар жолку биржа келишимин түзүүдө кардардын каржы милдеттенмелеринин кепилдиги түрүндө эсептик палатага биржа мүчөлөрү тарабынан төгүлүүчү биржадагы акча өлчөмү. Ал баштапкы (депозит ) жана өзгөрүлмө (маржа) К. ш-у болуп өзара бөлүнөт.
КЕПИЛКАТ – жарандык укукта кепил (кепилдикке өтүүчү) кандайдыр бир милдеттенме алган документ. Ал милдеттенмелер К-та эскертилген шартта аткарылууга тийиш.
ар. саван; бекеринен кепин табылса, өлмөк керек погов. если попался даровой саван, нужно умирать; кепиниңди жегир! или кепиниңди жалмагыр! или кепин буюрбай өл! чтоб тебе ни дна, ни покрышки! (букв. сгори твой саван!).
Каза болгон адамдын сөөгүн мүрзөгө алып чыгарда орой турган ак мата кездеме. Бекерден кепин табылса, өлмөк керек (лакап). Күн эрте бешим кезде кепинге алып, табытка салып он чакты, адам Дарыяхандын сөөгүн көтөрүп жөнөп калышты (Жантөшев).
одеть в саван, надеть саван (на покойника); ал этти кепиндеп жейт шутл. мясо он ест с тестом (заворачивая кусочки варёного мяса в варёные лепёшки; выражение это сохранилось от тех времён, когда продукты земледелия ещё были слабо распространены среди киргизов).
Каза болгон адамдын сөөгүн кепинге ороо, кепинге салуу. Ак кепиндеп, аруу жууп, Көмөр кишим болсочу («Курманбек»). Ажалым жетип мен өлсөм, Ак кепиндеп көмгүлө (Үсөнбаев).
Калп айтпа, жалган сүйлөбө, жаныңды жебе деген сыяктуу (көбүнчө наалат айтуу, нараазы болуу) кагуу иретинде колдонулат. Кепиниңди жебе, кудай аткыр, минтсең ишиң оңолбойт («Чалкан»).
Калп айтпа, жалган сүйлөбө, жанынды жебе деген сыяктуу (көбүнчө наалат айтуу, нааразы болуу) кагуу иретинде колдонулат. Кепиниңди жебе, кудай аткыр, минтсең ишиң оңолбойт («Чалкан»).
Өлгөнүндө да жакшылык көрбөгүр деген ой менен (көбүнчө улгайган адамдарга карата каргоо, наалат айтуу маанисинде колдонулат). Кепиниңди жегир, ит-кушка жем болбой үйүңдө адал өл (Жоошбаев).
Өлгөнүңдө да жакшылык көрбөгүр (көбүнчө улгайган адамдарга карата каргоо, наалат айтуу маанисинде колдонулат). Кепиниңди жегир, ит-кушка жем болбой үйүңдө адал өл (Жоошбаев). В.: Кепиниңди жалмагыр! Кепиниңди жалмагыр, көзүмө көрүнбөй жогол! («Ала-Тоо»). Кепиниң өрттөнгүр! Кепиниң өрттөнгүр! Кантип кара санады?! («Ала-Тоо»). Кепиниң күйгүр! Кепиниң күйгүр! Карыганда буга эмне жетпейт?! («Ала-Тоо»).
зат. Булгаарыдан колго ултарылган галош сыяктуу бут кийим. Анархан кепичин коңултак кийип сыртка чыкты (Жантөшев).Эне босогодогу кепичин бутуна илди да, каалганы ачты («Ала-Тоо»).
кол булгаарыдан ултарылган бүчүсүз, боосуз бут кийим. Маасынын сыртынан кийилгенинен башы ичтелет да, четтери тарамыш менен кайылат. Ал бут кийимдерди ултаруу, үй буюмдарын тигүү үчүн малдын, көбүнчө, жылкынын жибек тарамышынан колдо чыйратылган жип керек. Жаны союлган малдын тарамышы кургагандан кийин эки жыгачтын ортосуна салып, жанчып жумшартат да, бирдей таралып, тигилүүчү буюмга жараша жоон же ичке чыйратыла эшилет. Кээде буюмду тигүүдө тарамышка төөнүн чуудасы кошулат. Кийимдин апкыты катуу болсун үчүн арасына жука жыгач салынат. Таманы анча бийик эмес өкчөсү жыгач мык менен ич таманга бекитилет. Өтүкчүлөр кепич жеңил болсун үчүн такасынын ичин көңдөй кылып да ултарышкан. Жигиттердин жана кыз-келиндердин кепичтери шири жана көн буюмдары сыяктуу ар кандай оюм-чийим менен кооздолгон. Кепич өтө бышык бут кийим болуп саналат.