карч I подражание скрипу, хрусту; карч эт- скрипнуть; карч эттир- вызвать скрип, хруст; ооздугун карч-карч кемирип, бир орунга токтобой, туйлап турат (конь) с хрустом грызёт свои удила, не стоит на месте, взбрыкивает; кара жанын карч уруп иштейт он работает не покладая рук; кара жанды карч урбай, кичине сеп алдырсакчы а что, если бы мы не выбивались из сил, отдохнули бы немного. карч II ар. кем-карч нужды и нехватки; турмушундагы кем-карчын сезбей калат он иногда не чувствует своих бытовых нужд и нехваток; кем-карчыбызга каралашып тур помогай нам при наших нехватках.
Iтуур. Катуу нерсенин сынганда же бири-бирине катуу тийгенде чыккан дабышы. Илгерилеген сайын кадамын кызытып, башын чулгуп, ооздугун карч-карч кемирет («САЖИ»).
КАРЧII: каражанынкарчуруу — катуу, тынбай аракеттенүү, жаны тынбоо, жанын сеп алдырбоо. Кара жанды карч уруп иштейт. ¨ Кем-карчк.кем.
Катуу нерселер сынганда, урунганда же бири-бирине сүрүлгөндө пайда болгон дабыш, качыраган үн. Шамалдан кыйшайып жыгылган карагайлар карч этип, капчыгай ичин жаңыртат («Ала-Тоо»). Эшик карч ачылган сайын селт этип карай калабыз («Чалкан»).
Iзат.Кыраан, жырткыч, учкул куш. Кары билет кааданы, Карчыга алат сонону (макал). Калкылдап учат асманда Карчыга менен жорусу (Бөкөнбаев).
КАРЧЫГАIIзат. Жетим кабыргадан (жогорку кичине үч кабыргадан) кийинки кабыргалардан баштап эң акыркы кабыргага чейинки бөлүк. Карчыганын үстүнө, Төшөк салып жаткандай («Семетей»).
Бир катар кыраан куштардын жалпы наамы. Карчыга деген кушу бар, Кадиксиз мерген ушу бар (Тоголок Молдо). Карчыга учат жем үчүн, Каз-өрдөк учат көл үчүн («Олжобай менен Кишимжан»). Калайлуу туур башынан, Карчыга боосу бошонду (Токтогул).
Союлган малдын же эти желе турган ири жапайы айбандардын этин мүчөлөп жиликтөөдө колдун алдындагы боконо кабырга, кара кабыргадан ылдый, кыраркадан ажыратылып кыртыштуу эти менен чыгуучу каптал бөлүк, кабыргалардан турган эти. Карчыганын үстүндө, Төшөк салып жаткандай («Семетей»).
схватитъся, вступить в драку, в бой; тек туруп алым бергиче, карчылдашып калсам - деп фольк. чем, бездействуя, давать (ему) дань, не лучше ли, мол, мне схватиться (с ним); карчылдашып, жоо болбой, кызды берип жагалы фольк. чем схватиться с ним и стать врагом, лучше отдадим за него девицу и понравимся ему.
нужда и унижения; карчылык тарт- или карчылык көр- испытывать нужду; терпеть унижения, лишения; карчылыкты көп тартат Адыл мерген башында стих. много лишений вначале терпит охотник Адыл.
бок (рёберная часть бока, гл. обр. у человека); карчытыман кармап койду он схватил меня за бок; ок карчытына таянып тура калды он встал, подбоченившись; карчыты бийик чоң коргон фольк. крепость с высокими стенами; карчытынын үстүндө төшөк салып жаткандай фольк. на спине (богатырского коня) можно постлать постель и лежать (бока и спина сравнялись).