Киргизско-русский словарь Юдахина
атала I
болтушка (похлёбка из воды, муки и кислого молока);
жарма атала южн. болтушка из толокна;
жылма атала южн. болтушка из муки;
кәчә атала южн. болтушка с прибавлением сахара;
сүйбөгөнгө суюк атала берет погов. нелюбимому дают жидкой болтушки;
атала баш сал- или аталага баш сал- сев. этн. совать голову в болтушку (одно из диких развлечений в старом быту: на дно большой чашки, наполненной болтушкой, бросали монету; нужно было, погрузив в болтушку лицо, ртом достать монету; за это выдавался "приз");
аталага баш салдыр-
1) понуд. от аталага баш сал-;
2) перен. чинить самодурство ради издевательства;
атасын аталага баш салдырган он (и) над родным отцом издевался;
атала баш, ит тартыш, оюн-күлкү, тамаша фольк. атала баш перетягивание верёвки, игры, забавы, веселье.
атала II
чуйск.
то же, что аталгы.
атала- III
произносить слово ата (см. ата I);
звать на помощь отца;
аталап ыйла- плакать, обращаясь к отцу.

Энциклопедия "Манас". ч.1.
АТАЛА, Аталабек— эпизоддук кейипкер, дөбөт элинин каны. Көкөтөйдүн ашына чакырылып, Акжамбаш деген күлүгү байге алган 60 аттын бири болот (Сагымбай Орозбаков, 3. 100, 268).

Краткий этимологический словарь кыргызского языка
Сууга ун чалып, сүт кошулуп бышырылган суюк тамак атала делет. Кээ бир жердегилер жарманы да атала дей берет. Бул сөздүн атал уңгусу кыргызча талкан (тал+кан) сөзүндөгү тал уңгусуна, чал (талкан чал) дегендеги чал этишине туура келет. Булардын эң алгачкы уңгусу тал деп эсептегенде атал түрүндөгүсүнө л тыбышы кошулат. Ал эми чал деген учурда алгачкы т тыбышы ч тыбышына алмашып кеткен. Атала сөзү алгачкы атал+а морфемаларынан куралган дешке болот. Ал эми атал уңгусу чал этишинө туура келгендиктен, жалпы мааниси «чалма», «чалып жасалган тамак» дегенге туура келген сөз болуп чыгат.

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
«Ата» деп кайра-кайра айта берүү атага сыйлуу мамиле кылуу. Адамда жыргал эмеспи Аталап турса балдарың (Токтогул). Башыңды көтөргөнчө балаң келип аталап турса, анан кайда барасың (Станалиев).

Толковый словарь кыргызского языка (1969)
сын. 1. Атасы бир, энеси башка. Аталаштан алтоо болгончо, энелештен экөө бол (макал).
2. Аталары бир тууган, аталары туушкан. Тууган-туушкандары.. Шейшенин аталаш агасыныкына жыйылды («АлаТоо»).

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Атасы бир, энеси башка (бир туугандык жакындык боюнча). Аталаштан алтоо болгончо, энелештен экөө бол (макал). Дубандын шаарда туруучу аталаш эжеси – Алтын («Ала-Тоо»). 2. Бир атадан тараган же аталарынын ага-инилик туугандыгы бар (жалпы туугандык жакындык боюнча). Ал сенин аталаш тууганың го (Байтемиров). Биздин аталаш туугандарыбыз болгондуктан, жакынсыган тууганыбыз – Кулу калпа (Жантөшев).

Толковый словарь кыргызского языка (1969)
зат. 1. Ич жаккы мизи жарым тегерек формада келген, көбүнчө ээр чабууда, аяк чабууда ж. б. колдонулуучу керки, аспап.
2. Бозо сүзүүдө колдонулуучу башына бир укумдай жыгач туурасынан ашталган таякча.

Краткий этимологический словарь кыргызского языка
Бозо сүзүүдө колдонула турган аспап аталгы же аталга аталат. Иймекей жыгачтын ортосуна ашталган сапка кайыш ороп коюп, кайыштын эки учун жаа сыяктуу жыгачка байлап коёт. Жаа сыяктуу жыгачты ары-бери кыймылдатканда аталганын. учундагы иймекей жыгачы ары-бери чимирилип, бозонун тобу үстүнө калып, маңызы кездемеден өтүп кетишин камсыз кылат. Аталга сөзү жогорудагы атала сөзү сыяктуу эле атал+га деген бөлүктөрдөн туруп, «чалгы, чала турган аспап» дегенди билдирген сөз болуп чыгат.

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. Ич жаккы мизи жарым тегерек формада болуп, көбүнчө ээр, аяк чабуу үчүн колдонулуучу керки. Колундагы аталгы ыргып кетип, тигинин бутуна тийди (Байтемиров). 2. Бозо сүзүүдө колдонулуучу жумуру саптуу, башына кичинекей туура жыгач ашталган курал.

Киргизско-русский словарь Юдахина
имеющий отца;
аталуу жетим сирота, имеющий отца (но потерявший мать);
аталуу жетим - арсыз жетим, энелүү жетим - эрке жетим погов. при отце сирота - непутевый, при матери сирота - баловень.

Киргизско-русский словарь Юдахина
1. отцовство, отцовское право;
аталык акым бар я имею право отца, я имею право как отец;
айланайын, Сейтегим, аталыкка санасаң, Тоотору атка бара көр! фольк. милый мой Сейтек, если считаешь меня за отца, отправляйся за Тоотору-конём;
2. уст. то же, что шефтик;
аталыкка ал- взять шефство.

Кыргызско-русский толковый словарь юридических терминов и понятий (2005)
АТАЛЫК – баланын биологиялык жана/же социалдык жактан белгилүү бир эркектен чыккандыгы тууралуу далил. А. туулгандыгы тууралуу күбөлүк жазуу аркылуу катоо органдары тарабынан күбөлөндүрүлөт. А. атасы менен энесинин биргелешкен арызы аркылуу камкордук жана асыроо органы тарабынан аныкталат. Эгер баланын энеси өлүп калса, жөндөмсүз деп табылса, жүргөн жерин аныктоого мүмкүн болбосо же энелик укуктан ажыратылса, атасынын арызы боюнча камкордук жана асыроо органынын макулдугу менен сот тарабынан А. деп табылат. Мурда никеде турбаган адамдардын ортосунда бала туулса, баланын белгилүү бир адамга тийешелүү экендиги тууралуу ата-энелеринин биргелешкен арызы же атасынын арызы жок болгон учурда, баланын белгилүү бир адамга таандык экендиги ата-энелеринин бирөөсүнүн, камкорчунун (багуучунун) же баланы баккан адамдын арызы боюнча, ошондой эле эрезеге жеткен баланын өз арызы боюнча сот аркылуу аныкталат. Баланын биологиялык атасы болуп саналбаган, бирок энесинин күйөөсү тарабынан асырап алынышы социалдык аталык болуп саналат. Ал эми донордук урук менен же кыйыштырылган түйүлдүк аркылуу боюна түйүлгөн балага урук берген донор эмес, төрөгөн адам жубайы менен бирге ата-эне болуп саналат.

Энциклопедия "Манас". ч.1.
АТАЛЫК — эпизоддук кейипкер, Кошойдун атасы. Жашы жете элек же башкарууга жараксыз бирөө такка отурганга анын атынан бийлик жүргүзүүнү билдирген «аталык» аттуу сөз антропоним болуп эпоско Кошойго байланыштуу окуялар менен кошо кирген болуу керек, к. Кошой, Кундуз.

Толковый словарь кыргызского языка. 2015
1. ата дегенге таандык. Аталык мээрим менен кат аркылуу, Кучактап маңдайынан өөп алам (Абдыраманов). Аталык милдетимен кутулайын деп, сени үйлөндүрдүм («Ала-Тоо»). 2. тар. Орто Азияда болгон феодалдык хандыктын жогорку мансаптуу өкүлдөрүнүн бири. Бул Мусулманкул аталык эмеспи (Касымбеков). 3. бот. Өсүмдүктүн эркектик мүчөсү.