атала I
болтушка (похлёбка из воды, муки и кислого молока);
жарма атала южн. болтушка из толокна;
жылма атала южн. болтушка из муки;
кәчә атала южн. болтушка с прибавлением сахара;
сүйбөгөнгө суюк атала берет погов. нелюбимому дают жидкой болтушки;
атала баш сал- или аталага баш сал- сев. этн. совать голову в болтушку (одно из диких развлечений в старом быту: на дно большой чашки, наполненной болтушкой, бросали монету; нужно было, погрузив в болтушку лицо, ртом достать монету; за это выдавался "приз");
аталага баш салдыр-
1) понуд. от аталага баш сал-;
2) перен. чинить самодурство ради издевательства;
атасын аталага баш салдырган он (и) над родным отцом издевался;
атала баш, ит тартыш, оюн-күлкү, тамаша фольк. атала баш перетягивание верёвки, игры, забавы, веселье.
атала II
чуйск.
то же, что аталгы.
атала- III
произносить слово ата (см. ата I);
звать на помощь отца;
аталап ыйла- плакать, обращаясь к отцу.

зат. Ун чалып жасалган жарма. Загыранын кара катык жармасы, илээнди зайыптын бозолук үчүн борк эттире койгон аталасына окшоп, былжырап турган эле (Касымбеков).

атала (ботко)

болтушка (жидкость)

атала- (аталоо)
аталакор

АТАЛА, Аталабек— эпизоддук кейипкер, дөбөт элинин каны. Көкөтөйдүн ашына чакырылып, Акжамбаш деген күлүгү байге алган 60 аттын бири болот (Сагымбай Орозбаков, 3. 100, 268).

Сууга ун чалып, сүт кошулуп бышырылган суюк тамак атала делет. Кээ бир жердегилер жарманы да атала дей берет. Бул сөздүн атал уңгусу кыргызча талкан (тал+кан) сөзүндөгү тал уңгусуна, чал (талкан чал) дегендеги чал этишине туура келет. Булардын эң алгачкы уңгусу тал деп эсептегенде атал түрүндөгүсүнө л тыбышы кошулат. Ал эми чал деген учурда алгачкы т тыбышы ч тыбышына алмашып кеткен. Атала сөзү алгачкы атал+а морфемаларынан куралган дешке болот. Ал эми атал уңгусу чал этишинө туура келгендиктен, жалпы мааниси «чалма», «чалып жасалган тамак» дегенге туура келген сөз болуп чыгат.

1. Ун же талкандан жасалган жарма. Алымдардыкынан атала ичермин (Жантөшев). Сүйбөгөнгө суюк атала берет (макал). 2. Тартылган арпа, жүгөрүдөн кайнатып бышырылган малга берилүүчү тоют.

диал. Аталгы.

«Ата» деп кайра-кайра айта берүү атага сыйлуу мамиле кылуу. Адамда жыргал эмеспи Аталап турса балдарың (Токтогул). Башыңды көтөргөнчө балаң келип аталап турса, анан кайда барасың (Станалиев).

этн. Атала куюлган чаранын түбүнө тыйын коюп, аны башын салып тиштеп чыккан кишиге байге бере турган эски оюн.

атала этишинин аркылуу мамилеси.

имеющий одного отца с кем-л., единокровный;
аталаштан алтоо болгончо, энелештен экөө бол погов. чем быть шестерым единокровным, лучше быть двоим единоутробным.

сын. 1. Атасы бир, энеси башка. Аталаштан алтоо болгончо, энелештен экөө бол (макал).
2. Аталары бир тууган, аталары туушкан. Тууган-туушкандары.. Шейшенин аталаш агасыныкына жыйылды («АлаТоо»).

аталаш

1. Атасы бир, энеси башка (бир туугандык жакындык боюнча). Аталаштан алтоо болгончо, энелештен экөө бол (макал). Дубандын шаарда туруучу аталаш эжеси – Алтын («Ала-Тоо»). 2. Бир атадан тараган же аталарынын ага-инилик туугандыгы бар (жалпы туугандык жакындык боюнча). Ал сенин аталаш тууганың го (Байтемиров). Биздин аталаш туугандарыбыз болгондуктан, жакынсыган тууганыбыз – Кулу калпа (Жантөшев).