1. против, напротив, навстречу; наперекор; каршы ал- встретить; партияга каршы антипартийный; өзгөрүшкө каршы уст. против революции, контрреволюционный; контрреволюционер; каршы кезигип калды он столкнулся носом к носу; каршы чык- выступать против, противодействовать, сопротивляться; ким каршы? или каршы барбы? (при голосовании) кто против? каршы-терши крест-накрест, пересекая; каршы-терши жүрдүк мы шли навстречу друг другу, минуя один другого; карама-каршы совсем напротив; диаметрально противоположный; противоречивый; өз сөзүнө каршы келет или өзүнө өзү каршы айтат он противоречит себе (букв. своим словам); 2. (о древесине) кривослойный (что не даёт возможности гладко застрогать); карагай каршы, тал жумшак, арчадан табыт алды эми фольк. ель неладна, верба мягка, он взял гроб из арчи (см.арча); тилекке каршы к сожалению; карылык каршы келди наступила старость; саатка каршы ай (по поверью) несчастливый месяц.
сын.1. Кас, өч, душман. Ал мага башынан каршы. 2.Туура, тике, бет маңдай, бет алды. Биз жолдун оң жагы менен баратабыз, бизге каршы келаткан жүргүнчү болсо жолдун сол жагы менен жүрөт (Сыдыкбеков). Кайраттуунун алдынан Каршы душман өтө албайт (Токтогул).
¨ Каршыболуу— колдобоо, жактабоо, жактырбоо. Оюна Көсөл каршы болгон жок (Каимов). Шофёр анын сөзүнө каршы болгон жок (Каимов). Каршыалуу — тосуу, тосуп алуу, күтүп алуу, кабыл алуу. Мусабек уулунун коммунист болгонун бөтөнчө кубанычтуулук менен каршы алды (Сасыкбаев). Каршы-терши — аркы-терки, ары-бери. Каршы-терши кеткен коёндордун изинен баш маң болот (Каимов). Карама-каршы — 1) бетме-бет, теке маңдай. Карама-каршы жолуккан шахтёрлор Ашырдын ичке үнүнөн алда кайдан таанышчу (Сасыкбаев). 2) тескери, тетири, бири-бирине туура келбеген, эки башка. Ар бир кубулуштун өзүнө жараша карама-каршысы бар (Абдукаримов).
Байыркы түрк тилинде карыш этиши болгон. Ал «1) жолугуу; 2) беттешүү, каршы чыгуу; 3) урушуу, жоолашуу» маанисин берген (ДТС, 428). Ошол сөзгө -ы же -у мүчөсү улануудан каршы сөзү келип чыгып, «1) душмандык, уруш, чатак; 2) карама-каршылык; 3) жоо, душман» жана каршу «1) карама-каршылык; 2) каршы, бетме-бет» маанисиндеги сөз пайда болгон. Кыргыз тилинде каршы сөзүнө -ма мүчөсүн жалгаш, каршы-каршы деген кош сөздү жасоого болот. Бирок бул формасы сейрек колдонулат. Жогорку -ма мүчөсү жалганганда, сөздүн -шы бөлүгү түшүп, анын ордуна а тыбышы келет да, кош сөз карама-каршы түрүнө келет. Татар тилинде эки сөздү бириктирип турган -ма мүчөсү да түшүрүлүп, кара-каршы болуп колдонулат (ТатРс, 229).
1. Ниети оң эмес, душман, кас санаган. Бизге каршы кузгундар, Түпсүз болуп жок болду (Токтогул). Каршы жоодон калкын коргоп калуучу, Эр нускасы илгеркиден салты бар (Нуркамал). Бара-бара каршыларды чабабыз (Токомбаев). 2. Туура келбеген, макул болбогон, жактабаган, карама-каршы болгон. Каршы чыгат – деп, айтып, Каалабастай кеп айтып (Казыбек). Бирок Адылдын акылына каршы Анархан эчтеме айткан жок (Жантөшев). Каршы болбос атасы, Канышымдын сөзүнө («Мендирман»). Биздин арабызда иштин жалпы кызыкчылыгына каршы пикирдеги адамдар да жок эмес («Ала-Тоо»). 3. Бет алды, бетме-бет, тике алды. Баатырлар качып ыктады, Калабалуу калмактын, Каршысына чыкпады («Манас»). Биз жолдун оң жагы менен келатабыз, бизге каршы келаткан жүргүнчүлөр жолдун сол жагы менен жүрөт (Сыдыкбеков).
Бирөөнү тосуп алуу, күтүп алуу. Эшик ачылганда, аркы жакта отурган салабаттуу адам тура келип, бизди каршы алды (Убукеев). Мусабек уулунун жогорку даражалуу болгонун бөтөнчө кубанычтуулук менен каршы алды (Сасыкбаев). Ал инисин жылуу жүз менен каршы алды (Бердикеев).
КАРШЫ ЖАРНАМА – анын натыйжаларын жоюу максатында таркатылуучу, туура эмес жарнаманы жокко чыгаруу. КР жарнама жөнүндөгү мыйзамын бузуучу К. ж. жөнүндө чечим кабыл алган жекебасарга каршы орган (анын аймактык органы) тарабынан аныкталган мөөнөттө К. ж. жүргүзүүгө милдеттүү.
каршылаш I противник; каршылаш бол- быть противником; сопротивляться; узак убакытка каршылаш болуп тура албайт он не может длительное время сопротивляться. каршылаш- II взаимн. откаршыла- выступать друг против друга, вступать во враждебные отношения.
Касташуу, бири-бирине кас болуу, душмандашуу, араздашуу. Каршылаштык манапка, Өң букара бир тарап (Токтогул). Бирок солдат каршылашып эч сөз айткан жок (Жантөшев).
противостояние; сопротивление, противодействие; противоречие; каршылык көрсөт- или каршылык келтир- оказывать сопротивление, сопротивляться; противодействовать, противиться; кубаттуу каршылыгына учурап воен. встретив упорное сопротивление; каршылыгым жок я не против; я ничего против не имею; я не возражаю; тап каршылыктары классовые противоречия; карама-каршылык прямая противоположность, диаметральная противоположность; противоречие.
зат. Кастык, душмандык; тоскоолдук. Каршылык менен кармалып Калкымдан кеттим айдалып (Токтогул). Балдардын жолун тороп турган эл.. каршылык кылбастан, арасын ача баштады (Жантөшев).
Бири-бирине каршы болуп, кас санагандык, душмандык. Мына ошентип каршылык, Эл ичинде күчөдү («Мендирман»). Каршылык менен кармалып, Калкымдан кеттим айдалып (Токтогул). || Тоскоолдук, жолтоолук, макул эместик. Эл падышалык куралдуу күчтөргө туруктуулук менен каршылык көрсөтүштү (Абдукаримов). Менин каршылыгым жок (Жантөшев).
Бир беткей эмес, бири-бирине кайчылашкан, чаташкан, оң-тетиринен болгон. Каршы-терши сызыктар. Каршы-терши ташталган жыгачтар. Көчөдөгү каршы-терши өтүп жаткан адамдар менен машиналардан башың айланат («Ала-Тоо»). Каршы-терши иш кылып, Жаткын дебейт өкүмөт (Казыбек).
КАРШЫ ЧАЛГЫНДОО ИШМЕРДИГИ – улуттук коопсуздук органдарынын өздөрүнүн ыйгарым укуктарынын чектеринде чет мамлекеттердин атайын кызматтарынын жана уюмдарынын чалгындоо жана башка иштеринин бетин ачуу, алдын алуу, бөгөт коюу боюнча, ошондой эле айрым адамдардын мамлекеттин коопсуздугуна зыян келтирүүгө каршы багытталган ишмердиги.