парное кбыкы; ал эптеп-септеп тамсил жазат, кайдагы быкы-чыкыны жазат он кое-как пишет басни, о всякой дряни он пишет; быкы-чыкы сөздөр всякие бранные слова.
чыкый I место соединения затылочной и височной костей; сол жаккы чыкыйга бирөө коюп калды его кто-то стукнул в левую сторону затылка; Өмүр Каныбекти чыкыйга укуп койду Омюр ткнул Каныбека (большим пальцем) в заушную впадину; чыкыйына жеткендей ооруйт причиняет (ему) нестерпимую боль. чыкый II парное кбыкый. чыкый- III то же, чточыкчый- II; ээрди токупчыкыйып минип алдым оседлав (коня), я молодцевато сел.
Моңгол тилинде чик(ен) сөзү кыргызча «кулакты» билдирет. Мына ушул сөз кыргыз тилине кабыл алынып, «кулак түп, кулактын сөөгү» деген маани берип калган. Ошондуктан чыкый түпкө кой деген тизмек менен кулак түпкө кой тизмеги бирдей маани берет. Моңголчо к тыбышы кыргыз тилинде й тыбышына алмашкан.
этиш.1. Чык-чык эткен дабыш чыгаруу (көбүнчө металлдардан чыккан дабышка карата). Бир жагынан кол машина чыкылдап,.. иш кызууда (Сасыкбаев). Чыкылдаган секунддун Жеңиштүү улам ар жагы (Аалы).
2. өт. Өтө катуу суук болуп, күчүнө келип туруу. Чыкылдаган кышкы аяз бетиколду тоңдурат («Ала-Тоо»). Аяз күүсүн чалат, чыкыроон чыкылдайт (Каимов).
1. стучать, щёлкать, стрекотать (напр. о часах, телеграфном аппарате); саат чыкылдап турат часы тикают; саат чыкылдап жылып, күндөр өтүп жатты часы тикали, (стрелки) двигались, а дни проходили; 2. (о морозе) трещать; чыкылдаган ызгаар трескучий мороз.
1. Чык-чык эткен дабыш чыгаруу (көбүнчө металлдардан чыккан дабышка карата). Бир жагынан кол машина чыкылдап,.. иш кызууда (Сасыкбаев). Чыкылдаган секунддун Жеңиштүү улам ар жагы (Токомбаев). Дубалга илинген сааттын жебеси чыкылдап тынбайт (Стамов). 2. өт. Өтө катуу суук болуп, күчүнө келип туруу. Чыкылдаган кышкы аяз бети-колду тоңдурат («Ала-Тоо»). Аяз күүсүн чалат, чыкыроон чыкылдайт (Каимов).
сильный, трескучий мороз; чыкыроон тарт- чувствовать холод, мёрзнуть; күн чыкыроон тар тып турат погода становится очень холодной; мороз крепчает (зимой в ясную погоду); аба айнып, күн чыкыроон тартты погода изменилась, начало морозить.
зат. Бети-башты тызылдаткан, денени ичиркенткен, карандай катуу суук. Муздак жел зыпылдап, уламданулам чыкыроон күчөйт (Жантөшев). Үч тестиер бала чыкыроон кыштын түшү кыңкайган ченде кычыраган чыйыр жол менен.. келатышты (Бейшеналиев).
Бети-башты тызылдаткан, денени ичиркенткен, карандай катуу суук. Муздак жел зыпылдап, уламдан-улам чыкыроон күчөйт (Жантөшев). Үч тестиер бала чыкыроон кыштын түшү кыңкайган ченде кычыраган чыйыр жол менен келатышты (Бейшеналиев).