этиш.1. Бир нерсени кыр кылып үйүү, жыйноо. Кызылчасын тоодой кылып кырдаган Бардык элден эркин-шайыр жыргаган (Аалы).
2. Бир нерсеге кыр чыгаруу, бир нерсени кырдуу кылып жасоо. Бул төгүн таш эмес. Адис уста атайы төрт кырдап жасап.. койсо керек (Таштемиров).
1. Бир нерсени кыр кылып үйүү, жыйноо. Кызылчасын тоодой кылып кырдаган Бардык элден эркин-шайыр жыргаган (Токомбаев). 2. Бир нерсеге кыр чыгаруу, бир нерсени кырдуу кылып жасоо. Бул тегин таш эмес. Адис уста атайы төрт кырдап жасап койсо керек (Таштемиров).
зат. Абал, шарт, белгилүү бир учур, оңтойлуу шарт. Айыл чарба өркүндөгөн кырдаалда турат («Советтик Кыргызстан»). Тажрыйбалуу кызматчы кырдаалды кыйын эсептейт эмеспи (Каимов).
1. удобный, подходящий момент; удобные обстоятельства; иштин кырдалы келбей атат обстоятельства не складываются благоприятно; ага азыр кырдал жок для этого сейчас момент неподходящий; сөздүн кырдалы келди к слову пришлось; кырдалык келтирип улучив момент; кырдалы келип турат обстоятельства складываются благоприятно; подходит благоприятный момент; 2. обстоятельства, обстановка; состояние; бул жерде үч кырдалды эсепке алуу керек здесь нужно учесть три обстоятельства; бул жердеги кырдалды эсепке алуу керек необходимо принять в расчёт здешнюю обстановку; кырдалдардын айкалышы стечение обстоятельств; кысымчылык жасоо жана пикир келишпестик кырдалында в обстановке нажима и разногласий; өмүрүнүн ушул кырдалында в этом периоде своей жизни; кырдалында Алгара, кебелбей чуркаар чагы бар фольк. когда придёт пора, (конь) Алгара побежит (в походе), не спадая с тела; 3. то же, что кыр 1 3.
этиш.1. Кырынан келген абалда болуу. Ал кырданып жаткан боюнча магдырап көзү илинди («Ала-Тоо»).
2. Кырынан жыгылуу. Кыргыздар сайса жөө калмак, Кырданып кетет талп этип («Эр Табылды»). Кара калмак балбаны, Кырдана түшүп бадирек, Аяктап тура калганы («Манас»).
3. өт. Бой көтөрүү, менменсинүү, мыктысынуу. Кыйынсынып кыйкырып кырданганың дуруспу (Осмонкул). [Татыбек] мурдагыдан бетер кырдана басып дегеле адамды көзүнө илбейт (Байтемиров).
♦ Кырданыпкетүү — 1) өлүү, каза болуу; 2) кызматынан түшүп калуу, кызматынан ыргып кетүү.
1. стать на ребро; 2. принять вид грани, хребтика; мурду кетти кырданып, өңү кетти сурданып фольк. нос (богатыря от ярости) утончился (ноздри сжались), вид его стал грозным; 3. (о шапке) стать набекрень; 4. перекувырнуться (при падении); ат-маты менен кырданып кетти он перевернулся вместе со своей лошадью; кырдана түшүп аяктап тура алганы перекувырнувшись, он смог встать на ноги; 5. перен. важничать, чваниться; эмине үчүн кырданасың? ты что важничаешь? отуздан эбак ооп, кыркка кырданып калган ему уже давно перевалило за тридцать, и он уже близок к сорока; кырданып кетти он умер, он скопытился.
1. Кырынан келген абалда болуу. Ал кырданып жаткан боюнча магдырап көзү илинди («Ала-Тоо»). 2. Кырынан жыгылуу. Кыргыздар сайса жөө калмак, Кырданып кетет талп этип («Эр Табылды»). Кара калмак балбаны, Кырдана түшүп бадирек, Аяктап тура калганы («Манас»). 3. өт. Бой көтөрүү, менменсинүү, мыктысынуу. Кыйынсынып кыйкырып кырданганың дуруспу (Осмонкул). Татыбек мурдагыдан бетер кырдана басып дегеле адамды көзүнө илбейт (Байтемиров).
понуд. откырдан-; тебетей кырдант- надеть шапку набекрень; топусун кырданта кийип надев тюбетейку набекрень; заломив тюбетейку; кырданта кийип ак калпак, кара сур жигит кой баккан стих. заломив белый колпак, пас овец смуглый парень.
1. Каза болуу, көз жумуу, көзү өтүп кетүү, өлүү. Молдокем кырданып кетиптир деп мага угузду («Ала-Тоо»). 2. Кызматынан түшүп калуу, ишинен бошоп калуу. Мурдагы пейли жок, кызматынан кырданып кеткенге жүдөй түштү («Чалкан»).
1. Каза болуу, көз жумуу, көзү өтүп кетүү, өлүү. Молдокем кырданып кетиптир деп мага угузду («Ала-Тоо»). 2. Кызматынан түшүп калуу, ишинен бошоп калуу. Мурдагы пейли жок, кызматынан кырданып кеткенге жүдөй түштү («Чалкан»).
понуд. откырда- двигать по краю, по гребню; малды, капталга салбай, кырдатып айда ты гони скот не по склону, а по гребню; топусун башка кырдатып, ашыласын ырдатып стих. велев надеть тюбетейку набекрень и петь песни.
1. то же, что кыр I 1; айбаты албарс темирдей, мурду тоонун кырдачтай фольк. грозность его подобна булату, нос подобен горному хребту; кырдач мурун 1) прямой нос (без горбинки и не приплюснутый); 2) (точнее кырдач мурундуу) человек с прямым носом; 2. шесть самых холодных дней зимы; "кырдач" деген алты күн, кыйкырып өтөт кырданып стих. кырдач - шесть дней, проходит он яростно, с криком; кырдач кирет кырданып, түрүн бузуп сурданып, күндүзү бүркөк, түнү ачык стих. кырдач наступает яростно, с видом своим грозным, днём пасмурно, ночью ясно.