санскр. этн.
шаман, бахши, знахарь, лечащий болезни якобы изгнанием духов (среди бахши различались два вида: ак бакшы - белый бахши и кара бакшы - чёрный бахши - более сильный);
кара жиндүү бакшы шаман, неистовствующий во время сеансов (лижущий раскалённое железо, колющий себя ножом и т.п.);
беркон бакшы или дөөкөр бакшы искусный бахши;
бак-дарак көркү гүлүндө, бакшынын көркү жининде фольк. красота деревьев в их цветах, великолепие бахши в его экстазе (см. жин I);
бакшы болуп, кыйкырып бакырсаң, кетпейт карылык если (даже) станешь, как бахши, кричать и орать, (всё равно) старость не уйдёт;
бакшы кемпир старуха-бахши;
бабырган - куштун бакшысы стих. сыч - птичий бахши (он кричит неистово, как бахши);
бакшы көрдү (больного) осмотрел бахши;
бакшы ойнот- приглашать бахши шаманить.

I зат. Ооруларды шамандык жол менен окуган, көргөн адам. Жаман күн жакшы болсгт, уялбаган бакшы болот (макал).
♦ Кара жиндүү бакшы — бакшылык кылып жаткан кезде жаалданып, ысык темирди жалап, өз денесине өзү бычак уруучу бакшы.
БАКШЫ II зат. Түркмөндөрдүн элдик ырчысы, музыканты.

бакшы

Айрым окумуштуулар бул сөздү санскрит тилинен келген дешсе (Юдахин 1965:101), башкалары кытай тилинен келген дешет (Баскаков ж.б.). Бирок бул сөздүн кытай тилине буддизм менен кошо келгендиги тууралуу ынанымдуу пикирлер бар. Байыркы бабаларыбыздын тилинде бул сөз «окутуучу, насаатчы» деген маанини билдирген (ДТС 1969:83). Азыркы мааниси – «Ооруга чалдыктырган ар кандай жин-шайтандарды кууп чыга турган сыяктанып, бууракандап дуба окуп, жаалданган аракеттер менен эмдеп-домдоочу дарымчы» (КТС 2010:165). Жаман күн жакшы болот, уялбаган бакшы болот (макал). Бак-дарак көркү – гүлүндө, бакшынын көркү жининде (Токтогул).

БАКШЫ (санскрипче бхихши — будда дининин молдосу) — ооруга чалдыккан адамды дубалап, «жин-шайтандарды» кубалап чыга турган сыяктанып, буркан-шаркан түшүп, жаалданган аракеттер менен эмдеп-домдой турган дарымчы. «Манас» эпосунда да Б. мына ушул мааниде колдонулат: «Баканды кармап бакырып, Бакшы менен бүбүдөн, Немесин койбой чакырды» (Курама варианты, 1. 22). Сибирь элдеринде кам, шаман жана башка түрлөрдө айтылып кыргыз тилиндеги Б-нын маанисине дал келет. Ошондой азиялык тектеш элдерде (өзбек, түркмөн, уйгур, каракалпак) ушул эле маани менен катар сабаттуу адам, мугалим, элдик ырчы, акын жана куш салуучу аңчы деген маанилерге да ээ.

Ооруга чалдыктырган ар кандай жин-шайтандарды кууп чыга турган сыяктанып бууракандап дуба окуп, жаалданган аракеттер менен эмдеп-домдоочу дарымчы. Жаман күн жакшы болот, уялбаган бакшы болот (макал). Бак-дарак көркү – гүлүндө, Бакшынын көркү – жининде (Токтогул). Бакшы болуп кыйкырып, Бакырсаң кетпейт карылык (Токтогул).

профессия или положение бахши.

шаманизм

Бакшынын кесиби, бакшынын иши. Бакшылык кылуу, Бакшылыктан баш тартуу.

БАКШЫН (рекш — «Шах-Наме» боюнча) — Үрүстөм (Рустам) баатырдын минген аты Сагымбай Орозбаковдун вариантында гана эскерилет:
Бактыңа кудай бериптир,
Бакшын минген Үрүстөм,
Так ошонун атындай
Ырысыңа келиптир (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 580-инв., 642-б.).

Рекш деген аттын Б. болуп айтылышы кыргыз тилинин өзгөчөлүгүнө ылайыкташып аталышы, же текстти кагазга түшүргөндө, аны жазган адам тарабынан кеткен ката болушу мүмкүн.

Бака-шака опур-топур, ызы-чуу болгондой тынчы жок абалда болуу. Буларың соо эмес, бакшы ойногондой болуп үйдүн ичин үч көтөрдү («Кыргызстан маданияты»).

Бака-шака, опур-топур, ызы-чуу болгон абал. Буларың соо эмес, бакшы ойногондой болуп үйдүн ичин үч көтөрдү («Кыргызстан маданияты»).