этиш. 1. Жүрөк катуу согуу, кан тамырлары катуу кагуу, лакылдоо.
Канчалык баатыр болсо да, Адылдан жүрөк акылдайт (Жантөшев).
Акырек тамыр акылдап («Мендирман»).
- 2. Бир нерсеге катуу умтулуу, өтө каалоо, самоо.
1. испытывать сильную жажду;
2. перен. иметь сильное желание;
3. перен. торопиться, спешить;
акылдап шашып жүрөт он что-то растерянно мечется;
акылдап чуркап келди он быстро прибежал;
акылдап тынбай иште- работать напряжённо и без отдыха;
акылдап-такылдап торопливо и растерянно;
4. (о сердце) ёкать, сильно биться (от радости, испуга);
канчалык баатыр болсо да, Адылдан жүрөк акылдайт стих. сколь бы ни был храбр (человек), но от Адыла (при виде Адыла) у него сердце ёкает;
мылтыгын сунду эр Адыл, бирок жүрөк акылдайт стих. ружьё направил (прицелился) богатырь Адыл, а сердце (тревожно) бьётся.
1. Шашкандан, корккондон же катуу сүйүнгөндөн ж. б. жүрөк лакылдап согуп, кан тамырлары катуу кагып дем алалбай аптыгып калган абал. Канчалык баатыр болсо да, Акылдайт жүрөк акылдайт (Жантөшев). Негедир Айымдын жүрөгү акылдайт («Ала-Тоо»). 2. Бир нерсеге катуу умтулуу, катуу каалап, самап, эңсөө. Акылдабай тынгын да, Адал эмгек кылгын да (Шүкүрбеков). 3. Кээде алкылда маанисинде да учурайт.
Шашылыштан жаңылыштык кетирүү, алдастап калуу, апкаарып калуу. Акылдан адашып, Аптыкпагын бириңер («Эр Табылды»). Акылыңардан адашпагыла журт (Турусбеков). В.: Акылдан шашуу. Жаш бала кечкен дайрадан, кечпеймин деп качканың – Акылыңдан шашканың («Семетей»).
Шашылыштан жаңылыштык кетирүү, алдастан калуу, апкаарып калуу. Акылдан адашып, Аптыкпагын бириңер («Эр Табылды»). Акылыңардан адашпагыла журт (Турусбеков).
Корккондо же кандайдыр бир кыйынчылыкка учураганда эмне кыларын билбей калуу. Муну көргөн кыргыздар, Акылынан танышып («Манас»). Акылдан танган неме деп ойлошкон тура! («Кыргызстан маданияты»).
к.
АКЫЛДАН АДАШУУ Жаш бала кечкен дайрадан кечпеймин деп качканың - Акылыңдан шашканың. («Семетей»).
акылда этишинин аркылуу мамилеси.
акылдаш I
1. советчик, советник; наперсник;
2. единомышленник.
акылдаш- II
советоваться.
I сын. Бири-бири менен кеңештеш, сырдаш, пикирлеш. Акылдаш жакын адамга Айткым келет сырымды (Осмонкул). Акылдашым кырк жигит, Айбатымсың баарың тең («Курманбек»).
АКЫЛДАШ II этиш. Кеңешүү, пикир алышуу. Каныбек өзүнүн оюн айтып, Кебек менен да акылдашты (Жантөшев).
Кеп-кеңеши бирге, кеңешип иш кылуучу. Акылдаш жакын адамга Айткым келет сырымды (Осмонкул).
Бирөөгө кеңеш салуу, акыл суроо, пикирлешип кеңешүү. Ana! Сага акылдашайын деп, келдим (Байтемиров). Биз акылдашып, ойлонуп көрөлү («Ала-Тоо»).
акылдаш II этишинин аркылуу мамилеси.
акылдаш этишинин кыймыл атоочу.
акылдаш II этишинин кыймыл атоочу. Силерге акылдашуу үчүн келип турамын («Ала-Тоо»).