карай I
южн.
то же, что кара I 1;
карай көз чёрный глаз; черноглазая, черноокая, черноглазый, черноокий;
карай көз деп, көп ырлап, дувана болдум быйыл жыл фольк. воспевая черноокую, в этом году стал я помешанным;
карайлар чэчиң жарашкан фольк. хороши твои чёрные волосы;
карай куш то же, что кара куш (см. куш I 3).
карай- II
то же, что карар- II 1, 2;
дини карайып алыптыр его всё раздражает, он на всё и на всех фыркает; его ничем не убедишь;
көөнү карайды у него в мыслях дурное;
жаны карайды см. жан II;
каш карайганда см. каш I.

I жанд. Көздөй, карата. Колду баштап, Мендирман жоону карай жөнөдү (Жантөшев).
КАРАЙ II этиш. 1. Кара болуу, кара түскө айлануу, караруу. Жаткан жеринин кары эрип, Карайып, кургап да калат (Шүкүрбеков).

1. 2.                  Кара болуп көрүнүү, карарып дүмпүйүп, калың болуп көрүнүү. Карайган дарак чарбагым, Карааның көрбөй зарылдым (Токтогул).
2. 3.                  өт. Абдан ачуусу келүү, кыжыры кайноо. Карайды жаныч ушундай, Каныма тоюп жутса да (Токтогул).

¨ Каш караюу — күүгүм кирип, көз байлануу, караңгы түшүү. Каш карайгыча [Бектендикинен] эл аягы үзүлгөн жок (Байтемиров). Өзөгү караюу — абдан ачка болуу, кургагы ачуу.

карай-, караюу, караят

1. Караруу, кара түскө айлануу. Жер бети карайып, ак кар, көк муздан арылган кез («Ала-Тоо»). Карайган калың булуттар ары-бери сүрүлүп отуруп, көлдүн үстүндө самсаалап турган кезде, биз чатырларды көздөй дыр коюп жөнөдүк («Ала-Тоо»). 2. Калың, жыш болгон нерселер алыстан түнөрүңкү тартып, карарып көрүндү. Маңдайынан көрүндү, Карарган шаардын барааны («Курманбек»). Карайган дарак чарбагым, Карааның көрбөй зарладым (Токтогул). Алыстагы карайган чоң караанды көздөй түз жылып отурдук (Баялинов). 3. өт. Аябай ачуусу келүү, кыжыры кайноо, түнөрүү. Атаңдын мүнөзүн билесиң го, бир карайганына экинчи агарбайт (Каимов). Карайды жаным ушундай, Каныма тоюп жутса да (Токтогул). 4. диал. Кара. Карай көз. Карай куш.

Көздөй, карата. Калмакты карай түз барып, Кан төгүшүп чуу салып («Курманбек»). Дасторкондой жайылган узун шоссе жол менен батышка карай чимирилип бир машина келе жатат (Баялинов).

карай жанд.

этиш. 1. Көзү көрбөй, бүдөмүктөп калуу. Кан агып суудай шарылдап, Карайлап көзү тунарды (Бөкөнбаев). Карайлап көзүм тунарат, Караңгы түн баскандай (Бөкөнбаев).
2. Эмне кыларын билбей кайсалоо, айласы кетүү. Баш буруп басалбай, карга камалган малдар катуу карайлады (Убукеев).

1. двигаться или действоэать ощупью, шарить впотьмах;
карайлаган там сүзөт погов. ощупью идущий стену бодает;
2. перен. быть в сильном горе и растерянности (гл. обр. о человеке, потерявшем единственного ребёнка).

карайла-

1. Көзү жакшы көрбөй бүдөмүктөп калуу. Жалгыз көзүң карайлап, Жардан учуп өлөсүң (Токтогул). Карайлап кара көз көрбөй, Кайырсыз катаал түн беле? (Абдыраманов). 2. өт. Эмне кыларын билбей кайсалоо, карбаластай берүү, айласы кетүү. Каныш байкуштун, күнү карайлады го (Сыдыкбеков). Кайда барарын, кимден сураарын билбей, карайлап турбайбы (Байтемиров). Баш буруп баса албай, карга камалган малдар катуу карайлады (Убукеев). Калчаса тагдыр кайратым кетип карайлап, Кайгырып келип, кубанып чыгам үйүңдөн! (Бегимкулова).

карайла этишинин аркылуу мамилеси.

понуд. от карайла-;
калган элин кубалап, карайлатып, жөөлөтөм фольк. остальных (букв. остальной народ его) я буду преследовать, поставлю в безвыходное положение, оставлю пешими (см. жөөлөт-);
аны карайлатып талаага айдап жиберген он его выгнал на все четыре стороны в жалком состоянии;
кудай карайлаткыр! чтоб тебе ослепнуть!

карайлат-, карайлатты

карайла этишинин аркылуу мамилеси.

карайлатуу

карайлаш

карайла этишинин кыймыл атоочу.

карайлоо

карайла этишинин кыймыл атоочу.

карай этишинин аркылуу мамилеси.

понуд. от карай- II;
көңүл карайт- вызывать тяжёлое чувство или подавленное настроение.

карайт-, карайтты

карай II этишинин аркылуу мамилеси.

карайтуу