асман I бык, кастрированный в зрелом возрасте. асман II ир. 1. (ср. көк II) небо, небеса; ай-асман небесная высь; ай-асманга жол салып, чамдаган элди карачы фольк. посмотри-ка на народ, который движется вперёд, проложив дорогу в небесную высь; асман мейкиндиги воздушное пространство; асман менен жердей как небо. и земля, как небо от земли; ачык асмандын астында под открытым небом; 2. верх, высь; асмандан айткан баа бешеная цена; асманды аңтарып или асманды аңтарып, көктү көңтөрүп жатасың ты уж очень перегибаешь (выдумываешь всякие небылицы и т.п.); асманга чыгара макта- см.макта-; асманың болсо, таштап жибер! можешь делать любую пакость! (посмотрим!); бизге деген асманын таштап жиберсин если он против нас задумал пакость, пусть делает (пусть попробует!).
Iзат. Жогору жактан жерге карай көмкөрүлгөн сыяктуу көрүнгөн атмосфера боштугу, көк. Түпсүз деңиздей түнкү асман көгөрөт (Жантөшев).
♦ Асманбоютүйүлүүжеасман-айдантүйүлүү — так секирүү, жакындатпоо, абдан чочуу, уккусу, жакындагысы келбөө. Сапар ого бетер асман-айдан түйүлдү (Бейшеналиев). Тообай кармоого аракет кылды, бирок азоо кара кер асман бою түйүлөт (Абдумомунов).
АСМАНIIзат. Кечирээк бычылган өгүз.
асман (көк) асман-айга түйүлүү асман-айдан асман-жер асман координаталары асман мелжиген асман механикасы асман сферасы асман телолору асман экватору асманга колу жеткендей асмандын башы асманың таштап жибер
Жер үстүнө көмкөрүлгөндөй болуп көрүнгөн аба мейкиндиги, көк, атмосфера. Асман ачык, ай жарык (Сасыкбаев). Ай жок болсо асмандын Түрү болбойт эмеспи (Бөкөнбаев). Жарашык берип асманга Жайнады жылдыз жыбырап (Бөкөнбаев).
Айтылган кепке, сунушка макул болбоо, четке кагуу, уккусу да келбөө, так секирүү. Шыгайдын өзүн кампачы кылууну айтканда Сагынбек асман-айга түйүлүп койгонун айтты (Жантөшев). Сапар ого бетер асман-айга түйүлдү (Бейшеналиев). В.: Асман-айдан түйүлүү. Силер асман-айдан түйүлүп жеригидей Болотбектин кайсы жери кем? («Ала-Тоо»). Асман бою түйүлүү. Энем ооруп калыптыр, доктур чакырталы десем, асман бою түйүлүп, болбой койду («Ленинчил жаш»). Тообай кармоого аракет кылды, бирок азоо кара кер асман бою түйүлөт (Абдумомунов).
Айтылган кепке, сунушка макул болбоо, четке кагуу, уккусу да келбөө, так секирүү. Шыгайдын өзүн кампачы кылууну айтканда Сагынбек асман-айга түйүлүп койгонун айтты (Жантөшев). Сапар ого бетер асман-айга түйүлдү (Бейшеналиев).
Энем ооруп калыптыр, доктур чакырталы десем, асман бою түйүлүп, болбой койду («Ленинчил жаш»). Тообай кармоого аракет кылды, бирок азоо кара кер асман бою түйүлөт (Абдумомунов).
подниматься ввысь, взвиваться; асмандаган чокусу алда канча тоолор стих. много (там) гор, вершинами уходящих в небо; асмандап уч- летать в поднебесье, в небесной выси; ай-асмандап кет- вознестись до небес; возомнить о себе; быть непомерным в требованиях; ал шартка моюн сунбай, ай-асмандап кетет не соглашаясь на те условия, он бог знает чего требует.
Көкөлөп бийик көтөрүлүү, асманга чыгып учуу. Аскалуу тоону капталдап, Жагалмай келет асмандап (Бөкөнбаев). Асмандап учуп ат миндик, Темир канат шумкардан (Тоголок Молдо).
к. КӨКТӨН ТИЛЕГЕНИ ЖЕРДЕН ТАБЫЛУУ
Асмандан издегени жерден табылуу. Асмандан издегени жерден табылбадыбы, кудай берем десе ушинтип берет («Ала-Тоо»). Күтүлбөгөн суроо үстүмдөгү ныгырган оордукту кимдир бирөө алып ыргыткандай жеңилдетти, асмандан издегеним жерден табылганына сүйүндүм («Кыргызстан маданияты»).
1. Элден бөтөнчө болуп, өзгөчөлөнүп тургандай, өзгөчө болуп көрүнгөндөй. Кыз болсо түн ичинде асмандан түшө калгандай кең дүйнөнүн ушул кооздугунун эркин падышасына окшоду (Жусупов). Ким болду экен бул экөө, Асмандан түшө калгандай? (Жантөшев). 2. Жок жерден, күтүлбөгөн жерден пайда болгондой. – Эй, Сабо, сен сыйкырчы болуп кеткенсиң го, асмандан түшө калгандай болуп кайдан чыга калдың? (Ашымбаев).
1. Элден бөтөнчө болуп, өзгөчөлөнүп тургандай, өзгөчө болуп көрүнгөндөй. Кыз болсо түн ичинде асмандан түшө калгандай кең дүйнөнүн ушул кооздугунун эркин падышасына окшоду (Жусупов). Ким болду экен бул экөө, Асмандан түшө калгандай? (Жантөшев). 2. Жок жерден, күтүлбөгөн жерден пайда боло калгандай. -Эй, Сабо, сен сыйкырчы болуп кеткенсиң го, асмандан түшө калгандай болуп кайдан чыга калдың? (Ашымбаев).
Абдан бийик, көз жеткис. Тээ ыраакта асман мелжиген тоолор (Осмоналиев). Малга жайлуу жашыл өрөөндөрдүн тутумдаган аралыктары окчун, асман мелжиген айтылуу дабандар (Бейшеналиев).
Абдан бийик, көз жеткис. Тээ ыраакта асман мелжиген тоолор (Осмоналиев). Малга жайлуу жашыл өрөөндөрдүң тутумдаган аралыктары окчун асман мелжиген айтылуу дабандар (Бейшеналиев).
Колуңдан келген жаманчылыгыңды, кастыгыңды жасай бер, такыр аянба деген мааниде колдонулат. Сооронбай болушуңа салам айта бар: бизге деген асманын таштап жиберсин, – деди да, Каныбек ордунан туруп четке карап басты (Жантөшев). В.: Тиреген асманыңды таштап жибер. Тиреген асманың болсо таштап жибер, мага баары бир (Байтемиров).
Колуңдан келген жаманчылыгыңды, кастыгыңды жасай бер, такыр аянба деген мааниде колдонулат. Сооронбай болушуңа салам айта бар: бизге деген асманын таштап жиберсин, - деди да, Каныбек ордунан туруп четке карап басты (Жантөшев).