сын.Иштин алдын ала билгич, байкагыч, көрөгөч.Көптү көргөн кыраакы, Көк жал Бакай кабылан («Манас»). Салыктын кыраакы көздөрү үйдүн ичи көңүлдөгүдөй эместигин дароо байкады(Каимов).
Иштин жайын алдын ала билгич, байкагыч, көрөгөч. Көптү көргөн кыраакы, Көк жая Бакай кабылан («Манас»). Салыктын кыраакы көздөрү үйдүн ичи көңүлдөгүдөй эместигин дароо байкады (Каимов).
зат. Көрөгөчтүк, алдын ала билүүчүлүк, байкагычтык. Каныбек чалдын кыраакылыгына кубангандай карап турду (Жантөшев). [Фомичев] кыраакылыкты көтөрүүнү талап кылды (Сасыкбаев).
Көрөгөчтүк, алдын ала билүүчүлүк, байкагычтык. Каныбек чалдын кыраакылыгына кубангандай карап турду (Жантөшев). Ата-бабаларыбыз эзелки тарыхый мекенине Ала-Тоо коюнуна кайтып келишип зор кыраакылык кылышкан.
Бардыгы бирдей, жапырт, катуу күлүү, аябай каткыра күлгөн күлкү. Алардын кыраан-каткы күлкүлөрү алда кайда угулат (Жантөшев). Олтурган элдер кыраан-каткы күлүштү (Баялинов).
зат. Кубулжута, үнүн созолонто окуу ыгы, жолу (көбүнчө куран окууга карата). Билбеген кишилер кыраат менен куран окуп баратат дечү (Аалы). Буга жага түшкөнбү деп ойлодум, жогорудагы эки сапты кырааты менен кайталап бердим («Чалкан»).
Кубулжута, үнүн созолонто окуу ыгы, жолу (көбүнчө куран окууга карата). Билбеген кишилер кыраат менен куран окуп баратат дечү (Токомбаев). Буга жага түшкөнбү деп ойлодум, жогорудагы эки сапты кырааты менен кайталап бердим («Чалкан»).
кыран I то же, чтокуран II 2. кыран II 1. ловкий, хваткий; прозорливый, зоркий; кыран бүркүт хваткий беркут; кыран тайган хваткая борзая; борбаш канчалык кыран болсо да, боз торгойчолук алы жок погов. как ни хваток сорокопут, но сил у него (даже) на жаворонка не хватит; ургаачынын кыранысың-ээ! да ты ведь прозорливица среди женщин!; кыран мерген меткий стрелок; кыраңга кулжа тургузбас, кыран мерген жыргалым (из заплачки) услада моя - мой меткий стрелок, который не давал горному козлу стоять на хребте (сбивал); 2. ловчая птица, бьющая без промаха, лучший сокол, кречет; быстролётный; кандай кыран болсо да, канаты менен учат, куйругу менен конот фольк. как бы ни был быстролётен (сокол), он (всё же) летает крыльями, садится хвостом (есть предел возможностям); кырандай чалып быстро облетая; канаттуунун баарысы кыран эмес, сойлогондун баарысы жылан эмес стих. не все крылатые - соколы, не все ползучие - змеи; 3. часто встречающийся эпитет богатыря; кырк кыран сорок храбрецов; сорок храбрых витязей; тепкенин жазбас тынар бар, кыздан чыккан кыран бар стих. бывает ястреб, бьющий без промаха, бывают и богатырши из девиц; кыштын кыран чилдеси период самой сильной зимней стужи; период лютых морозов.
кыраң I то же, чтокыр I 1; кыраңдан аша бергенче кырк теке атып сулаткан стих. пока горные козлы переваливали через горный хребет, он застрелил сорок; кыраңы бийик бел перевал с высоким гребнем. кыраң II кыраң-каткы см.каткы.
зат. Кичирээк кыр, анча бийик эмес тоонун кыры. Айгүл менен Абылбек аттарды кыраңдын ылымта жакы бетине байлаштырып коюшуп, Алыбек менен Темировдун артынан жүрүштү (Жантөшев). Салкын төр, жашыл кыраңдан, Төрт түлүк малы жайылган (Элебаев).
Кичирээк кыр, анча бийик эмес тоонун кыры. Айгүл менен Абылбек аттарды кыраңдын ылымта жаккы бетине байлаштырып коюшту (Жантөшев). Салкын төр, жашыл кыраңдан, Төрт түлүк малы жайылган (Элебаев).
КЫРАҢ-КЫР — топоним. Коңурбай капыстан Таласка чабуул жасаганда чек кайтарып жүргөн Кардыгач калың жоо менен катуу кармашып жатып колго түшөт. Жоонун артынан кууп жеткен Манастын колу ушул жерден Кардыгачты туткундан бошотуп алышат. Эпос боюнча К.-К. Иленин боюндагы жерлердин бири.