подражательное слово; кылк-кылк эт- (о множестве, о массе) колыхаться, медленно двигаться; эл кылк-кылк этип турат толпа колышется; күн тоодон кылк-кылк этип батып баратат солнце медленно заходит за горы; кылк-кылк жут- глотать ритмично и с характерным при глотании звуком "гылк-гылк".
: кылк-кылкэтүү —1) суюк нерсени (мис., сууну) акырындан бөлө-бөлө жуткандагыдай көрүнүштү билдирүү үчүн колдонулат. Алексей Александрович булактын көзүнөн кочуштап суу сузуп алып, аны кылк-кылк эттирип жутуп жиберди (Таштемиров); 2) көп болуп, кылкылдап туруу, теңселген, көз кайкыткан абалда болуу. Эл кылк-кылк этип турат.
ряд, строй; кол жүрдү кылка-кылка, дүркүн-дүркүн стих. войско шло, разбившись на отряды; баары бир кылка все на один лад; все одинаковы; досторум баары баатыр, баары кылка стих. друзья мои все богатыри, все как один.
1. ость, усики (у колоса); кылкан чөп дикий ячмень; 2. мелкие кости рыбы; кылкандай стройный, подтянутый; кылкандай жаш балдар стройные пареньки; кылкандай күлүк стройный скакун.
зат.1. Арпа, буудай сыяктуу өсүмдүктөрдүн башындагы узун ичке тикенекчелер. Сейрек муруту арпакандын кылканындай тикеленди (Жантөшев).
2. Балыктын майда, ичке сөөкчөлөрү.
1. Арпа, буудай сыяктуу өсүмдүктөрдүн башындагы узун ичке тикенекчелер. Сейрек муруту арпанын кылканындай тикеленди (Жантөшев). 2. Балыктын майда, ичке сөөкчөлөрү.
Арпа, буудайдын данынын уландысы сыяктанып кеткен майда-майда тикенекчелер кылкан аталат. Бетеге сыяктанып өсүп даны тикен сыяктанып, кой, эчкинин терисине кирип кете турган чөп да кылкан делет. Балыктын майда сөөктөрүн да кылкан деп коёбуз. Мына ушул кылкан сөзү кыл сөзүнөн келип чыгат. Анткени алар да кыл сыяктуу ичке келет. Кадимки кылдан алардын айырмалуу экенин билдирүүчү -кан мүчөсү уланган.
Бул -кан мүчөсү башка түрк тилдериндеги ар кандай мүчөлөргө маанилеш келет. Эгиндин кылканы дегендеги кылкан сөзү Махмуд Кашгаринин «Диванында» кылдурук түрүндө айтылса, азыркы уйгур тилинде килтирик болуп айтылат. Буга салыштырганда -кан мүчөсү -дырык мүчөсүнө маанилеш келет. Башкырча кылсык, татарча кылчык, түркмөнчө кылчык азербайжанча гылчыг, кумыкча кылчык сөзү кыргызча эгиндин кылканы деген сөзгө туура келерин эске алганда, -кан мүчөсү -чык мүчөсүнө туура келет. Бирок кыргыз тилинин өзүндө кылчык сөзү «эгиндин кылканы» эмес, «кылга окшошураак жүн» дегенди билдирүү үчүн айтылат. Ал сөз уйгурча кылчак болуп колдонулат.
Хакас тилинде хылга сөзү кыргызча эгиндин кылканы дегендеги кылкан сөзүнө туура келет. Мында -га мүчөсү -кан мүчөсүнө барабар, келет. Түркмөн тилинде гылганак//гылдырган сөзү «императа цилиндрическая» деген чөптүн атын билдирет. Мааниси боюнча -га, -кан, -ганак, -дырган мүчөлөрү синонимдеш болуп чыгат.
Кыргызча бетеге сыяктуу өсүмдүктүн атын билдирген кылкан сөзүнө туура келген сөз башкыр, татар, ногой тилдеринде «бетеге» дегенди билдирет. Моңгол тилиндеал хилгана болуп айтылат. Моңголчо хялга(сан) сөзү кыргызча кыл сөзүнө туура келип, аягына -гасан мүчөсү ашыкча кошулат. Бирок моңголчо хил сөзү кыргызча комуздун кылы дегендеги кыл сөзүнө туура келет.
1. Суюк нерсени (мис., сууну) акырындан бөлө-бөлө жуткандагыдай көрүнүштү билдирүү үчүн колдонулат. Алексей Александрович булактын көзүнөн кочуштап суу сузуп алып, аны кылк-кылк эттирип жутуп жиберди (Таштемиров). 2. Көп болуп, кылкылдап туруу, теңселген, көз кайкыткан абалда болуу. Эл кылк-кылк этип турат.
КЫЛКҮРӨҢ — калмак баатыры Дөңгөнүн аты. К-дү Дөңгө жоодо минип, Манас менен болгон сайышта өлөт. К-дү Манас олжолоп алат (Саякбай Каралаев, 1. 89, 90, 91).
смотреть искоса, чуть склонив голову набок (с насторожённостью или с лёгким ехидством, недоверием); ууру мышыктай кылкыйып посматривая, как вороватая кошка; моюн салып, кылкыйып опустив и слегка склонив набок голову (напр. о человеке в состоянии задумчивости); кылкыйып унчукпай жүр- молчать, но быть себе на уме.
этиш.1. Бир калыпта акырындап жай жылуу. Күн кылкылдап батып бара жатат (Жантөшев).
2. Баштары бир кылка келип, текши толукшуп өтө көп болуп көрүнүү. Темир канат жаштар барат, Бир четинде кылкылдап (Нуркамал). Эр жигит эрте аттанып, алыс кетет, Ок учуп, ат кошкуруп, туу кылкылдап (Осмонов).
1. (об озере, реке) быть полноводным и спокойным; суу кашаттын илебине кылкылдап толду спокойная вода наполнила до краёв берега; кылкылдаган көл озеро полноводное и спокойно колышащееся; 2. плавно двигаться, плавно колыхаться, покачиваться (напр. о лодке на воде); ак балыктай кылкылдап покачиваясь плавно, как рыба; асаба колдо кылкылдайт знамя в руках колышется; күн кылкылдап батууга аз калды скоро солнце плавно закатится; кылкылдап жүр- (о массе людей) идти ровно, стройно.
1. Бир калыпта акырындап жай жылуу. Күн кылкылдап батып бара жатат (Жантөшев). 2. Баштары бир кылка келип, текши толукшуп өтө көп болуп көрүнүү. Темир канат жаштар барат, Бир четинде кылкылдап (Нуркамал). Эр жигит эрте аттанып, алыс кетет, Ок учуп, ат кошкуруп, туу кылкылдап (Осмонов).
понуд. откылкылда-; кылкылдатып жут-глотать мерно, издавая звук "гылк-гылк"; кымызды кылкылдатып жутту кумыс он пил звучными, мерными глотками; ат менен, кылкылдатып, суудан сүздүрүп чыкты плавно колыхаясь, он на коне переплыл воду.