ЭМГЕККЕ ЖАРАМСЫЗДЫК БАРАКЧАСЫ – жумушчунун убактылуу ишке жарамсыздыгын күбөлөгөн документ. Айрым учурларда (оорулуну багуу үчүн, карантин боюнча, санитардык-курорттук дарылануу үчүн отпуска берилгенде) Э. ж. б. эмгекке жарамдуу кызматчыларга берилет. Убактылуу эмгекке жарамсыздык, боюнда болгондогу жана төрөгөндөгү жөлөк пулдар Э. ж. б. көрсөткөндө гана чегерилет.
больно I 1. нареч. оорутуп, кокустатып; больно ушибить руку колун оорутуп алуу; 2. безл. в знач. сказ. кому-чему и с неопр. жанга батып; ему больно анын жанына батып турат; мне больно дышать дем алсам, ооруп жатат; 3. безл. в знач. сказ.перен. ич күйүп, ыза болуп; больно вспомнить ойлосо, ич күйөт. больно II нареч.прост. (очень) эң эле, өтө эле; больно ты хитёр өтө эле куу экенсиң; больно нужно мне! мага эмне кереги бар!
~, ая, -ое 1. оору, оорулуу, ноокас, сыркоолуу; чем он болен? эмне оорусу бар?; больное место 1) оорулуу жер; 2) перен. кычыктуу жери, начар жагы; недостаток образования - его больное место билиминин аздыгы - анын начар жагы; 2. в знач. сущ. м., ж. ноокас киши, оору киши, сыркоо киши; больной вопрос кычыктуу маселе.
1. сравн. ст. от прил. большой -тон чоң; город Фрунзе больше Токмака Фрунзе шаары Токмоктон чоң; 2. сравн. ст. от нареч. много 1 артык, көп; в апреле я заработал на сто рублей больше, чем в марте март айына караганда апрелде мен жүз сом артык таптым; 3. нареч. (сильнее) көбүнчө, көбүрөөк; это мне больше нравится бул мага көбүрөөк жагат; 4. в отриц. предложениях (далее, вперёд) эми, мындан ары, мунун үстүнө, мындан кийин; больше не могу пить мунун үстүнө дагы иче албайм; я больше не поеду к нему мен мындан ары ага барбаймын; больше того анысы аз келгенсип, ал гана эмес, ал эле эмес; как можно больше мүмкүн болушунча көбүрөөк.
зат. Пролетариаттын революциялык кыймылынын жана капиталисттик коомду революциялык жол менен коммунисттик коомго айландыруунун В. И. Ленин тарабынан иштелип чыккан, орустун жана эл аралык жумушчу табынын күрөшүнө негизделген теориясы жана тактикасы.
тар. В. И. Ленин тарабынан иштелип чыккан пролетариаттын революциялык кыймылынын жана капиталисттик коомду революциялык жол менен коммунисттик коомго кайра куруунун теориясы менен тактикасы.
зат. Большевиктик партиянын мүчөсү (алгачкысы: 1903-жылы партиянын 11 съездинде В. И. Лениндин жетекчилиги астында түзүлгөн Россиялык социал-демократтык жумушчу партиясынын көпчүлүккө ээ болгон революциялык тобунун мүчөсү); большевизмдин ишин улантуучу, коммунист.
(Pempheridae) бакыракайлар; көздөрү чоң балыктардын бир тукуму, булардын төмөнкү түрлөрү белгилүү: большеглаз австралийский (Liopempheris multiradiata) — Австралия бакыракайы, б. атлантический (Pempheris schoburgki) — Атлантика бакыракайы, б. уаланский (P. oualensis) — Уалан бакыракайы.
(Opisthognathidae) коңулчу сымалдуулар; тропиктик өзөндөрдүн жээктериндеги коңулдарда жашоочу майда балыктардын бир тукуму, буларга большероты (Opisthognathus) — коңулчулар уруусу кирет.
(Eurypharyngidae) чоң ооздор; океандардын тереңинде жашоочу оозу чоң балыктардын бир тукуму, буларга большерот пеликановидный (Eurypharynx pelecanoides) — бирказан сымак чоң ооз кирет.
~, ая, -ее сравн: ст. от прил. большой и великий чоң, көп; я рассчитывал на ещё большую помощь мен мындан да көп жардам болотко дедим эле; большей частью, по большей части көбүнесе, көбүнчө; самое большее эң эле көп дегенде.
~, ая, -ое 1. (крупный) чоң; большой дом чоң үй; 2. (длинный) узун; большой рост узун бой; 3. (значительный) жеткилең, сонун; барып турган; большой учёный жеткилең окумуштуу; 4. (многочисленный) чоң, калың, көп; большая толпа калың топ; большая семья чоң үй-бүлө; 5. в знач. сущ. м., ж. (взрослый) чоңойгон, бойго жеткен; когда станешь большим, получишь ружьё чоңойгондо мылтык аласың; большой палец баш бармак; с большой буквы баш тамга менен; с большим удовольствием чоң кубаныч менен; большое спасибо чоң ыракмат; делать большие глаза көзүн чоң ачып кароо; быть в большом ходу ардактуу болуу.
(анат.) кан жүгүрүүнүн чоң тегереги; жүрөктүн сол карынчыгынан чыгып, бүт денеге тарап, андан кайра жүрөктүн оң дүлөйүнө келип кирген кандын курчоо жолу.