страд. отбуу- II быть сдавленным; быть сжатым, крепко завязанным; буулган үн сдавленный голос; сөзгө буулуп запнувшись на слове; бирдеме айтчудай болуп, карап коюп, буулуп олтурду он как будто что-то хотел сказать, взглянул и запнулся; ат коюуга жан чыкпай, калктын тили буулду фольк. не нашлось никого, кто бы мог дать имя (новорождённому богатырю), у людей языки отнялись.
1. парить, держать на пару; 2. покрывать позолотой, серебрить; алкымы айдай жарк этет, күмүштен буулап жапкандай фольк. её шея сверкает как луна, будто она посеребрена.
1. Бууга алуу. Ооруган бутун сууга буулады. 2. Металлдын буусуна кармоо, металл эритиндисин жалатуу. Алтынга буулаган жаңгактай жылаажын коңгуроону салмак менен шылдыраткан Кузьмич ата керебеттин жанында туруптур (Сыдыкбеков).
1. делать резкие, порывистые движения (напр. о разгорячившейся лошади); 2. перен. чувствовать избыток, прилив сил, быть готовым вот-вот бурно проявить себя; байлоодо туруп, буулуккан ат застоявшийся на привязи конь (только отпусти, он сейчас же рванёт); буулугуп эле араң отурат он едва сдерживает слёзы, он готов вот-вот разрыдаться.
1. Абдан зеригүү, бук болуу. Буулугуп жүргөн балдарга, Булбулдай ырын баштады (Бөкөнбаев). Далай жылдан бери буулукканы эми жазылды белем (Байтемиров). 2. Буулуу, кысылуу, ичтегисин чыгарууга даяр туруу. Карыптын каңырыгы түтөп, бир азга буулугуп турду (Жантөшев). Андрейдин үй-бүлөсүнө жеткенде Мусабек сөзүн жутуп, буулугуп калды (Сасыкбаев).
зат. эс. Баалуу кездеменин бир түрү. Буурулду минип тердеткен, Буулумду кийип кирдеткен (Токтогул). Келиштирип баарысын, Буулум менен иштеген («Манас»).
БУУЛУМ — кымбат баалуу кездеменин бир түрү:
Барча, буулум, дүрүйө,
Баасы кыйын дүнүйө (Сагымбай Орозбаков, 2. 427);
Буулум да бар, бута бар,
Дейилдеден сексен миң
Кызылдан кымкап жуда бар,
Зерисабар бу да бар (Сагымбай Орозбаков, 3. 9).
Эпосто өтө баалуу, сейрек кездешүүчү кездеме катары «Каныкейдин сарамжалы» деген окуяда Б-дун шымга ичтелгени айтылат (Сагымбай Орозбаков, 4. 25). Ал эми «Каныкей, Буурулду берчи — минейин, Каныкей, буулумду берчи — кийейин» деген саптар ошол кездемеден тигилген кийим да Б. деп аталарын айгинелейт.
Баалуу, калың кездеменин бир түрү, же ошол кездемеден тигилген кийим Буурулду берчи минейин, Буулумду берчи киейин. Доолон, чүчтө, буулум бар. Ичин суусар ичтетип, Тышын буулум тыштатып («Манас»). Буулумду кийип кирдеткен, Буурулду минип тердеткен (Токтогул).