зат. Жээк, көлдүн жака-бели, чети. Ысык-Көл кыргыз көлү кылкылдаган, Кыз-келин кылаасында шыңкылдаган (Осмонов). Кылаасында кызыл алма жайнаган, Колотунда дары суулар кайнаган (Аалы).
Жээк, көлдүн жака-бели, чети. Ысык-Көл кыргыз көлү кылкылдаган, Кыз-келин кылаасында шыңкылдаган (Осмонов). Кылаасында кызыл алма жайнаган, Колотунда дары суулар кайнаган (Токомбаев).
к. КЫЛГЫЛЫКТЫ КЫЛЫП, КЫЛ ЖИП МЕНЕН БУУП КОЮУ
Мына кылаарын кылып, кыл жип менен бууп, билмексендикке салып, четке суурулуп чыга беришти («Советтик Кыргызстан»). Кылаарын кылып, кыл жип менен бууп таштап, сар санаа басып отурат (Егиналиев).
Кын, майда буюм салган булгаары калта, баштык. Боз кисенин жанында, Булгаарыдан кылабдан. Анын ичи толтура, Тырмак алчу чырабжал (Чоробаев). Экинчи көзүнө – түбүнө, өтүгүмдү, анын үстүнө аңчылыкка алып жүргөн булгаары кылабданымды үйдө пайдаланган чарапжалымды сал, анын чаарчыктын толубу бар го, ошого толтура көмөч нанды бастырып үстүнө коюп кой (Абакиров). Булгаарыдан кылабдан Анын ичи толтура («Эл адабияты»).
~: кылагар көз чуть приоткрытые глаза с блуждающим взглядом (напр. у умирающего); кылагар көзү кылайып, кыл муруту шыйпайып, баатырдын кыйноо тарткан табы экен фольк. едва приоткрытые глаза его чуть видны, усы его ровно лежат (по сторонам), вот (предсмертное) мучение богатыря (Манаса); кылагар караш взгляд искоса с лёгким ехидством; анын кылагар карашы, жөө тумандай жыбылжып жүрүшү өзүн башкалардан айырмалап турат чуть ехидный взгляд и тихая кошачья походка отличают его от других.
чуть высовываться, чуть виднеться; ай кылайып чыгып келе атат луна только-только всходит; таң кылайды рассвет забрезжил; таң кылайып атканда когда забрезжит рассвет; асманда кылайган булут жок на небе ни тучки; кылайып өңү солбогон или кылайып өңү оңбогон цвет его ничуть не поблёк; кылая карап күлбөгөн, күлгөндүн сырын билбеген фольк. он совсем (даже чуть) не улыбался, что такое смех - он не знал; кылайган жакшылыгы жок добра от него ни на волос; кылайган пайда келбейт не будет даже и чуточки пользы.
понуд. откылай-; кылкандай найза кылайтып фольк. высовывая пики как ости; ак тамагын кылайтып выставив своё белое горло (см.тамак 2); баш кылайтпайт кырк баатыр, баш бакканын мээге атат фольк. сорок богатырей не позволяют (врагу) даже чуть высунуть голову, кто высовывает голову, тому стреляют в мозг; сырынын четин кылайтпайт он даже и не намекает на свою тайну; кыш чилдесине кылайтып жандык алдырбаган он не допустил, чтобы зимние морозы хотя бы чуть тронули мелкий скот; күн кылайтпай сана-с нетерпением считать дни (в ожидании); ай кылайтпай сана- с нетерпением считать месяцы; скызык тойду көрсөк" - деп, кылайтпай күнүн санашып фольк. они с нетерпением ожидали, мол, посмотреть бы нам весёлую свадьбу; аргымак жалын тарашып, ай кылайтпай санашып, күн айланды күзүнө фольк. (богатыри) расчёсывали гривы коней, с нетерпением считая месяцы, (так) дни стали осенними (т.е. наступила осень).
1. ужимки; 2. увёртки, быстрые и ловкие движения; түлкү, кылак этип, өтүп кетти лиса промелькнула, пробежав мимо; асканын арасынан бир жылаңач бала, кылак эте түшүп, жок болуп калды голый мальчик мелькнул между скал и исчез.
Булактоо, булак-булак эткен көрүнүштө болуу, кылаңдоо. Шарип Иранын кылак этип бурулуп кеткенин гана көрүп калды (Бейшеналиев). Кылак-кылак этип ак жибек көйнөгүнүн этеги делбирттейт (Сыдыкбеков).
1. делать ужимки, кокетливые движения; кыздын баары кылактап, такыясы булактап, алар да чыкты астына фольк. девушки тоже вышли к нему с кокетливыми ужимками, тюбетейки их (см.такыя) колебались; 2. производить быстрые, вёрткие движения; кылактап көчөдө жүргөнүн көрөсүң ты видишь, как она кокетливо прогуливается по улице.
(или кыламык кар) первая пороша; буламыкта тиш сынат, кыламыкта бут сынат погов. (если чёрт попутает) на болтушке зуб ломается, на первой пороше нога ломается; жердин бети кыламык кар жамынып, терең сырга баткансып жатат земля, покрывшись тонким слоем снега, как бы погрузилась в глубокую тайну.
сын. Жука, анча калың эмес (көбүнчө кар жөнүндө). Ошол түнү кыламык кар жааган (Каимов). Мурдагы күнкү кыламык баскан издин дайнын чыгарбай салды (Жантөшев).
Жука, анча калың эмес (көбүнчө кар жөнүндө). Ошол түнү кыламык кар жааган (Каимов). Мурдагы күнкү кыламык баскан издин дайнын чыгарбай салды (Жантөшев).
то же, чтокылчаң; бийиң кылаң болсо, журтуң ылаң болор погов. если бий твой (см.бий II) вертляв (несамостоятелен, суетится), (значит) народ твой в беде; кыбыр эткен жан, кылаң эткен караан көрүнгөн жок не было видно души шевелящейся, силуэта мелькающего (т.е. признака живой души); бир элик кылаң-кылаң секирип, күнгөй жакка өттү косуля, мелькая, перебежала на солнечный склон.
~: көк кылаңгыр сүт синеватое (снятое) молоко; кылаңгыр көк сорпо жиденький суп; кылаңгыр тамак малопитательная пища; толукшуп турган өң кайда, кылаңгыр тамак татпаса! стих. где уж тут полное и свежее лицо, если не вкушаешь (даже) жиденькой (малопитательной) пищи!
сын. Бозомук, акчыл, эптеп эле өңү өзгөргөн (мис., чайга сүт тамызылгандан кийинки өң). Биз өңдөнгөн томаяктар жалгыз эчкини аркандап коюп, көк кылаңгыр сүт ичип отурчубуз (Элебаев).
Бозомук, акчыл, эптеп эле өңү өзгөргөн (мис., чайга сүт тамызылгандан кийинки өң). Биз өңдөнгөн томаяктар жалгыз эчкини аркандап коюп, көк кылаңгыр сүт ичип отурчубуз (Элебаев).
кылап I ар.южн. ножны; кылычты кылабынан суурду он извлёк меч из ножен. кылап II то же, чтокыяп I; кароолго карап келтирип, кылабына жеткирип, машааны ирмеп ийгени фольк. на мушку точно взяв, доведя до (прицельной) нормы, он дёрнул спуск (ружья); кылабына келгенде когда придётся к слову, к случаю, кстати; когда будет подходящий момент; кылапка тол- то же, чтокөнүлгө тол- (см.көңүл).
ар. непочтение; опорочивание, хула; кылапат айт- хулить, порочить (гл. обр. за глаза); кылапат айтсам, оң боюн не видать мне добра, если опорочу (тебя); артынан кылапат айтпагыла не порочьте его за глаза; маа кылапат айтсынчы! пусть-ка попробует охаять меня!
зат. Жаманатты сөз. Эч кимиң мындай-андай деп артынан кылапат айтпагыла (Жантөшев). Балким бирөө «Батишиң мындай, Батишиң андай» деп кылапат айтса, намысы катуу Чаргын ызаланар беле (Сыдыкбеков).
Жаманатты сөз. Эч кимиң мындай-андай деп артынан кылапат айтпагыла (Жантөшев). Балким бирөө «Батишиң мындай, Батишиң андай» деп кылапат айтса, намысы катуу Чаргын ызаланар беле (Сыдыкбеков).
Ишсиз, бекер, иштебей жүргөн. Жүрөк өйүп, тынчтык бербеген бул ойлорду кыларга ишим жок, саларга кушум жоктугунан айткан эмесмин («Кыргызстан маданияты»).
Ишсиз, бекер, иштебей жүргөн. Жүрөк өйүп, тынчтык бербеген бул ойлорду кыларга ишим жок, саларга кушум жоктугунан айткан эмесмин («Кыргызстан маданияты»).