разг.
то же, что дело;
делада далилдер жок в деле доказательств нет;
деласын берчи дай-ка его дело.
деламинация; эмбриондун катмарлашып өсүү стадиясы.
нареч.
анткор, калп, жасалма, кара күчкө;
деланно рассмеяться анткор күлүү, калп күлүү.
~, ая, -ое
анткор, калп, кара күчкө, жасалма, жасалган;
деланный смех кара күчкө күлкү.
несов.
1. (действовать) иштөө, кылуу;
не говорить надо, а делать сүйлөөнүн кереги жок, иштөө керек;
2. что (производить, изготовлять) жасоо, иштөө;
мебель делают на фабрике мебелди фабрикада жасайт;
3. что (продвигаться) жүрүү, басуу;
поезд делает семьдесят километров в час поезд саатына жетимиш километр жүрөт;
4. что, разг. даярдатуу, тиктирүү;
к зиме я делаю себе шубу кышка өзүмө тон тиктирип (жасатып) жатамын;
5. что (выполнять) даярдоо, иштөө, жасоо;
делать уроки сабак даярдоо;
делать задачи эсеп чыгаруу;
6. кого кем кылып алуу, жолуктуруу;
делать своим помощником аны жардамчы кылып алуу;
не делай его несчастным аны бакытсыздыкка жолуктурба;
нечего делать или делать нечего разг. амал жок; эмне кыласың;
от нечего делать кылар иш жоктуктан, бекерчиликтен;
что делать! арга канча!;
делать вид -мышка салуу, -ымыш болуу; -тансуу, -ымыш болуп;
делать гимнастику гимнастика ойноо;
делать выбор тандоо;
делать сообщение кабар берүү;
делать попытку аракет кылып көрүү;
делать подарок белек берүү;
делать обход обход жасоо;
делать наблюдения байкоо жүргүзүү;
делать ошибки ката кетирүү (жиберүү);
делать вывод корутунду чыгаруу;
он из мухи делает слона кымындай нерсени төөдөй кылып көрсөтөт; арадай жерге чарадай жыйын кылат; "саман учуптур" - десе, "Самарканды жоо чааптыр", - деп апыртыш.
несов.
1. (изготовляться) кылынуу, иштелүү, жасалуу;
мебель делается на фабрике мебель фабрикада жасалат;
2. (становиться) болуу;
дни делаются всё холоднее күндөн-күнгө суук боло баштады;
что там делается? ал жерде эмне болуп жатат?;
что ему делается! разг. ал эчтеме да болбойт!