айыр этишинин туюк мамилеси.
возвр.-страд. от айыр-
1. разрываться; разделяться; разлучаться;
жорго минген жолдошунан айрылат, көп жашаган курдашынан айрылат погов. тот, кто на иноходца сел, со своими спутниками разлучится, тот, кто долго живёт, со своими сверстниками расстанется;
айрылбаган баш калбай, алжайбаган каш калбай фольк. (так сражались, что) не осталось головы нераздвоенной, не осталось брови неразверзнутой;
баш айрылса - бөрк ичинде, кол сынса - жең ичинде погов. сора из избы не выносить (букв. если голова рассечена - под шапкой, рука сломалась - в рукаве);
жүрөгүм чочуп айрылып, жүдөдүм жаман кайгырып фольк. южн. от испуга сердце моё разрывается, я весь истомился в печали;
корккондон жүрөк айрылбайт, кубангандан маңдай жарылбайт погов. от страха сердце не разрывается, от радости лоб не треснет;
2. лишаться;
малынан айрылды он лишился своего скота;
аттан айрылсаң, айрыл, токумдан айрылба погов. коня лишиться можешь, но сбруи не лишайся (т.е. не теряй надежды опять завести коня; не отчаивайся при неудаче);
ынтымактан айрыл- терять сплочённость, утрачивать взаимопонимание;
ынтымактан айрылсаң, колуңдан, журтум, иш кетти фольк. если ты, народ, потеряешь сплочённость, дело на лад у тебя не пойдёт;
токол эчки мүйүз сураймын деп, кулагынан айрылды погов. комолая коза думала испросить рога, да и ушей лишилась; погнался за большим, да малое потерял; остался у разбитого корыта;
Аккуладан айрылсаң, сенин айлаң не болот? фольк. если лишишься Светло-саврасого (коня), что ты будешь делать (какой у тебя будет выход) ?
айыр этишинин туюк мамилеси. Искендерден айрылып не муратка жетебиз! (Турусбеков). Баш айрылса – бөрк алды, Колубуз сынса – жең ичи («Мендирман»). Сарала чапандын бир жеңи батып, бир жеңи колтугунан ылдый дар этип айрылып түштү (Касымбеков).
этиш. Бир нерсени айры менен көтөрүү, которуштуруу. Бакалын силкип айрылап, Жазганын айтсак болбойбу? (Токтогул).
Айры менен сузуп көтөрүү, оодаруу. Бакалын силкип айрылап, Жазганын айтсак болбойбу? (Токтогул).
неразлучный, неотделимый;
айрылгыс дос неразлучный друг.
Айрылбай турган, ажырагыс. Айрылгыс дос.
понуд. от айрыл-
раздваивать, раздирать; разлучать;
айрылтмакка Көкчөдөн, ар нерсе алып санаага фольк. они всё передумали, как бы разлучить его с Кокче;
ата-энеден айрылтып, зыркыратып кыз алган фольк. разлучив с отцом-матерью, он забрал истошно кричавшую дочь;
старчын келди, буйламды чойду, жайытымдан, ээмден айрылтып койду стих. пришёл аульный старшина, потянул меня за повод, разлучил меня с хозяином моим и с пастбищем (говорит верблюд);
жер айрылта макта- превозносить; рассыпаться в похвалах;
Желмаянга аттанып, жер айрылтып мактанып фольк. сев на быстроногого верблюда (см. Желмаян) и сверх меры похваляясь.
и. д. от айрыл-;
айрылуунун ысык жашы горькие слёзы расставания.
1. раздваиваемый; разрываемый; разделяемый; разлучаемый;
2. грам. уст. определение (см. айкындооч).
айрылыш I
и. д. от айрыл-
раздвоение; разделение;
айрылыш жол то же, что айры жол (см. айры I 1).
айрылыш- II
взаимн. от айрыл-;
достуктан айрылыштык мы раздружились.
зат. Жолдун, суунун бир нече тармакка бөлүнгөн, ажыраган жери. Эки жолдун айрылышына келди (Баялинов). Жолой атам айткан үч айрылыш жогору болсо керек деп, Каныбек улам суунун жогору жагынан карайт (Жантөшев).
Суунун же жолдун бир нече тармакка айрылган, бөлүнгөн жери. Бышты жолдун айрылышында чөп жалмалап туруптур (Касымбеков). Бир кезде Тойчубек эки жолдун айрылышына келди (Баялинов).