улан I холостой парень, паренёк, отрок (может быть сказано и о девушке и о молоденькой женщине); жыргап жүргөн улан көп, кеткекинен келген көп фольк. много юношей, радостно пришедших (в жизнь), (их) больше, чем ушедших; келинчектей Күлжарым укурук бойлуу узун чач, уланыңда кеттиң жаш стих. ты, молодушка (жена моя) Кюльджар, коса которой длинна, как укрюк, ушла ты (из жизни) молоденькой; улан-ушак молодёжь (мужская). улан- II возвр. отула- I; экзамен уланып жатат экзамены продолжаются; үзүлгөнү уланып, ушинтип кыргыз кубанып фольк. оборванное соединилось - вот уж киргизы возрадовались; бир сомдон уланып, жүз сом уттум с одного рубля я разыгрался и выиграл сто рублей.
Iзат. Үйлөнө элек жаш жигит, жалпы эле бой тартып калган жаш адам. Уста баатыр уландарга дайыма акылын айтып, аларды эл таламын көздөөгө чакырат («Эр Табылды»).
УЛАНIIэтиш. Андан ары жалгалуу, үзүлүп, токтолуп калбай андан ары арылоо, өнүгө берүү. Бактылуу турмуш жаркырап, жеңишке жеңиш уланды (Осмонкул). Таңшыган булбул Токомдун Таттуу сөзү уланган (Калык).
Байыркы мезгилдеги огул (уул) деген сөзгө –ан деген көптүктү билдирүүчү мүчөнүн жалганышы менен жасалган бул сөз (оглан > улан) Европа мамлекеттеринде атчан жоокерди билдирген: Уланы (тюрк. Ulan) — вид новоевропейской легковооружённой кавалерии с пиками, саблями и пистолетами. Внешним отличительным атрибутом их формы был высокий, четырехугольный монгольский головной убор (уланка или конфедератка).
Байыркы түркчө огул сөзүнө -ан мүчөсү жалгануудан оглан жаралган. Ал сөз менен огул (азыркыча уул) сөздөрүнүн мааниси бирдей болгон. Азыркы кыргыз тилинде уул жана улан сөздөрүнүн сырткы формасы да, мааниси да ар башка. Уул «эркек баланы» билдирсе, улан «бой тарткан уул, жигит» деген маани берет.
1. надставка (надставленное); 2. перен. продолжение; жарыш сөздүн уландысы продолжение прений; уландысы бар продолжение следует; 3. грам. словоизменительный аффикс; жак уланды личный местоименный аффикс.
зат.1. Бир нерсенин кошундусу, улап жалганган бөлүгү.
Тексттин, сөздүн андан аркы бөлүгү, үзүндүсү, аягы. Жарыш сөздүн уландысы. Докладдын уландысы. 2. грамм. Сөз өзгөртүүчү мүчө. Уланды мүчөлөр.
1. Бир нерсенин кошундусу, улап жалганган бөлүгү. 2. Тексттин, сөздүн андан аркы бөлүгү, үзүндүсү, аягы. Жарыш сөздүн уландысы. Докладдын уландысы. 3. Сөз өзгөртүүчү мүчө. Уланды мүчөлөр.
Үйлөнө элек жаш жигит, жалпы эле бой тартып калган жаш адам. Уста баатыр уландарга дайыма акылын айтып, аларды эл таламын көздөөгө чакырат («Эр Табылды»).
Андан ары жалгануу, үзүлүп, токтолуп калбай андан ары арылоо, өнүгө берүү. Бактылуу турмуш жаркырап, жеңишке жеңиш уланды (Осмонкул). Таңшыган булбул Токомдун, Таттуу сөзү уланган (Калык).
УЛАНМА КЫЛМЫШ – жалпы максатка багытталган жана жыйынтыгында бирдиктүү кылмышты түзгөн, бир катар бирдей же окшош аракеттер же аракетсиздик актыларынан түзүлгөн кылмыш. Аларга: кыйноо, сатуучунун кардарды таразада такай алдоосу, башка бирөөнүн мүлкүн такай уурдоо ж. б. кирет.
понуд. отулан- II 1. надставлять; 2. перен. продолжать; сөзүн улантып продолжая свою речь; өзүнүн учушун ушул кезге дейре улантып жатат он до сих пор продолжает свой полёт (или свои полёты).
возвр.-страд. отулант-; чабуул улантылып жатат наступление продолжается; эл аралык абалдын маселелери боюнча пикирденүүлөр улантылды продолжался обмен мнениями по вопросам международного положения; жеңишке дагы жеңиш улантылып, миңдеген баатыр чыксын биздин элден стих. к победе прибавляя победу, пусть наш народ даст (букв. пусть из нашего народа выйдут) тысячи героев.
страд. отулан- II; пьесадагы окуялар үзүлбөстөн бирине бири уланылып олтурбайт, пьесада схематизм күчтүү в пьесе события не связаны непосредственно одно с другим, пьеса очень схематична.