(ср. кыйгак)
1. повязка из хорошей материи (обычно из шёлка, иногда с металлическими украшениями), идущая в виде широкой ленты вокруг элечек'а (см.);
2. то же, что кыйгак;
кыргагы темир, жез айза - кыска кармап туруптур фольк. медную пику с железными ножами он взял накоротке;
3. перен. кыргагым опора, верный соратник (так эпический богатырь именует отдельных своих витязей);
кыргактай болгон худенький, тоненький.
зат. Жээк; бир нерсенин жээгине тартылуучу кооздолуп жасалган тасма. Кыргагына калпактын Ноколоп сайма сайдырган («Мендирман»). Кызыл кыргак тагынган, Келин аман барсыңбы? (Токтогул). Кызыл-тазыл кырмызы, Кыргагын тартсам бөлүнбөйт («Манас»).
кыргак, кыргагы, кыр гакка
Кооз буюмдардын бир түрү. Бул шөкүлөнүн, такыяны, элечектин эң сырткы кырчоосу. Азем буюм-тайымдар ушул кыргагы менен көрктүү көрүнөт. Алар ар кыл эндүүлүктө, ар кандай кездемелерден кооз саймаланып жана кештеленип да жасалат. Кымбат баалуу металлдар менен чөгөрүлүп да кармалат. Элечекти кооздоо-көркөмдөө менен анын жанып, чубалып калуусунан да сактаган. Кыргак кооздолушуна жана жердигине жараша: «алтын кыргак», «күмүш кыргак», «сайма кыргак», «кеште кыргак», «оймо кыргак», «бермет кыргак», «шуру кыргак», «жибек кыргак», «кымкап кыргак» деп айтылат да, устанын-уздун устаттыгы менен уздугуна жараша укмуштай чырайланат. Алтын же күмүш жипчелер чырашталган кыргактардын кырка этегине түрдүү формадагы (узундугу бир эличе) алтын, күмүштөн кыюуланган майда желбирөөчтөр аркылуу «төкмө чачыланган».
Күмүш кыргактын күмүш шөкөттөрү томпок, төрт чарчы туташ көрүнөт да, ага түшкөн кооздуктар «айчык», «карга тырмак», «куш канат» сымал көркөм оюм элементтеринен турат. Мунун жээктери да желбирөөчтөрдөй, бой тумардай, күбөктөрдөй майда күмүш калакчалар аркылуу төкмөлөнөт.
Жээк, бир нерсенин жээгине тартылуучу кооздолуп жасалган тасма. Кыргагына калпактын Ноколоп сайма сайдырган («Мендирман»). Кызыл кыргак тагынган, Келин аман барсыңбы? (Токтогул). Кызыл-тазыл кырмызы, Кыргагын тартсам бөлүнбөйт («Манас»). Кызылдан экен кыргагың, Кыйчалыш келдиң ырдадым.
Найзанын болот учу. Кыргак болот Сыр найза («Семетей» С. К.).
Миздүү, кырдуу таш. Көрбөгөн сонун көргүн деп, Кыргак таш менен айдады («Эл адабияты»).