эңсе I
эңсесин кес- лишить кого-л. силы, укротить;
эрегишкен шер болсо, эңсесин кескен эр Кошой если встречался богатырь (букв. лев), который выступал против, его укрощал богатырь Кошой;
эңсеси каткан или эңсеси кесилген обессиленный, павший духом;
эбин тапкан эки ичет, эңсеси каткан бир ичет погов. ловкий дважды ест, а обессиленный - один раз;
эңсеси кесилди он совсем пал духом;
эңсеси жок у него прежнего (важного) вида нет (напр. о лишившемся еысокого общественного положения).
эңсе II
уст.
верхняя перекладина дверного косяка юрты.
эңсе- III
сильно желать;
кымызды эңседим я сильно захотел кумыса;
тынчтык - элдин эңсеген талабы мир - заветное желание народа.

I зат. Катуу самагандык, тилегендик, көксө. Эл агартуу бөлүмүнөн эңсеси сууп, үч бала кайта чыгышты (Сыдыкбеков). Эбин тапкан эки ичет, эңсеси каткан бир ичет (макал). Эрегишкен шер болсо, Эңсесин кескен Эр Кошой («Манас»).
ЭҢСЕ II этиш. Самоо, каалоо, тилөө, көксөө; сагынуу. Эңсеген элим аманбы? (Токтогул). Издегеним Акшумкар, Эңсегеним Айчүрөк («Семетей»). Сагындым кагылайын кыргыз жерин, Эңседим ой-түзүңдү көрсөм дедим (Абдыраманов).

эңсе (самагандык)
эңсесин кесүү

covet ‘кавит

эңсе-

Самоо, каалоо, тилөө, көксөө; сагынуу. Эңсеген элим аманбы? (Токтогул). Издегеним Акшумкар, Эңсегеним Айчүрөк («Семетей»). Сагындым кагылайын кыргыз жерин, Эңседим ой-түзүңдү көрсөм дедим (Абдыраманов). Эл агартуу бөлүмүнөн эңсеси сууп, үч бала кайта чыгышты (Сыдыкбеков). Эбин тапкан эки ичет, эңсеси каткан бир ичет (макал). Эрегишкен шер болсо, Эңсесин кескен Эр Кошой («Манас»). Элиң үчүн эмгектенип аарыдай, Эңсегенге жеткен бакыт арыбай (Гилязетдинов).

страстно желающий, стремящийся.

возвр. от эңсе- III
редко, то же, что эңсе- III.

к. ЭҢСЕСИН КЕСҮҮ Эбин тапкан эки ичет, эңсеси каткан бир ичет (макал).

к. ЭҢСЕСИН КЕСҮҮ Анын эңсеси кесилди.

Демин кайтарып, жоошутуу, тыйып коюу, басып коюу. Чоң үмүт менен келген Байымбетти туугандары эңсесин кесип койду (Бейшеналиев). Эрегишкен шер болсо, Эңсесин кескен эр Канай («Манас»).

Демин кайтаруу, тыйып коюу, басып коюу, көңүлүн кайт кылуу. Чоң үмүт менен келген Байымбетти туугандары эңсесин кесип койду (Бейшеналиев). Эрегишкен шер болсо, эңсесин кескен эр Канай («Манас»). В.: Эңсеси кесилүү. Ойлогон ою ордунан чыкпай, эңкеси кесилип отуруп калды. Эңсеси кесилүү. Анын эңсеси кесилди. Эңсеси катуу. Эбин тапкан эки ичет, эңсеси каткан бир ичет (макал).

эңсе этишинин аркылуу мамилеси.

понуд. от эңсе- III
вызывать, возбуждать страстное желание; напоминать что-либо приятное и вызывать желание испытать это ещё раз;
бир беттешип маектешүүнү эңсетчү (это) вызывало желание как-нибудь встретиться и побеседовать.

эңсет-, эңсетти

эңсе этишинин аркылуу мамилеси. Энекем ааламдагы кымбатым сен, Эңсеткен узак жолдо кубат берген (Акматалиев).

и. д. от эңсет-.

эңсетүү

эңсеш

эңсе этишинин кош мамилеси.