түш I полдень; түштө 1) в полдень; 2) перен. в своё время, своевременно; түштөн кийин 1) после полудня; 2) перен. не вовремя, когда миновала надобность; чын түш или чак түш или чаңкай түш ровно полдень; жалган түш время за час-два перед полуднем; түш жарым полдня; түш жарым жол полдневный путь; ардактуу атым тулпар деп, түш жарым күчүн бербедиң фольк. ты не дал мне (своего коня) на полдня, мол, конь мой скакун; түш кыя время сразу за полуднем; түш оой после полудня; түш кыйшайып келе жатат солнце склоняется за полдень; тал түштө или таламдын тал түшүндө или тапатал түштө или таламандын тал түшүндө или таламалуу тал түштө 1) как раз в полдень; 2) средь бела дня. түш II сновидение, сон; түш өткөндү кайталайт сновидение повторяет прошлое (пережитое); түшкө кир- присниться; түшүмө кирди мне приснилось; түндө таң аткыча түшүмө кирип чыктыңар ночью вы до рассвета снились мне; түшүмө кирсең, кубанам, сүйлөшкөнгө барабар фольк. когда ты снишься мне, я радуюсь так, будто говорил с тобой; душман не дебейт, түшкө не кирбейт погов. чего только не скажет враг, что только во сне не привидится; тооктун түшүнө таруу кирет погов. курице просо снится; түш оңолбой, иш оңолбойт примета если сны не наладятся (т.е. не будут предвещать добро), дело не пойдёт на лад; түшүм кабыл болмок сон мой должен сбыться; түшүң түш болбой, туш келсин желаю, чтобы сон твой стал былью; түшүмдө көрдүм я видел во сне; үч уктаса, түшүнө кирген эмес ему и во сне не снилось; түшүнө эшек кириптир ему приснился осёл (см.түшө- II). түш- III 1. спускаться, опускаться; падать; ниспадать; аттан түш- слезать с коня; аттан буту түшөр менен как только он слез с коня (букв. как только ноги его спустились с коня); аттан түшө электе ещё не слезая с лошади; Чолпонбай жерге түшөөрү менен алып багып алып, аны дал армияга кеткенче тарбиялаган как только Чолпонбай спустился на землю (т.е. родился), он его взял и воспитывал вплоть до отправки в армию; кызматтан түш- слететь с места (работы), быть снятым с должности, с работы; кызматтан түшүп калды он с работы снят; колхоз председателдигинен түшүп слетев с должности председателя колхоза; 2. наступать (о зиме, темноте); выпадать (о снеге); кыш түштү наступила зима; алты күнү күн тийбей, күн караңгы түн түшкөн фольк. шесть дней не появлялось солнце, день тёмен, настала ночь; кар калың түштү выпал глубокий снег; 3. подходить (напр. о ключе к замку); ачкычы түшөбү? а ключ (к замку) подойдёт? 4. поступать (получаться); түшкөн арыздар поступившие жалобы; кассага түшкөн акча деньги, поступившие в кассу; базарга түшкөн мал скот, поступивший на базар; саткан малдан түшкөн акча деньги, вырученные за проданный скот; штрафтан түшкөн акча деньги, поступившие от штрафа; алма сабагынан алыс түшпөйт погов. яблоко от яблони недалеко падает; 5. обойтись, стоить; беш сомго түштү стоило пять рублей; обошлось в пять рублей; кымбатка түшсө да пусть даже дорого обойдётся; 6. сбиваться (о масле из айрана или из взбалтываемого кумыса); 7. выйти замуж; түшкөн жерим место или семья, куда я вышла замуж; мен түшкөн кезде когда я вышла замуж; менин түшкөнүмө төрт жыл болуп калды прошло четыре года, как я вышла замуж; 8. выражает внезапность или силу действия, если ему предшествует подражательное слово и глаголы эт- или де- в форме деепричастие ; тарс дей түштү или күрс эте түштү вдруг бухнуло; раздался резкий звук; кулагы чур дей түштү у него вдруг в ушах зазвенело; мылтык тарс дей түштү раздался ружейный выстрел; баары бирдей чуу дей түштү вдруг все разом загомонили; желп эте түштү резко колыхнулся (напр. флаг от ветра); көгүлтүр түтүнү бурк эте түшүп, машина жөнөй берди (из машины вдруг) вырвался синеватый дым, и машина двинулась; жүрөгү болк этип оозуна тыгыла түштү у него сердце ёкнуло и дыхание перехватило; 9. в роли вспомогательного глагола с деепричастиенаст. вр. выражает: 1) неожиданность или мгновенность действия; көзүм ачыла түштү у меня вдруг глаза открылись; перен. я вдруг прозрел, понял; каскасы, күнгө жаркырай түштү его каска блеснула на солнце; дүйнөгө жаңы келген баланын дабышы чыга түштү вдруг раздался голос только что появившегося на свет ребёнка; жиним келе түштү меня взорвало; ыктытканы басыла түштү у него икота вдруг прекратилась; көңүлү сууй түштү он сразу охладел; кекечтене түштү он заикнулся; ага дароо коркунуч түшө калды на него вдруг напал страх; өңү өзгөрө түштү он вдруг изменился в лице; селт этип, бир түрдүү боло түштү он вздрогнул и вдруг как-то изменился в лице; күн ачыла түштү погода вдруг прояснилась; чөп кубара түштү трава вдруг пожелтела; көзү чакчая түштү он вытаращил глаза; боло түштү вдруг произошло, вдруг случилось; 2) некоторое продление или повторение главного действия; төшөккө жата түш- полежать в постели; дагы аз жата түшөйүнчү полежу-ка я ещё немного; комузуңду черте түш поиграй немного на своём комузе; дагы айта түшкөй эле (хорошо было бы) если бы он ещё сказал; сен бир аз ырдай түшкөйсүң (желательно, чтобы) ты (ещё) немного спел бы; азыраак баса түшүп, бизге айланды ещё немного пройдя, он повернулся к нам; Акман, көтөрүлө түшүп, сүйлөп калды Акман, приподнявшись, заговорил; көнө түш- попривыкнуть; мен дагы бир саат иштей түшөмүн я еще час поработаю; ойлоно түш- пораздумать; майдан эрите түш- подтопить (добавить) сала; курчута түш- подточить (напр. нож.); шиший түштү припухло; сала түш- подложить (положить добавочно); кошо түш- ещё прибавить; Алым Самсахун менен сүйлөшө түштү да, жүгүргөн бойдон көчөгө чыгып кетти Алым ещё немного поговорил с Самсахуном и побежал на улицу; бир аз тынчый түштү немного успокоилось, утихомирилось; катка дагы бир нече сөз жаза түштүм я приписал к письму ещё несколько слов; мен бир аз окуй түштүм я ещё немного почитал; колго түш- попасть в руки; попасться; көпкө түш- обращаться (за советом) к (народным) массам, к обществу; эске түш- вспомниться, прийти на память; чаң-тополоң түшүп кетти началась свалка; поднялась суматоха; эттен түш- спасть с тела; мал этинен түшпөсүн чтобы скот не спал с тела; көзү түшө калды его взгляд упал на...; көзү этке түшө калды его взгляд упал на мясо; он вдруг заметил мясо; бакырайган кара көздөрүнө көргөндөрдүн баардыгынын көздөрү түшөт её большие чёрные глаза обращают на себя внимание всех, кто ёе видит; алдына түш- явиться к кому-л. с повинной; Өмүр, колун куушуруп, Саадаттын алдына түштү Омюр, покорно скрестив руки на груди, явился к Саадату с повинной; өз күнөөсүн мойнуна алып, алдыңа түшөйүн деген адамды ким жаман көрсүн кто же будет ненавидеть человека, который явился к тебе с повинной, признав свою вину; алды-үстүнө түшө кал- или асты-үстүнө түшө кал- лебезить, угодливо увиваться; түшүп аттанат он в два счёта сделает; это для него пустяки; тамакка түш- начать есть; тамакка түшкөндө келдиң ты пришёл (кстати) как раз к еде; артынан түш- 1) гнаться за...; преследовать; 2) упорно добиваться чего-л.; гостиницага түш- остановиться в гостинице; сиз кайсы гостиницага түштүңүз? вы в какой гостинице остановились? машинага түш- сесть в машину (в автомобиль); машинага түшүп келишти они приехали на машине; мончого түш- идти в баню; мыться в бане; балбанга түш- (о борцах) выступить в борьбе; кайратың катуу эр элең, сен түшпөсөң балбанга фольк. ты ведь молодец силы непомерной, уж если ты не выступишь в борьбе (так кто же выступит); сен түшпөсөң калмакка, кандай адам чыга алат Коңурбайга бармакка? фольк. если ты не схватишься (в борьбе) с калмыком, кто же может выйти, чтобы пойти на Конгурбая? ашып түш- превзойти; сүрөткө түш- фотографироваться; сүрөткө түшөсүңбү? ты будешь фотографироваться? сүйлөгөн сөзү оозунан түшүп турат он боится слово вымолвить; сүйлөгөн сөзү оозунан түшүп турган неме он какая-то мямля; арага түш- (см.ара 1).
Iзат. Уктап жатып өңүндөгү сыяктуу сезилген элестер. Чочуп Эркекыз көз ачса, түшү экен (Байтемиров). Тооктун түшүнө таруу кирет (макал).
ТҮШIIзат. Күн чыккандан батканга чейинки мезгилдеги убакыттын дал ортосу, болжол менен күндүзгү саат он экиге туура келүүчү убакыт. Түш ооп кеткен мезгил (Абдукаримов). Татыбек эшикке чыккакда күн түш эле (Байтемиров).
ТҮШIIIэтиш.1. Жогорудан, тоодон ж. б. төмөн карай багыт алуу, ылдыйлоо. Эртеңден баштап кырманчылардан башка иштөөчүлөр тоодон жакага түшөт (Касымбеков). Машина дагы өйдө чыгып, ылдый түштү (Сасыкбаев). Кымыз серке чаначтын колуна дейре түшө түштү (Сыдыкбеков).
2. Ат үстүндө, транспортто ж. б. отурган абалдан жер баскан абалга, жерде турган абалга өтүү. [Кычан] кунандан ыргып түштү (Бейшеналиев). Келип түштү Солтобай Кулжыгачтын айлына («Олжобай менен Кишимжан»). 3. Транспорттун же башка бир нерсенин ичинен орун алуу. Ак жоолугун делбиретип, жолоочулар түшкөн машинаны узатып турат (Сыдыкбеков).
4. Ажыроо; кулоо; бөлүнүү. Тиш түшкөндө тил калат, Сүйлөй албай балдырап (Токтогул). Күзүндө апорттор топ-топ түшүп турбаса мага кел — деди (Сыдыкбеков). Сырыңдын баары түшүптүр, Болгон окшойт бир заман (Токтогул).
5. Башталуу, болуу. Кыш түштү. Суук түштү. Караңгы түштү. 6.Басуу, каптоо. Чүйдүн талаасына боз түшүп турду (Бөкөнбаев).
7. Белгилүү бир деңгээлден төмөнүрөөк абалда болуу. Кыздардын чачтары беш өрүм болуп жаагынан түшүп турса, кандай жарашчу эле (Сыдыкбеков).
8. Кабылуу, капканга, тузакка ж. б. кармалуу, дуушар болуу, туш келүү. Жайган торго чалынып, Торго түштүң, турумтай (Тоголок Молдо). Көп жойлогон түлкү капканга түшпөй койбойт (макал).
9. Тереңдикке, бир нерсенин ичине кирүү; ортосунда, арасында болуу. Ал эми кожоюн жумушка алып, шахтага түшкөндөрдүн чекеси жылыйт дейсиңби (Сасыкбаев).Бир кудайдын эркеси, Жер алдына түшкөнү («Манас»).
10. Изи, тагы калуу, сүрөтү, элеси тартылып калуу. Эки күн илгери.. ушул жылгадан Абдылда жаңы түшкөн аттын изин көргөн (Байтемиров). Көзү өткүр, өмүрү жаш, ою көп, Качан, кайда түшкөн ушул сүрөткө (Нуркамал).
11. Шоола, жарык тийип туруу. [Токтогулдун] маңдайы үзүктүн жыртыгынан түшкөн айдын шооласына туура келди (Аалы).
12. Дарылануу, көрүнүү. Табыпка түшүп айыкчу, Көкүрөктөгү чер эмес («Мендирман»).
13. Күрөш, эңиш сыяктуу кандайдыр бир мелдештерге, оюнга катышуу, беттешүүчү тарап болуп чыгуу. Күрөшкө түшүү. Эңишке түшүү. Улакка түшүү. Оюнга түшүү. 14. Чөмүлүү, киринүү. Сууга түшүү. Көлгө түшүү. Мончого түшүү. 15. Кандайдыр бир абалда болуу, белгилүү бир абалга келүү. Кай бирлери сыңар тизелеп, кай бири чөк түшүп отура калышты (Жантөшев).
16. Ойго, эске, көңүлгө келе калуу. Элемандын сырттандын Эсине түшүп аюусу, Мурутун жулуп калганы («Эр Төштүк»). Ойго түшөт жашчылык, Узун жашап барганда (Осмонкул).
17. Белгилүү бир баасын, канчага тургандыгын көрсөтүү үчүн колдонулат. Кымбат түштү. Арзан түштү. Беш сомго түштү. 18. Кыймыл-аракеттин, абалдын ж. б. болуп өткөндүгүн, кокусунан болгондугун, тездигин ж. б. билдирүү же узакка созулгандыгын, бир нече кайталангандыгын билдирүү маанисинде көмөкчү этиш катарында колдонулат. Капысынан үйдүн ичи жарк дей түштү (Убукеев). Мамырды көрүп.. Чолпондун эсине Ракыя кылт эте түштү (Байтемиров). Сүйлө-сүйлө Акы деп — Сүйлөй түш Акы дагы деп («Эр Табылды»).
♦Козүтүшүүк.көз.Сугутүшүүк. сукI.Күнүтүшүүк.күн.Алдынатүшүү— айыбын, күнөөсүн мойнуна алып, бир нерсе тартуулап же берип кечирим суроо. Колготүшүү — 1) кармалып калуу; 2) туткун болуу. Артынантүшүү — кандайдыр бир киришкен ишинин аягына чыгышына жетишүү, акырына жеткирүүгө аракеттенүү.
Кыргызча түш жоруудагы айтыла жүргөн кеңештер: түшкө эмнелер гана кирбейт, көргөн түштүн баарына эле маани бербөөгө чакырат. "Түшүң түлкүнүн богу", "душман не дебейт, түшкө не кирбейт" макалдары менен туюнтат. Түштү кандай жоруса ошого жараша болот. Ошондуктан көргөн түштү башкаларга айтып жорута бербеш керек. Ичиңден жакшылыкка жоруп кой дейт.
Жусуп Баласагын "Кут Билим" дастаны
"Акдилмиш Өткүрмүшкө түш жоруу туурасында"
Жооп берди Акдилмиш: «Ушул түшүң,
Эң сонун, жолдуу экен өзүң үчүн!
Кандайча жаман ойго дитиң барды,
Жоруш керек түшүңдү кайра жаңы!
Учкандыгың көкөлөп — атак делет,
Бийик учсаң, атагың бийик келет.
Кээде киши өзгөчө, табышмактуу түш көрүп аны туура жорууга же билген киши жорутууга аракет кылат. Мындай түштөрдү аяндуу же кереметтүү түш деп коет. Кыргыз фольклорунда жолуккан кереметтүү түштөргө кайрылып көрөлү:
«Манас» эпосунда кереметтүү түшкө кеңири орун берилет. Мисалы, Манас баатыр төрөлөрдө көргөн кереметтүү түш өзүнчө баян болуп берилет.
Сагымбай Орозбаковдун вариантында кереметтүү түш жомоктук-фантастикалык мотивдер менен кеңири, көркөм сүрөттөлөт. Баласы жок Жакып зарланып, мазар кыдырып жүрөт. Жакып, анын байбичелери Чыйырды, Бакдөөлөт түш көрүшөт. Чыйырдынын түшүнө «алтымыш кулач ажыдаар», Жакыптын түшүнө бөтөнчө куш кирет:
Асмандагы канаттуу
Айбатынан уча албай,
Жерде жүргөн аяктуу
Желип чыгып кача албай (Сагымбай Орозбаков, 1. 47).
Уктап жатып өңүндөгү сыяктуу сезилген элестер. Чочуп Эркекыз көз ачса, түшү экен (Байтемиров). Ары жок тооктун түшүнө актаган таруу кирет (макал). Эстесең керек... Менде чоң бүгүн жаңылык, Түшүмө кирип, жүрөмүн дедиң сагынып (Өмүров).
Күн чыккандан батканга чейинки мезгилдеги убакыттын дал ортосу, болжол менен күндүзгү саат он экиге туура келүүчү убакыт. Түштө көрдүм Кочкорду, Түрмөлүп дартым козголду (Казыбек). Түш ооп кеткен мезгил (Абдукаримов). Татыбек эшикке чыкканда күн түш эле (Байтемиров).
1. Жогорудан, тоодон ж. б. төмөн карай багыт алуу, ылдыйлоо. Эртеңден баштап кырманчылардан башка иштөөчүлөр тоодон жакага түшөт (Касымбеков). Машина дагы өйдө чыгып, ылдый түштү (Сасыкбаев). Кымыз серке чаначтын колуна дейре түшө түштү (Сыдыкбеков). 2. Ат үстүндө, транспортто ж. б. отурган абалдан жер баскан абалга, жерде турган абалга өтүү. Кычан кунандан ыргып түштү (Бейшеналиев). Келип түштү Солтобай Кулжыгачтын айлына («Олжобай менен Кишимжан»). 3. Транспорттун же башка бир нерсенин ичинен орун алуу. Ак жоолугун делбиретип, жолоочулар түшкөн машинаны узатып турат (Сыдыкбеков). 4. Ажыроо, кулоо, бөлүнүү. Тиш түшкөндө тил калат, Сүйлөй албай балдырап (Токтогул). Күзүндө апорттор топ-топ түшүп турбаса мага кел – деди (Сыдыкбеков). Сырыңдын баары түшүптүр, Болгон окшойт бир заман (Токтогул). 5. Башталуу, болуу. Кыш түштү. Суук түштү. Караңгы түштү. 6. Басуу, каптоо. Чүйдүн талаасына боз түшүп турду (Бөкөнбаев). 7. Белгилүү бир деңгээлден төмөнүрөөк абалда болуу. Кыздардын чачтары беш өрүм болуп жаагынан түшүп турса, кандай жарашчу эле (Сыдыкбеков). 8. Кабылуу, капканга, тузакка ж. б. кармалуу, дуушар болуу, туш келүү. Жайган торго чалынып, Торго түштүң, турумтай (Тоголок Молдо). Көп жойлогон түлкү капканга түшпөй койбойт (макал). 9. Тереңдикке, бир нерсенин ичине кирүү, ортосунда, арасында болуу. Ал эми кожоюн жумушка алып, шахтага түшкөндөрдүн чекеси жылыйт дейсиңби (Сасыкбаев). Бир кудайдын эркеси, Жер алдына түшкөнү («Манас»). 10. Изи, тагы калуу, сүрөтү, элеси тартылып калуу. Эки күн илгери ушул жылгадан Абдылда жаңы түшкөн аттын изин көргөн (Байтемиров). Көзү өткүр, өмүрү жаш, ою көп, Качан, кайда түшкөн ушул сүрөткө (Нуркамал). 11. Шоола, жарык тийип туруу. Токтогулдун маңдайы үзүктүн жыртыгынан түшкөн айдын шооласына туура келди (Токомбаев). 12. Дарылануу, көрүнүү. Табыпка түшүп айыкчу, Көкүрөктөгү чер эмес («Мендирман»). 13. Күрөш, эңиш сыяктуу кандайдыр бир мелдештерге, оюнга катышуу, беттешүүчү тарап болуп чыгуу. Күрөшкө түшүү. Эңишке түшүү. Улакка түшүү. Оюнга түшүү. 14. Чөмүлүү, киринүү. Сууга түшүү. Көлгө түшүү. Мончого түшүү. 15. Кандайдыр бир абалда болуу, белгилүү бир абалга келүү. Кай бирлери сыңар тизелеп, кай бири чөк түшүп отура калышты (Жантөшев). 16. Ойго, эске, көңүлгө келе калуу. Элемандын сырттаны, Эсине түшүп аюусу, Мурутун жулуп калганы («Эр Төштүк»). Ойго түшөт жашчылык, Узун жашап барганда (Осмонкул). 17. Белгилүү бир баасын, канчага тургандыгын көрсөтүү үчүн колдонулат. Кымбат түштү. Арзан түштү. Беш сомго түштү. 18. Кыймыл-аракеттин, абалдын ж. б. болуп өткөндүгүн, кокусунан болгондугун, тездигин ж. б. билдирүү же узакка созулгандыгын, бир нече кайталангандыгын билдирүү маанисинде көмөкчү этиш катарында колдонулат. Капысынан үйдүн ичи жарк дей түштү (Убукеев). Мамырды көрүп Чолпондун эсине Ракыя кылт эте түштү (Байтемиров). Сүйлө-сүйлө, Акы деп, – Сүйлөй түш, Акы дагы деп («Эр Табылды»).
уподоб. оттүш- III; быйыл кыш эртерээк түшкөнсүп турат в этом году зима как-будто собирается раньше наступить; башын жерге салып, ойлоно түшкөнсүдү он опустил голову, как бы задумавшись. түшкү полдневный; түшкү ысык полдневная жара; түшкү тамак полдник, обед.
узел на конце плети, нагайки (иногда в него вплетается свинец или песок, чтобы плеть можно было использовать в качестве холодного оружия); кой башындай коргошун, кошо түйгөн түшкүнгө фольк. свинец величиной с овечью голову вплёл он в конец плети; түшкүнүнө зым орогон камчы плеть, конец которой заделан проволокой.
«Кой башындай коргошун, Кошо түйгөн түшкүнгө» (Манас). Бул камчы өрүм. Анын узуну 34— 36 см болуп, муну өрүүдө өрүмчүлөр чеберчиликтен — чеберчиликке көтөрүлөт. Түшкүндү бекитүү өтө жооптуулукту талап кылат. Түшкүндүн чачысынын алдынан, ортосунан жана учунан өрүмү жанбас үчүн чеберлер өзүнчө түйүм берет. Анын узуну 2,5—3 см болот. Мындай камчылар абдан карылуу, камчыланууга да бышык келет. Аны камчынын «сокмогу» деп да атайт. Сокмокко койдун корголундай коргошун түйүп бекиткен усталар да бар. Мыкты камчыны «булдурсун» деп коет. Аны көбүнчө жоокерчиликте камчылана турган. Ал берки камчыларга караганда түшкүнү да чоң болот. Элик сап, тобулгу сап камчылары кол жеткиздей шөкөттөө менен бирге ага «кош түшкүн» чыгарган чеберлер да жолугат. Айрым жерлерде булдурсун үчүн торпоктун же койдун боор терисинен көк кылып тилип, бекем тартып алып, бир көктү эки тал көктүн арасынан өткөрүп отурат. Анда оң тарабынан да, сол тарабынан да бир көк эки көктүн арасынан өтүп отурат. Түшкүндү кидергиге (сыдыргыга) самындап тартканда тегиз төрт кыр көрүнүп, ал эч качан жанбайт. Түшкүндүн өрүмү өзгөрбөйт. Айтымында, жердеги тебетейин камчы менен илип алганда түшкүнү (өрүмү) ийилип коюучу эмес экен, көк канчалык ипичке тилинсе, көк ошончолук сыйда көрүнөт. Кылдат чеберлер түшкүндүн жанбашы үчүн камчы чачысынын түбүнөн, ортосунан жана учунан түйүм чыгарышкан.
drop-down arrow (noun)
An arrow associated with a drop-down combo or list box or some toolbar buttons, indicating a list the user can view by clicking the arrow.
түшө I прсё! (возглас призыва овец). түшө- II сниться; видеть во сне; эркек (карып) эшек түшөбөйт, катын (карып) камыр түшөбөйт погов. мужчине осёл не снится, женщине не снится тесто (видеть во сне осла для мужчины, тесто для женщины предвещало бы огромное счастье).
1. останавливаться на отдых в полдень; конор болсоң, аныңды айт; түштөнөр болсоң, жайыңды айт фольк. если хочешь ночевать, скажи об этом; если хочешь полдничать, скажи о своём желании; 2. угощаться днём; бирине бири катышып, кымыз ичип, түштөнүп, козу сойдурушуп, жеше турган они общались друг с другом, пили кумыс, резали ягнёнка и вместе ели; алыс баратыпсыңар, кагылайындар, түштөнүп, конуп кеткиле вы, милые мои, далеко едете, остановитесь, закусите, переночуйте, потом поедете.
1. полдневный, полуденный; түштүк жол или түштүк жер полдневный путь; күндүк өмүрүң болсо, түштүгүнө жорго мин погов. если у тебя есть день жизни, полдня езди на иноходце (т.е. удели время и удовольствию); Бакайды түштүк калтырып, жараксыз жалгыз бастырып фольк. оставив Бакая на полдневной остановке, он поехал один без оружия; 2. (или оң түштүк) юг; түштүгү бийик ак мөңгү белый ледник высокий с южной стороны; сол түштүк уст. север; түштүк-батыш юго-запад; түштүк-чыгыш юго-восток; 3. полуденная пища, полдник; түштүгүнө кой союп, түндүгүнө тай союп стих. на полдник резали овцу, на ужин резали жеребёнка.
I зат.1. Жер шарынын төрт тарабынын бир жагы, түндүк тараптын карама-каршы жагы. Мына түштүк жакта бою асман тиреген чалкыган тоо жатат (Байтемиров). Түштүгүндө: Пахта, жибек, кени бар, Чыгыш жагы — кендүү, малдуу Тянь-Шань (Аалы).
2. Бир күндүн жарымы, жартысы. Түшкү тамак. Түштүгүнө тай сойду.
South African National Clearing Code (proper noun)
A series of numbers used to identify banks and transaction routing information for South African financial institutes.
1. Жер шарынын төрт тарабынын бир жагы, түндүк тараптын карама-каршы жагы. Мына түштүк жакта бою асман тиреген чалкыган тоо жатат (Байтемиров). Түштүгүндө: Пахта, жибек, кени бар, Чыгыш жагы – кендүү, малдуу Тянь-Шань (Токомбаев).
зат. Эгиндин кызылы, ар кандай өсүмдүктөрдүн берген даны, мөмөсү. Биздин Чүй боорунда кызылчанын мол түшүмүнө ээ болгон бир топ мастерлерибиз бар (Жантөшев). Күжүрмөндөр аябагын күчүңдү, Жүгөрүдөн көп алалы түшүмдү (Осмонкул).
Эгиндин кызылы, ар кандай өсүмдүктөрдүн берген даны, мөмөсү. Биздин Чүй боорунда кызылчанын мол түшүмүнө ээ болгон бир топ дыйкандарыбыз бар. Күжүрмөндөр аябагын күчүңдү, Жүгөрүдөн көп алалы түшүмдү (Осмонкул).
понимать, вникать; бул маселени түшүнүп алуу керек в этот вопрос нужно вникнуть; айтайын деген оюңузду түшүнүп турам я понимаю мысль, которую вы хотите высказать; иштин жөнүнө түшүнбөй эле не вникнув в суть дела, не поняв сути дела; адам түшүнүп болбогондой, чакчелекей невообразимый переполох; түшүнсөң вводн. сл. понимаешь (ли).
этиш. Бир нерсенин маанисин, мазмунун өзү үчүн түшүнүктүү кылуу, акыл-эсинде жеткире билүү, акыл-эсинде айкын болуу. Абылбек менен Айгүл Темировдун койгон суроосуна жакшы түшүндү (Жантөшев). Көрбөгөн көп жыл жашап мындай сонун, Түшүндүм партиянын айкын жолун (Барпы).
Бир нерсенин маанисин, мазмунун өзү үчүн түшүнүктүү кылуу, акыл-эсине жеткире билүү, акыл-эсинде айкын болуу. Абылбек менен Айгүл Темировдун койгон суроосуна жакшы түшүндү (Жантөшев). Көрбөгөн көп жыл жашап мындай сонун, Түшүндүм партиянин айкын жолун (Барпы). Түшүнгүн сен, кул эмесмин бүгүн мен, Баардыгына кол куушуруп тургудай (Байгазиев). Ааламды канча жолу эскиртпедик, Түшүндүк кайра аруулап канча ирет (Сариева).
«Оюма түштү», «эсиме түштү» деген учурда айтылган түш этишине өздүк мамилении -н мүчөсү жалганып, түшүн сөзү жаралган. Ошол -н мүчөсү уланганда келип чыккан мааниси түш этиши өзү жеке тургандагы мааниден айырмалуу болуп калган. Мындай кубулуштар -н мүчөсү жалганган урун, сүй+н, таарын сыяктуу этиштерден да байкалат.
не поддающийся пониманию, совершенно непонятный; байкап адам түшүнгүс балдырлаган сөздөрү фольк. их бормочущий язык (букв. слова) человеку понять невозможно.
comment (noun)
A contribution or feedback left by someone viewing content on a site. Someone who views a space, photos, or files can leave a comment, if permissions allow it.
leader line (noun)
A line or row of characters used to lead the eye from a data label to a data point, or from a callout to the appropriate part of an illustration.
понуд. оттүшүн- разъяснять, растолковывать; втолковывать; адамга кара санаба деп, жеңил түшүнтөт он осторожно растолковывает, мол, зла человеку не желай; ошону сен Андрейге айтсаң, түшүнтүп койсоң об этом сказал бы ты Андрею, разъяснил бы; түшүнтүп айт- растолковать, разъяснить.
1. разъяснение, объяснение; түшүнүк бер- давать разъяснение, разъяснять; түшүнүк иштери разъяснительная работа; түшүнүк кат объяснительная записка; 2. понятие.
зат. Бир нерсе жөнүндө болгон аныктама; иштин, окуянын жөн-жайы көрсөтүлгөн баяндама, кабар, түшүндүрүп ачып көрсөтүлгөн маани. Так түшүнүк бергиси жок (Аалы). Орозованын өз колунан түшүнүк алып, тезинен мага кабар кылгын (Бейшеналиев).
ТҮШҮНҮК – өзүнүн же жактаган адамынын талаптарынын негизи катары иштин катышуучуларынын жана доочуларынын оозеки же жазуу жүзүндөгү түшүндүрмө жүйөлөрү.
Бир нерсе жөнүндө болгон аныктама, иштин, окуянын жөн-жайы көрсөтүлгөн баяндама, кабар, түшүндүрүп ачын көрсөтүлгөн маани. Так түшүнүк бергиси жок (Токомбаев). Орозованын өз колунан түшүнүк алып, тезинен мага кабар кылгын (Бейшеналиев).
Кызмат тармагында, кызматка байланыштуу маселени, анын айрым жактарын түшүндүрүү үчүн жетекчиге же жогорку органдарга жиберилүүчү расмий документ түшүнүк кат деп аталат.
Түшүнүк кат формасы жагынан баяндама катка жана билдирмеге окшош. Алардын айырмачылыктары төмөнкүдөй: баяндама кат менен билдирмеде жумуштагы жетишкендиктер жана жетишпегендиктер баяндалып, кемчиликти четтетүү жогорку инстанциялардан суралат. Чарбалык, финансылык, экономикалык маселелер билдирмеде чагылдырылат. Ал эми түшүнүк катта аны жазган адам мекемеде кызматтык тартипти эмне себептен сактабай калганы көрсөтүлөт.
Түшүнүк кат жетекчинин талабы боюнча жазылат жана түшүнүк кат жазган адамды жазалоого негиз болот.
Түшүнүк каттар арналышы боюнча ички түшүнүк кат жана тышкы түшүнүк кат болуп бөлүнөт.
понуд. оттүш- III опускать; спускать; ронять; жүк түшүр- снять, свалить поклажу; көшөгө түшүр- опустить занавес; казан түшүр- снять котёл (с готовой пищей) с очага; эт түшүр- вынимать готовое мясо (чтобы подать на стол); сууга түшүр- уронить в воду; балтасын сууга түшүргөн орустай болуп погов. как русский, уронивший в воду топор (о человеке, оказавшемся беспомощным; киргизы привыкли видеть русских за стройкой, за ремёслами; главным орудием их труда был топор; под балта, видимо, разумеется и весь комплект орудий ручного труда); атып түшүр- сбить выстрелом; иштен түшүр- или орундан түшүр- снять с должности; ооздон түшүрбөйт у него с языка не сходит; бир сөзүңүздү да жерге түшүрбөй угуп отурдум я слушал вас, не пропустив ни одного слова; оозунан кебин түшүрүп осекшись на слове; растерянно замолчав; жүрөгүн түшүр- сильно напугать кого-л.; колго түшүр- захватить (напр. трофеи); олжого түшүр- захватить в качестве военной добычи; соодадан түшүрүп алган акча деньги, вырученные от торговли, выручка; сүрөт түшүр- фотографировать, рисовать; көз түшүр- бросить взгляд, взглянуть; олтурган энеге көзүн түшүрдү он взглянул на сидевшую мать; беделин түшүр- уронить чей-л. авторитет; эске түшүр- или эске түшүрүп көр- попытаться вспомнить; эсине түшүрө коюп (он) вдруг вспомнив; куран түшүр- рел. прочитать весь коран (гл. обр. по покойнику); иш түшүр- с предшеств. дат. п. заставить иметь с кем-л. дело; сделать решение дела зависимым от кого-л.; ошолорго иш түшүрүп, баргылык кылбасын не дай бог, чтобы пришлось ходить к ним за решением дела; май түшүр- (см.май I 1).
понуд. оттүшүр- заставить опустить, спустить; жүк түшүрт- заставить снять поклажу; Жантай Ысабек деген баласынын күлүк тору атын, түшүртүп, ага берген Джантай, велев ссадить своего сына с гнедого скакуна, отдал (скакуна) ему; алдына түшүртүп заставив просить прощения у кого-л.; жүрөгүн түшүрт- явиться причиной перепуга кого-л. (гл. обр. ребёнка); куран түшүрт- рел. велеть или просить прочитать коран (гл. обр. по покойнику); атасына куран түшүрткөн он просил, чтобы по его (умершему) отцу прочитали коран.
страд. оттүшүр- быть опускаемым, спускаемым; опускаться, спускаться; иштен түшүрүл- быть снятым с должности; аба каракчылары атып түшүрүлдү воздушные пираты сбиты.
түшүш I и. д. оттүш- III; кыштын түшүшү наступление зимы; акчанын кассага түшүшү поступление денег в кассу; жан түшүш ист. клятва кем-либо дорогим (напр. своим сыном) в подтверждение правильности своего показания или показания своего одноаульца или родича (делалось это обычно при обнаружении краденого скота); мурун кыргыз наркы экен, мал таанылса, жан түшүш фольк. древний киргизский обычай: клясться, когда обнаружен (краденый) скот (напр. говорилось так: балаңдын жанын бересиңби? ты поклянёшься своим сыном? баламдын жанын бердим клянусь своим сыном). түшүш- II взаимн. оттүш- III; мончого түшүштү они мылись в бане.
