зат. Түбү желе турган, тамакка жумшала турган чамгыр.
то же, что топурак;
тушардан турпак чачылып, жерде кыртыш калбаган фольк. по бабку (коню) взрыта земля, твёрдого слоя земли не осталось;
эгин баккан дыйканга кара турпак жер кызык фольк. для крестьянина, занимающегося посевами, хороша земля чернозёмная;
турпак сал- отдать последний долг (бросив в могилу горсть земли);
торко болсун турпагың да будет тебе земля пухом (букв. шёлком).
топурак менен бирдей. Мастан кемпир жүгүрүп жолдун үстүнө барды, бир ууч турпакты чеңгелдеп алды («Эл адабияты»).
ист.
возвращающийся из Учтурфана беженец-киргиз (от названия Учтурфан - город в южном Синьцзяне, куда в 1916 году бежала основная масса северных киргизов, спасаясь от кровавой расправы царских властей);
биз турпанчыбыз, айланайындар! жардам кыла алар бекенсиңер? мы, милые вы наши, беженцы не сможете ли вы помочь?
(Melanitta) турпандар; деңиз өрдөктөрүнүн бир уруусу, булардын кыйла түрлөрү бар: турпан красноклювый — к. т. пестрый, т. малый — кидик турпан, турпан норовый — к. Огарь, турпан очковый — к. т. пестроносый, т. пестроносый (М. perspicillata) — чаар тумшук турпан, т. черный — кара турпан ж. б.
вид, форма, фигура;
кадимки өзүнүн турпаты менен он в обычном своём виде;
турпаты башка эл народ по внешнему виду особый (не похож на нас, на здешних);
о, балам, турпатың башка көрүнөт, байкасам, - көөнүм бөлүнөт фольк. ой, паренёк, вид твой представляется каким-то особым, посмотрю я (на тебя) - сердце волнуется (что-то в тебе есть близкое, приятное);
турпатын көрсөң, эң жаман посмотришь на его вид - он отвратительный (очень неприятный).
зат. Жалпы келбет, сымбат, кебете. Сырткы турпатынан, Мукайдын мүнөзү апасына окшош (Таштемиров). [Мамбеткулдун] турпатында өкүмдүк да, кайра, тартпас эрдик да бар (Каимов).
турпат, турпаты, турпатты
1. Жалпы келбет, сымбат, кебете. Сырткы турпатынан Мукайдын мүнөзү апасына окшош (Таштемиров). Мамбеткулдун турпатында өкүмдүк да, кайра, тартпас эрдик да бар (Каимов). 2. Бүткөн бой, мүнөз, кыял, бой, келбетти камтыган, болгон‑бүткөн табият. Арзыматка бир кат жазуу менин бүтүн турпатымды бийледи (Жантөшев). Жаралган турпат, туюм, акыл-эстин, Дүйнөлүк түбөлүктүү түйүнүмсүң (Сариева). Топуракка жашынганда турпатым, Топурашып сөз айтышаар ич ара (Бегимкулова).
1. одной формы с кем-чем-л.; одного типа с кем-чек-л.;
2. лингв. уст. омоним.
сын. Окшош, турпаты бирдей.