1. всякое живое существо мужского пола (противоп. ургаачы, см.);
эркеги арбын адамга эркелетер кыз кызык фольк. человеку, у которого много сыновей, приятна дочь, чтобы ласкать (её);
катыны (или энеси) эркек туугандай несказанно радуясь (букв. будто его жена (или его мать) родила мальчика);
эркек бала (при уточнении) мальчик (в отличие от кыз бала девочка);
2. мужчина;
эркек жандуу похотливая (женщина);
эркек тана см. тана I.
зат. Адамдын, айбандын, жаныбардын ж. б. эр жыныстуусу. Кызым тогуз, эркек жок («Эр Төштүк»). Эркек бала. Эркек торпок.
♦Эркек тана — эркек, эркек сөрөй. Эркек тана бойдокчулук кылган уландарды ээрчип кетти (Аалы).
эркек, эркеги, эркекке
эркек тана
эркек-аял
Адамдын, айбандын, жаныбардын ж. б. эр жыныстуусу. Кызым тогуз, эркек жок («Эр Төштүк»). Эркек бала. Эркек торпок.
Жөнү жок, ыгы жок бирөөгө корсулдоо, ыгы жок кыр көрсөтүү. Эркек кара каргадай, Чокчоңдогон сен кимсиң? («Семетей»).
уподоб. от эркек
делать что-л., подражая взрослому мужчине, изображать из себя взрослого мужчину.
возвр. от эркекси-,
то же, что эркекси-;
эркексинип жинденбе, эгерде сөгүп тилдебе фольк. ты (парень) не беснуйся, изображая взрослого мужчину, ни в коем случае не брани и не ругай.
эркексин-, эркексинбей-,
эркексинген
Эркек бала, эркек аты бар, эркек сөрөй. Ушул айылдагы эркек таналар мени мас болгон сайын үйгө жеткирип турса («Кыргызстан маданияты»). Эркек тана эмеспи, алы келбесе да аракет кылып, тырбалаңдап жатат, -деп чоң ата небересине ичинен ыраазы болгондой («Ала-Тоо»).
Эркек бала, эркек аты бар. Эркек тана эмеспи, алы келбесе да аракет кылып, тырбалаңдап жатат, – деп чоң ата небересине ичинен ыраазы болгондой («Ала-Тоо»). Эркек тана бойдокчулук кылган уландарды ээрчип кетти (Токомбаев).
отвл. от эркек
качества и поведение, свойственные мужчине;
силердин эркектигиңер катындарга суу ташып, үйдү шыпырып бергениңерби? разве то, что вы носите жёнам воду, подметаете в доме, говорит о том, что вы мужчины? (в старом быту эти работы для мужчины считались зазорными).
сын. Эркекке таандык, эркек кишиге мүнөздүү.
Эркекке таандык, эркек кишиге мүнөздүү.