этиш. Дымыктыруу, буулоо. Күрүч демде. Энемдин айтуу боюнча көк чайды ачуу кылып демдедим (Жантөшев).
1. парить;
чай демде- заваривать чай;
күрүч демде- парить рис; варить плов;
2. поддать силы;
оор балкаңды ишчи демдеп көр своим тяжёлым молотом, рабочий, с силой размахнись.
Бышкан тамактарды жетилтүү үчүн дымыктыруу; бууга кармоо. Талча чайды демдеп очоктогу корго коюп койгон (Байтемиров). Азыр баргыла, ашым бышып турат. Демдеп коюп келдим (Байтемиров).
возвр.-страд. от демде- 1
париться.
демде этишинин туюк мамилеси. Казанда палоо демделип турган (Байтемиров).
Демделген, дымыктырылган. Очокто чай демделүү болучу (Байтемиров).
пареный;
демдеме күрүч плов;
демдеме күрүч, ширин аш конгон жерге кайнатып фольк. на каждом привале варили плов и сладкую еду.
этиш. Күч алуу, кубаттануу, кайраттануу. Тааныш үн кулагына угулганда демденет да, Жылдыз башын көтөрөт (Байтемиров). Күндөн-күнгө жарыктык Көтөрүлдү демденип (Осмонкул).
возвр. от демде- 2
набраться силы, окрепнуть; воспрянуть духом, приободриться;
кырк жигит калды демденип, уйкусун уктап, канышып фольк. сорок молодцев, отоспавшись, набрались сил;
элин аман көргөн соң элирди Токоң, демденип фольк. когда Токо увидел, что его народ невредим, он возрадовался, духом воспрянул.
Кайраттануу, кубаттануу, күчтөнүү. Тааныш үн кулагына угулганда демденет да, Жылдызкан башын көтөрөт (Байтемиров). Күндөн күнгө жарыктык, көтөрүлдү демденип (Осмонкул).
демден этишинин аркылуу мамилеси.
демден этишинин кыймыл атоочу.
ир.
күүлүү-демдер жүрөсүзбү? как здравствуете? (приветствие, обращение к старым людям).
: күүлүү-демдер — күүлүү-күчтүү, кубаттуу, кайраттуу. Келиңиз, байбиче, келиңиз, күүлүү-демдер жүрөсүзбү? (Турусбеков).
Күүлүү-күчтүү, кубаттуу, кайраттуу, тың. Келиңиз, байбиче, келиңиз, күүлүү-демдер жүрөсүзбү (Турусбеков).
демде этишинин аркылуу мамилеси.
понуд. от демде-;
чай демдет- заставить заварить чай;
палоо демдет- заставить варить плов.
демде этишинин аркылуу мамилеси. Теңме-тең май кылып, Демдетип палоо бастырып («Саринжи-Бөкөй»).