МАНАСТААНУУ

МАНАСТААНУУ — кыргыз фольклористикасынын «Манас» эпосун илимий негизде изилдөөчү бөлүмү. Эпосту илимий аңдап билүү 19-кылымдын экинчи жарымында (Ч. Валиханов. В. В. Радлов) башталганы менен илим катары 20-кылымдын 30-жылдарында калыптана баштаган (М. Ауэзов). М. негизинен үч багытта өнүгүүдө: «Манас» эпосун жыйноо (к. «Манасты» жыйноо); бастырып чыгаруу (к. «Манасты» бастыруу)-, эпосту ар тараптан илимий изилдөө (к. Манасты изилдөөнүн тарыхы). 1940-жылдарда «Манас» эпосун изилдөө чөйрөсү бир кыйла кеңиген. К. Рахматуллин, А. Н. Бернштам, С. М. Абрамзон, В. М. Жирмунский, М. И. Богданова, Ө. Жакишев, Ы. Абдыракманов жана башкалар окумуштуулардын изилдөөлөрү эпостун актуалдуу маселелерине арналган. 1950-жылдарда, айрыкча «Манас» эпосун изилдөөгө арналган илимий конференциядан (1952) кийин эпосту изилдөө боюнча маанилүү иштер аткарыла баштады. 1957-ж. Кыргыз ССР Илимдер акдемиясынын Тил жана адабият институтунда «Манас» секторунун уюшулушу менен эпос боюнча топтолгон материалдарды системага салуу, басмага даярдоо жана илимий изилдөө багытындагы иштер улантылган. «Манас» үчилтигинин курама вариантынын төрт китеби чыккан (к. китептер жөнүндөгү макалаларды: «Манас» (1), «Манас» (2), «Семетей», «Сейтек»), «Мажму ат-таварих» аттуу тажикче кол жазманын табылышы да «Манас» эпосунун тарыхын изилдөөгө баалуу материал болду. 1961-ж. орус тилинде «Кыргыздын баатырдык эпосу "Манас" деген жыйнактын (к. «Киргизский героический эпос "Манас"») жарыкка чыгышы М-нун өнүгүшүндө жаңы баскыч болгон. «Манас» изилдөөчүлөр Б. Керимжанова, С. Мусаев, М. Мамыров, 3. Мамытбеков, Э. Абдылдаев. Р. 3. Кыдырбаева, К. Кырбашев, А.Жайнакова, Ошондой Сооронов, Р. Сарыпбековдун, ошондой эле А. Маргуландын монографиялык эмгектеринде эпостун поэтикалык өзгөчөлүгү менен стили, түрк элдеринин эпостору менен эпикалык карым-катышы, типологиялык байланыштары, эпостун циклдик мүнөзү жана башкалар түйүндүү маселелер каралган. 1968-ж. “Манас” — кыргыз элинин баатырдык эпосу» (к. “Манас”— героический эпос киргизского народа») жыйнагынын чыгышы да М-дагы жакшы саамалык болгон. Е. М. Мелетинскийдин «Баатырдык эпостордун чыгышы» (1963), С. М. Абрамзондун «Кыргыздар» (1971) аттуу монографияларында жана «Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгынын тарыхынын очерки» (1973) аттуу эмгекте да «Манас» эпосуна арналган атайын бөлүмдөр бар. 1970—80-жылдарда да М. боюнча омоктуу изилдөөлөр жүргүзүлдү. Эпостун Сагымбай Орозбак уулунун («Манас», 4 том), Саякбай Карала уулунун («Манас», 2 том; «Семетей», 2 том; «Сейтек») варианттары боюнча китептери жарык көрдү. «Манас» эпосун генетикалык, поэтикалык аспектиде изилдеген бир докторлук, Юдон ашуун кандидаттык диссертация корголгон (к. Диссертация). Бул мезгилге чейинки «Манастын» ар кайсы маселелери изилденген эмгектерде эпостун айрым орчундуу проблемалары чечилгени менен алигиче тактала элек, болжолдуу маселелери дагы эле көп. «Манас» секторунун өзүнчө бөлүмгө (к. «Манас» бөлүмү) айланышы менен эпосту ар тараптан, комплекстүү изилдөө иши жолго коюлууда.
Э. Абдылдаев