Iэтиш. Абайлоо, сак болуу, текшерип көрүү. Силер эки жакты байкап иштей бергиле (Жантөшев). Байкап көрүп, монтаждарын макташа (Аалы). БАЙКАIIзат. текст. Кебезден жежүндөн токулган өтө түктүү жумшак кездеме.
следить, наблюдать, замечать; быть осмотрительным, быть осторожным; байкап жүр будь осторожен; байкабай калдым я не заметил, я не обратил внимания; эл байкабас, жан көрбөс кабакка кирип барды эле фольк. он ушёл в такую ложбину, где народ не заметит и никто не увидит; байкабыраак сүйлө следи за своими словами; словами не бросайся; байкап кой заметь, обрати внимание; байкачы взгляни-ка, посмотри-ка; бабкабастан не обратив внимания, не заметив.
Бирөөнүн иштеген ишине, кыймыл-аракетине, кандайдыр бир процесске көз салуу, алдыртан абайлоо, сезип-билүү, баамдоо. Кемпирдин ар бир кыймылын байкап отурат (Бектенов). Акия да Айганыштын кыйналганын байкай элек (Сыдыкбеков).
БАЙКАБАЗДЫКТАН ЖАСАЛГАН КЫЛМЫШ – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча жеңил ойлуулук же байкабаздык менен жасалган жосун. Эгерде адам өз аракетинин (аракетсиздигинин) коомдук коркунучтуу кесепеттерин баамдай алса, бирок жетиштүү негиздер болбосо деле өзүнө өзү ишенип, аларды болтурбайм деп ойлосо, кылмыш жеңил ойлуулук менен жасалган кылмыш катары таанылат. Эгерде адам өз аракетинин (аракетсиздигинин) коомдук коркунучтуу кесепеттерин баамдай албаса, бирок аларды баамдоого тийиш болсо жана баамдоосу мүмкүн болсо, кылмыш этиятсыздык менен жасалган кылмыш деп табылат.
наблюдательный; осмотрительный; ал, мурункусуна караганда, байкагыч, сезгич болуп, акылына акыл кошуп алды по сравнению с прежним, он стал более осмотрительным и рассудительным.
БАЙКАП — эпизоддук кейипкер, балбан. Эпосто Б. казактардын кызай уруусунан деп айтылат. Тейиш кандын тоюнда күрөшкө чыгып, Көкжору балбандан жеңилип калат (Сагымбай Орозбаков, 2. 51).
~: байкас кыл- присматриваться, наблюдать; быть осмотрительным, осторожным; байкас кылбай туруп, жаман ишке кириптер болуп калды по неосмотрительности он попал в нехорошее дело; байкас кылынбай кал- ускользнуть от внимания, остаться незамеченным; байкас албады он не заметил, он не обратил внимания; байкас албай не заметив, не обратив внимания.
понуд. отбайка-; сырын байкатып койду он выдал свой секрет; байкатпастан или байкатпай незаметно, тайно; эч кимге байкатпастан аралга чыгышты тайком от всех они вышли на остров; байкатпастан өтүп кетмек болот он решил пройти незамеченным.
1. байка этишинин кош мамилеси. Асан да мергенчинин жанында эчки-текелердин кай жакка багыт алганына көз салып, байкашып турду («Ала-Тоо»). 2. Сынап көрүү. Жана күлүктөрдү бир байкашып көрөлү (Каимов). Бир аз күч сынашуу, азыраак кармашып, бири-биринин кандай экендигин анча-мынча билип калуу. Байкашып көрдүк бул жерде, Калмактын калкы көп экен («Эр Табылды»).
понуд. отбайкаш-; байкаштырып көрүңуз попробуйте поискать, попробуйте подумать (может быть, что-нибудь подходящее найдёте, придумаете и т.д.); бул оюң бир эсептен туура, муну байкаштырып көрүш керек с одной стороны, эта ваша мысль правильна, нужно будет подумать и разобраться.
1. байкаш этишинин аркылуу мамилеси. Улам бир жоргону салдырып көрүп, кайсынысы мыкты экендигин байкаштырды. 2. Ойлонуштуруп, караштырып көрүү. Муну байкаштырып көрүш керек (Жантөшев).