укмуш

«укмуш диковинная весть, ошеломляющее сообщение, сногсшибательное сообщение; укмуштун-укмушу диво-дивное; укмуш ай! диво-то какое!, смотри-ка ты!; тири укмуш чудо из чудес; мындай укмушту ким көргөн! где это видано!; укмуш эмес, ырас не выдумка (не что-то чудодейственное), а правда» (Юдахин 1965). Бул сөз ук- этишинен келип чыккан жана бул сөз көпчүлүк түрк тилдеринде байыртан эле «түшүн, аӊда» маанисин да туюндуруп, бул бир процесстин эки жагы болгондугу менен түшүндүрүлөт (ЭСТЯ). Башында «көргөн эмес, уккан же ойдогу нерсе» деген мааниде колдонулуп жүрүп, кийин мааниси кеӊейип, «таӊ каларлык» деген азыркы мааниси келип чыкса керек. Муну тилдик материалдар менен да ырастоого болот: «көрмүш новость, новинка (которую можно видеть, но не слышать); уктуң беле укмушту? көрдүң беле көрмүштү? фольк. слышал ли ты новость? видел ли ты новинку?» (Юдахин 1965).