этиш.1. Жуу, чайкоо. Мамбеткул пиязды туурап бүтүп, колун чайып, бүкүрөйгөн манжаларын салаалаштырып койду (Абдумомунов).
2.өт. Жылмалоо, жымсалдоо, таза кылып көрсөтүүгө аракет кылуу. Уятын жууп чаюуга, Актанып дагы сайрады (Жантөшев).
♦Жашчаюу — көзүнө жаш алуу, жаш каптоо. [Назгүл] карагат көзүн жаш чайып турса да, күлүмсүрөп тиктеди (Бейшеналиев). [Динардын] көздөрүнүн кычыктары ачышып, каректерин жаш чайыды (Сыдыкбеков).
1. полоскать, ополаскивать; бетин чайыбай ишке келген он пришёл на работу не умывшись; бети-башыңды чайып ал сполосни себе лицо, умойся; көз жашы менен көкүрөгүн чайып олтурушат они сидят, омывая груди свои слезами; көкүрөгүн жаш чайып, ыйлай берди она плакала и плакала, омывая грудь свою слезами; 2. южн. забалтывать; талкан кылып, айранга чайып приготовив толокно, заболтав в айране (см.айран II); жууп-чайыба не увиливай; зубы не заговаривай.
1. Жуу, чайкоо. Мамбеткул пиязды туурап бүтүп, колун чайып, бүкүрөйгөн манжаларын салаалаштырып койду (Абдумомунов). 2. өт. Жылмалоо, жымсалдоо, таза кылып көрсөтүүгө аракет кылуу. Уятын жууп-чаюуга, Актанып дагы сайрады (Жантөшев).
1. свежая (только что вытекшая) еловая смола (ср. дабыркай), древесный клей; 2. камедь; кеме чайыр дягиль высокогорный (растение); чайыр чөп ферула высокогорная (растение); ак чайыр, кара чайыр, гүлжан чабыр названия растений; ак чайыр южн. название лекарственного растения употребляемого в народной медицине от простуды; кайырга чайыр злом за добро; кайыры чайыр болду он получил чёрную неблагодарность; кайырды чайыр кылган неблагодарный; ответивший чёрной неблагодарностью; чайырларды басып өт- испытывать, переносить крайние, мучительные трудности и лишения; оор күрөштөрдүн өлүмгө тете чайырларын басып өттү он испытал страшнейшие трудности тяжёлой борьбы, равносильные смерти.
зат. Карагайдан, өрүктөн ж. б. кээ бир жыгачтардан чыгып туруучу илээшкен, жабышкак зат, желим, дабыркай. Өрүктүн чайырыдыр деп ал [Кален] капарына алган жок («Жаш ленинчи»). Арчанын майда күкүмү чатырап,.. чайыр жытын бурады (Абдукаримов).
♦Кайырдычайыркылуу — жакшылыкты жамандык менен жокко чыгаруу, жакшылыктын аягын жамандыкка айландырып жиберүү.
Карагайдан, өрүктөн ж. б. кээ бир жыгачтардан чыгып туруучу илээшкен, жабышкак зат. Өрүктүн чайырыдыр деп Кален капарына алган жок. Арчанын майда күкүмү чатырап, чайыр жытын бурады (Абдукаримов).
~: асман чайыттай ачык небо совершенно чистое, ясное; уйкусу (или көзү) чайыттай ачылды он совсем проснулся; он приободрился; көңүлүн чайыттай ачты он очень повеселел; жаңы эле кар кетери менен чайытын ачкан өсүмдүк трава, пробившаяся сразу, как только сошёл снег.