~: апалаң-тапалаң суматоха, беспорядок, шум-гвалт; үйдүн ичи алалаң-тапалаң в доме прямо содом (напр. много детей, гостей приходят, уходят, шумят, кричат).
тапан I то же, чтотаман I; төөнүн тапаны южн. ступня верблюда; к лиштин тапаны южн. подошва калоши; аюунун тапаны южн. лапа медведя (её подошва); үч тапан название детской игры в альчики (отмеряется три ступни). тапан II парное капан. тапан III 1. альчик, у которого сглажены алчы (см.) и таа (см.таа I) и который постоянно становится то на алчы, то на таа; 2. перен. ловкий, хитрый, находчивый; алчы, тааңды жеп койгон тапан экенсиң ты хитрец из хитрецов; ты всегда сухим из воды выйдешь.
Iтаман менен бирдей.
♦ Үчтапан — чүкөнү же саканы үч тамандан кем эмес аралыкка сүрүп атып ойной турган чүкө ойну.
ТАПАНIIзат.1. Алчы, таа жактары жонулган, өкчөгөндө же алчысынан, же таасынан конуучу чүкө.
2. өт. Куу, митаам, айлакер. Силердей тапан студенттерди көргөн эмесмин (Бейшеналиев). Ал алчы, таасын жеген тапан бала.
Сөзгө жеңилбеген, бир сөз таап кутулуп кете турган кишини тапан деп коёбуз. Ал чүкө ойнундагы сакага карата айтылган сөздөн келип чыгат. Сакасы алчысынан жазбай консун үчүн айрымдар анын таа жаккы кырларын кесип таштайт. Ошондо сакасы таа турбай турган болуп калат. Андай саканы тапан деп коёт. Ушул маанидеги сөздү адамга карата колдонууга туура келген. Тапан сака дайыма айкүрүнөн жазбаган сыяктуу айрым адамдар сөзгө жеңилип калуунун ордуна эптеп сөз таап, кайра жеңген кишинин ролунда болуп турат. Ошондуктан аны да таа жагы жок чүкөгө салыштырып, тапан деп атаган.
1. Алчы, таа жактары жонулган, өкчөгөндө же алчысынан, же таасынан конуучу чүкө. 2. өт. Куу, митаам, айлакер. Силердей тапан студенттерди көргөн эмесмин (Бейшеналиев). Ал алчы, таасын жеген тапан бала.
Iзат. Жакын жерден атууга ылайыкталган кичинекей кол курал. Аңгыча болбой тапанчанын үнү чыкты (Абдукаримов).
ТАПАНЧАIIзат. диал. Көмөч казан жана ага бышырылган нан.
совершенно точно, отчётливо, чётко; точнёхонько, ровно; тапатак жүз ровно сто; сен кудайдан тапатак жуз дилде сурагансың (из сказки) ты у бога просил ровнёхонько сто золотых; тапатак ажырат-чётко разграничивать.