очаг (продолговатой формы, вырытый в земле; устраивается вне юрты, вне помещения);
кемеге башынан узатып жибер- принять и проводить гостя без почёта и без приличного угощения;
кемеге байге см. байге I.
зат. От жагылуучу жер, очок.
кемеге
кемегеден май агуу
Казан асууга, от жагууга ылайыкталып, жерди оюп же жээгин кырдап жасалган очок. От жагылган кемегеде чоң казан эт кайнап жатат («Ала-Тоо»). Ушул кемегеге чай кайнатып ичип алалы (Жантөшев). Кемегесинде он эки карыш казан («Ала-Тоо»).
Анчалык даңазалуу эмес, өтө чоң эмес, чакан ат чабыш. Быйылча жетилтип, байгеси болобу, башкасы болобу, эмки жылы чабайын деп, сактанып жүргөн Кылычбек бу жолу кызып кетип, быштысын кемеге байгеге кошуп жиберди (Жакыпбеков). В.: Көр байге. Бүгүн кылдым көр байге, эртең кылам чоң байге (фольк.).
Анчалык даңазалуу эмес, өтө чоң эмес, чакан ат чабыш. Кылычбек бу жолу кызып кетип, быштысын кемеге байгеге кошуп жиберди (Жакыпбеков).
Мал көп союлуп, тамак-аш ашып-ташып туруу, абдан берекелүү болуу. Тоюңарга бээ союп, кемегеңерден май агып жаткан күнү эгин сурап силерге келип отурам (Жантөшев).
Мал көп союлуп, тамак-аш ашып-ташып туруу, абдан берекелүү болуу, чөмүч да май, кашык да май болуу. Тоюңарга бээ союп, кемегеңерден май агып жаткан күнү эгин сурап силерге келип отурам (Жантөшев).
Чоң ашта, атактуу тойдо кемегелерде бышып жаткан эттерди бышырып туруучу, анда бышып жаткан эттерди башкаларга талаттырбай карап туруучу адам. Кемегенин жарчылыгы, Тубарбайга анык тийип, анын кылаар укугу ушу, Эт иреттейт, үнү бийик (Чоробаев).
кемеге байге менен бирдей. Кетип калат курчу деп, Кемегеге чаппаган (Калык).