келме I
ар. рел.
мусульманский символ веры;
келме келтир-
1) произнести мусульманский символ веры;
2) перен. стать мусульманином;
алты келме шесть символов (возглашаются муэдзином).
келме II
келме кезек неотвратимое;
айлаңды кудай таптыбы? келме кезек келдиби? фольк. бог нашёл на тебя управу? твой черёд (ответить) настал?
келме кезек экен го, минтип, эркегибиз кул болдук фольк. случилось ведь неотвратимое, мужчины наши стали рабами;
келме кезек-терме тезек погов. всё приходит и уходит, всякое бывает.

зат. дин. Мусулмандардын ишениминин символу. Оронгонуң селде экен, Оозуңан чыккан келме экен (Токтогул). Молдо келме келтирди (Сасыкбаев).

Kelime–i şehadetin kısaltılmış hali.

келме: келме кезек

келме (зат а.)
келме келтирүү
келме келтир-
келмеси оозунан түшүү

Ислам динин туткан адамдардын кудайдын бирдигин, Мукамбет анын элчиси экендигин ырастоо, моюнга алуу, ага ишенгендигин айгинелөө үчүн айтылуучу атайын формула (ла аллахи иллалла, Мухаммед Расул Алла – Бир Алдадан башка Алда жок, Мукамбет Алданын элчиси). Тилиме келме келтирип («Манас» С. О.). Төрөлөрдүн жаны оозуна келип, келмеден башканы айтпай калышты (Абдукаримов). Оозунда келме, Башында селде (Тоголок Молдо). Кээси ичтеринен келме келтиришти (Сыдыкбеков). Айта бергин келмеңди, Акка мойнуң сундуң – деп («Эл адабияты»).

Дал ушундай окуя сенин да башыңа келет, мындай көрүнүшкө сен да туш болосун деген мааниде, көбүнчө, таба кылуу иретинде айтылат. Айлаңды кудай таптыбы? Келме кезек келдиби? (фольк.). Келме кезек экен го, Минтип, эркегибиз кул болдук (фольк.).

Кезектин ирети, кайталанып келип турушу, көбүнчө, таба кылуу иретинде айтылат. Айлаңды кудай таптыбы? Келме кезек келдиби? (фольк.). Келме кезек экен го, Минтип, эркегибиз кул болдук (фольк.).

келмек-ирада, кетмекижаза

келмекөй

Дайыма кудайга жалына берүүчү адам, такыба чалыш киши. Келме көйдүн барысы, Кайрат кылар заманы («Манас»).

к. АЛДАСЫ ООЗУНАН ТҮШҮҮ ­Молдонун келмеси оозунан түшүп, өнү кумсара түштү (Жантөшев).

Эси чыгып алдастоо, эмне дээрин билбей калуу, дапдаарый түшүү. өзүн жоготуп коюу (көбүнчө катуу коркуп кеткен учурга карата). Келиндер бул кемпирдин келмеси оозунан түшүп калганын сезишти (Жусупов).

Эси чыгып алдастоо, эмне дээрин билбей калуу, дапдаарый түшүү, өзүн жоготуп коюу (көбүнчө катуу коркуп кеткен учурга карата). Келиндер бул кемпирдин келмеси оозунан түшүп калганын сезишти (Жусупов).

1. Келмени жарыя айтуу, үн чыгарып келме келтирүү, мусулман экендигин күбөлөө, далилдөө. 2. Кандайдыр бир фактыга далил берүү үчүн күбөлөндүрүү көрсөтмө. Келме шаадат келтирип («Манас» С. О.).