ДЕЛИКТ (лат. delictum – бузуу, күнөө) – жорук (жарандык, административдик тартип бузуу) деген эле сөз; «Д.» деген аталгы КР мыйзамдарында колдонулбайт, бирок илимий-укуктук адабияттарда кеңири колдонулуп келет (кара:Тартип бузуу).
ДЕЛИКТ (лат. delictum – бузуу, күнөө) – жорук (жарандык, административдик тартип бузуу) деген эле сөз; «Д.» деген аталгы КР мыйзамдарында колдонулбайт, бирок илимий-укуктук адабияттарда кеңири колдонулуп келет (кара:Тартип бузуу).
ДЕЛИКТ ЖАРАМДУУЛУГУ – жарандын укук бузуу аракетинин аркасында келтирилген зыян үчүн жарандык-укуктук жоопкерчилик тартууга жарамдуулугу. Айрым өлкөлөрдө (Германияда, Швейцарияда) жарандын жарамдуулугунун бөлүгү катары каралат.
ДЕЛИКТ ЖООПКЕРЧИЛИГИ (КЕЛИШИМДЕН СЫРТКАРЫ) – жарандык укуктагы жарандык укук бузуунун натыйжасында, бир жактын экинчисине мүлктүк зыян келтирүүсүнүн натыйжасында келип чыккан жоопкерчилик (деликт).
ЭЛАРАЛЫК ДЕЛИКТ – ченем, тартип же келишим милдеттенмелерин бузуу менен, эларалык жоопкерчиликке алып келе турган эларалык жалпы укук субъектиси тарабынан жасалган аракет (аракетсиздик). Муну бузган тарап же жак «делинквент» аталат. Бирок, Э. д-ти атайын жасалган аракет катары кароо – азыркыга чейин талаш маселе.
ДЕЛИКТ ЖООПКЕРЧИЛИГИ (КЕЛИШИМДЕН СЫРТКАРЫ) – жарандык укуктагы жарандык укук бузуунун натыйжасында, бир жактын экинчисине мүлктүк зыян келтирүүсүнүн натыйжасында келип чыккан жоопкерчилик (деликт).
ДЕЛИКТ УКУГУ – жарандык укуктагы зыян келтирүүдөн улам келип чыккан милдеттенмелерди жөнгө салуучу укук ченемдеринин жыйындысы. Милдеттенмелик укуктун курамдык бөлүгү.
ДЕЛИКТ ЖАРАМДУУЛУГУ – жарандын укук бузуу аракетинин аркасында келтирилген зыян үчүн жарандык-укуктук жоопкерчилик тартууга жарамдуулугу. Айрым өлкөлөрдө (Германияда, Швейцарияда) жарандын жарамдуулугунун бөлүгү катары каралат.
ДЕЛИКТ УКУГУ – жарандык укуктагы зыян келтирүүдөн улам келип чыккан милдеттенмелерди жөнгө салуучу укук ченемдеринин жыйындысы. Милдеттенмелик укуктун курамдык бөлүгү.
ЧЕГАРА ТАКТОО – адатта, ири өлчөмдөгү карта боюнча, андагы калк жашаган жерлерди, жер түзүлүшүн, жер-сууну ырааттуу чагылдыруу менен, мамлекеттин чегара тилкесин өкмөттөр аралык келишим негизинде тактоо. Ошону менен бирге, келишим түзгөн тараптар картада көрсөтүлгөн тилкени ырааттуу баяндап жүрүп отурат. Ч. т. жөнүндөгү келишимдер ратификациялануусу тийиш.
БӨЛҮНҮҮЧҮ ЖАНА БӨЛҮНБӨС БУЮМДАР – жарандык мыйзамдар боюнча, бөлө келгенде өзүнүн өзгөчөлүгү менен баштапкы касиетин жоготуп койо турган буюмдар бөлүнбөс буюм катары таанылат. Ал эми, баштапкы касиетин жоготпогондор бөлүнүүчү буюмдарга жатат (м.: дан менен көмүр – бөлүнөт, сыналгы менен автомашина – бөлүнбөйт). Бөлүнүүчү буюмдар негизинен жалпы менчик жагына тийешелүү. Жалпы менчик үлүштүк болуп саналгандыктан, ар менчик ээси өз үлүшүн накталай бөлүп берүүнү талап кылууга акысы бар. Бирок, бөлүнбөс акыбалда болсо, менчик ээсинин бири ал буюмду алат дагы, калган тарап өз үлүшүнүн көлөмүндөгү акчалай түрдө сыйакы алат. Бөлүнүүчү же бөлүнбөс буюмдар, ал буюмдардын келип чыгуу жагдайына жараша, үлүштүк мүнөз күтөт.
возвр. отдел - II 1. быть сказанным; быть произносимым; выговариваться; делинген было сказано; 2. именоваться, называться; ошол күндөн "Кара жолтой тер" делинет с того дня (это место) называется "Злосчастное высокогорье".
несов. что 1. (на части) бөлүштүрүү, бөлүү, үлөштүрүү; делить поровну тең бөлүү; 2. бөлүшүү, кайрылышуу; он делил с товарищами последнюю копейку ал бир тыйын болсо да, жолдоштору менен бөлүшө жеди; 3. перен. ортоктошуу, орток болуу, кошо тартуу, тең көрүү, шериктешүү; он делил с ней горе и радость ал анын кайгы менен кубанычына ортоктош болду.
несов. 1. (на части) бөлүнүү, үлөштүрүлүү; калындысыз бөлүнүү; 2. с кем (о разделе имущества) энчи бөлүшүү; 3. чем с кем бөлүшүү; он делился с товарищами последней копейкой ал жолдоштору менен бир тыйын болсо да, тең бөлүштү; 4. чем с кем, перен. ортоктошуу, шерик болуу; делиться впечатлениями көргөндөрүн, уккандарын сүйлөп берүү.
Терезе, каалга, эшик. (Япондордун үйүнүн) сыртынан биздикиндей каалгасын таппайсыз, деличеси тар келет, киши бүкчүйүп кысылып кирет. Ошондой заңы бар (Жусупов).