ир.
кетмень;
кетмен чап- копать кетменём;
кетменди уңгусуна киргизе чап (вскапывая) пускай кетмень глубже (букв. до обуха);
кызыл кетмен южн. разгар весенних полевых работ;
кетмен ооз большеротый;
буттун кетмени верхняя часть ступни между пальцами я подъёмом;
кетмендин жебеси см. жебе.
зат. Жер казуу, арык чабуу ж. б. иштерге колдонулуучу эмгек куралы. Балдар кетмен, күрөктөрүн көтөрүп, короодон чуркап чыгышты (Баялинов).
¨ Буттун кетмени — буттун башы, жалпак жана жазы келген бөлүгү. [Түгөл].. сол бутунун кетменин көрсөтпөй кокуйлай баштады (Бейшеналиев).
КЕТМЕН — топоним. Көкөтөйдүн ашында эр эңиш өткөрүлгөн Каркырадагы жерлердин бири (Сагымбай Орозбаков, 3. 256). Географиялык реалияда Иле аймагындагы тоо.
Жер казуу, арык чабуу ж. б. иштерге колдонулуучу эмгек куралы. Кетмен чаап, тер баскан, Кербен тартып чөл баскан (Калмырза). Бир кетмен, эки лом, беш жыгач күрөк даярдагыла (Жантөшев). Бардыгы күрөк-кетмендерин жерге коюп, карап турушкан эле (Ашубаев).
этиш. Кетмен чабуу, казуу, иштөө. Кара жерди биз быйыл Кетмендеп жатып оёлу («Манас»).
работать кетменём, копать кетменём;
аланын турган жерин кетмендеп сал место, где жил прокажённый, вскопай (чтобы обеззаразить);
отурган жерин кетмендеп сал сделай так, чтобы и духу его не осталось (как после прокажённого).
Кетмен менен чабуу, казуу. Кара жерди биз быйыл Кетмендеп жатып оёлу («Манас»).
кетменде этишинин аркылуу мамилеси.
понуд. от кетменде-;
кетмендетип каздыр-велеть копать кетменём.
кетменде этишинин аркылуу мамилеси.
Кетмендин мизинен тартып бардык жалпак жайыгы, жалкыны.
кетменде этишинин кыймыл атоочу.
кетменде этишинин кыймыл атоочу.
ир.
землекоп, работающий кетменём;
алтымыш балбан кетменкор - ылайын шого тептирип фольк. шестьдесят силачей-землекопов, им она приказала вымешивать глину.
КЕТМЕН-ТӨБӨ — топоним. Бокмурун элге кабар жиберип, Көкөтөйдү койгондо «Чабыр малы батыптыр Кетмен-Төбө боюна» (Сагымбай Орозбаков, 2. 47),— деп айтылат. Географиялык реалияда Кыргызстанда Нарын өрөөнүндөгү аймак.
1. изготовитель кетменей;
2. работающий кетменём.
зат. 1. Кетмен менен иштөөчү, дыйкан. Салкынга эргий түшкөн кетменчи жигиттер ансайын.. күүлөнүшөт (Сыдыкбеков).
2. өт. Кедей дыйкан. Али эсимде, жыйырма эки жыл илгери Ушул колхоз кетменчиден куралган (Маликов).
1. Кетмен менен иштеген, кетмен чапкан адам. Уйчу, койчу, кетменчинин Менмин сүйгөн акыны (Осмонов). Салкынга эргий түшкөн кетменчи жигиттер ансайын күүлөнүшөт (Сыдыкбеков). 2. өт. Кедей, дыйкан. Али эсимде, жыйырма эки жыл илгери, Ушул колхоз кетменчиден курулган (Маликов).