ср.
1. талаа;
хлопковые поля пахта талаалары;
идти полем талаа менен жүрүү;
2. перен. (фон) ачык жер, түс;
3. чаще мн. (в книге, тетради) чети, жээги (китеп же кол жазманын жээгиндеги бошжер);
отогнуть поля тетради дептердин четин бүгүп коюу;
4. поля мн. (у шляпы) курбу;
шляпа с широкими полями курбусу кенен шляпа;
5. (пространство). талаа, майдан, мейкиндик;
поле боя согуш майданы;
находиться в поле зрения
1) көз астында болуу;
2) перен. көз жаздымында калбай туруу;
электромагнитное поле физ. электромагнит талаасы;
6. перен. (область, сфера) жайыт, чабыт, чөйрө.
(Microtinae) момолойсымактар; чычкан сымалдуу кемиргич айбандардын бир тукумчасы, булардын кыйла уруусу, түрү белгилүү: полевка водяная (Arvicola terrestris) — жээкчил момолой, п. Брандта (Microtus brandti) — Брандт момолою, п. каменная — к. п. серебристая, п. к. алайская — Алай корум момолою, п. к. Тянь-Шаньская — Тянь-Шань корум момолою, п. красная (Clethrionomys rutilus) — кызыл момолой, п. красно-серая (С. rufocanus) — кызгылтым момолой, п. лесная Тянь-Шаньская — Тянь- Шань сары момолою, п. общественная — к. п. обыкновенная, п. обыкновенная (Microtus arvalis) — кадимки момолой, сур момолой, п. о. туркестанская — Түркстан кадимки момолою, п. памирская — Памир момолою, п. Прометеева (Prometheomys schaposchnikovi) — Прометей момолою, п. рыжая (Clethrinomys glareolus) — саргыч момолой, п. серая — к. п. обыкновенная, п. серебристая (Alticola roylei) — буурул момолой, п. стадная — к. п. темнобрюхая, п. темнобрюхая (Eothenomys melanogaster) — сүйрү баш момолой, п. узкочерепная (Microtus gregalis) — кырчеке момолой, п. у. Кашгарская — Кашкар кырчеке момолою, п.-экономка (М. oeconomus) — камбыл момолой, п. южнокиргизская — таштак момолою, полевки водяные (Arvicola) — жээкчил момолойлор (уруу), п. каменные (Alticola) — корум момолойлору (уруу), п. лесные (Clethrionomys) — токой момолойлору (уруу), п. Обыкновенные к. п. серые, п. настоящие — к. п. серые, п. рыжие — к. п. лесные, п. серые (Microtus) — сур момолойлор (уруу), п. южноазиатские (Eothenomys) — Түштүк Азия момолойлору (уруу) ж. б.
м.
полевод (талаачылык жагын башкарган киши).
ср.
талаачылык (дыйканчылыктын эгин жана тоют өсүмдүктөрүн өстүрүү тармагы).
~, ая, -ое
полёводство-го т.;
полеводческие бригады талаачылык бригадалары.
ТАЛААНЫ ТЕКШЕРҮҮ – 1) аргын үрөндөрдү өндүрүүдө технологиялык ченемдердин сакталышын көзөмөлгө алуу; 2) изилдөө усулу.
~, ая, -ое
1. поле 1-ге т.;
полевые работы талаа жумуштары;
полевые цветы талаа гүлдөрү, жапайы гүлдөр;
полевая мышь талаа чычканы;
2. воен. (походный) полевой, талаалык;
полевой бинокль талаалык дүрбү, талаалык турнабай;
полевой госпиталь талаа госпиталы;
полевая почта полевой почта;
полевая сумка полевой сумка (карта, компас ж, 6. сала турган булгаары сумка).
ср. с.-х.
жыгылуу, жатып калуу, жапырылуу;
полегание хлебов эгиндин жапырылып (жыгылып) калышы.
нареч. разг.
эч шашпастан, акырындык менен.
сов. разг.
жеңилдеп калуу, жеңил тартып шуу.
сов.
жатуу, жата түшүү, жата туруу;
полежать в постели төшөктө жата түшүү.
~, ая, -ое
талаа сактагыч;
полезащитные лесные полосы талаа сактагыч токой тилкелери.
ПАЙДАЛУУ МОДЕЛЬ – патенттик укуктун коргоосуна алынган ойлоп табуучулук жана өнөржайлык үлгү менен бир катардагы өнөржайлык менчик объекттеринин бири. КРдин 1998-жылдын 14-январындагы Патенттик мыйзамына ылайык П. м-дерге өндүрүш каражаттарын жана керектөө буюмдарын, ошондой эле алардын курамдык бөлүктөрүн долбоордук жасоо киргизилген. Эгер П. м. жаңы болсо (анын олуттуу белгилеринин жыйындысы техникалык өсүш деңгээлинен алып караганда белгисиз болсо) жана өнөржайда колдонууга жараса (өнөржайда, айыл чарбасында, саламаттык сактоодо жана башка ишмердик тармактарында колдонулушу мүмкүн болсо), анда ага укуктук жактан коргоо камсыз кылынат.
нареч.
пайдалуу, пайдасы бар.
ж.
пайдалуулук, пайдасы бардык.
ПАЙДАЛУУ КЕН-БАЙЛЫКТАР – жер кыртышынынын товардык өндүрүш чөйрөсүндө колдонулуучу жана өнөржайлык технологиялардын баасынын азыркы деңгээлинде экономикалык мааниге ээ табигый минералдык түзүлүштөрү.
~, ая, -ое
пайдалуу, пайдасы бар;
полезные растения пайдалуу өсүмдүктөр;
полезная работа пайдалуу иш, пайдалуу жумуш.
сов. разг.
1. (начать лезть) чыгуу;
полезть на дерево жыгачка чыгуу;
2. кийлигишүү, аралашып кетүү;
3. (за чем-л.) кол салуу;
полезть в портфель за карандашом карандаш алуу үчүн портфелге кол салуу;
4. (о волосах, шерсти) түлөп, жыдып түшө баштоо.
несов. с кем
айтышуу, талаш-тартыш жүргүзүү (сөз менен).
ж.
полемика, айтышуу, талаш-тартыш жүргүзүү;
научная полемика илимий айтышуу, илимий полемика;
вступить в полемику айтышууга катышуу, полемикага катышуу.
Илимий, адабий, саясий маселелерди талкуулоодогу талаш, талашыптартышуучулук. Баяндамачы менен полемикага чыгуу.
~, ая, -ое
полемика-га т.; полемикалык;
полемическое сочинение полемикалык чыгарма;
полемическое выступление полемика түрүндө сүйлөнгөн сөз.
сов.
жалкоолонуу;
не поленись сделать это муну иштөөдөн жалкоолонбо.
ж.
такталап, саржандап жыйган отун.
ср.
бир кертим жыгач; саржан отундун бир даанасы.
ср.
токойлуу түздүк, ойдуңдагы токойлуу жер.
сов.
1. учуу, учуп кетүү (баруу);
птица вспорхнула и полетела куш талпынды да учуп кетти;
самолёт полетел в Москву самолёт Москвага учуп кетти;
2. (о брошенных предметах) барып тийүү;
камень полетел в окно таш терезеге барып тийди;
3. перен. разг. (побежать) катуу жүгүрүү;
4. перен. разг. (упасть) жыгылып түшүү, учуп кетүү, куланып түщүү;
я поскользнулся и полетел мен тайгаланып жыгылып кеттим.
сов. кого-что
дарылоо, бир аз дарылоо;
его надо полечить аны дарылоо керек.
сов.
1. (лечь - о многих) жатуу;
все в доме полегли уже спать үйдөгүлөрдүн бардыгы уктоого жатышты;
2. (быть убитым) өлүү;
в бою полегло много воинов согушта көп жоокер өлдү;
3. (о злаках) жапырылуу, жатуу, жыгылуу;
после ливня пшеница полегла кара нөшөр жамгырдан кийин буудай жапырылып калды.