1. грабитель, разбойник;
ууруну каракчы урат погов. вор у вора дубинку украл (букв. вора бьёт грабитель);
аба каракчылары воздушные разбойники;
2. то же, что карачкы;
таң каракчысы предрассветное время;
Жети Каракчы то же, что Жети Аркар (см. жети).
зат. 1. Талоончу, тоноочу, карактап тартып алуучу.
Илгери жети каракчы болгон экен («Жомоктор»).
Каракчы болуп мал уурдап, Канча бир жылы жашаган («Эр Табылды»).
- 2. Эски кийимден, чүпүрөктөн ж. б. жасалган короонун же огороддун четине коркутуу үчүн коюлган сөлөкөт. Ичи жаргак бешманттан Каракчы кылып жасады (Жантөшев).
- 3. Жаман көргөндө же эркелеткенде айтылуучу сөз. Итирейген каракчы.. дарыядан барып суу алып кел (Турусбеков). — Садагаң болоюн, жаман каракчым (Сыдыкбеков).
- 4. Кир, булганч, таза эмес, кебете-кешпири кеткен. — Каракчыдай болуп кантип барам (Сыдыкбеков).
karakçı
eşkiya, soyguncu, haydut, yol kesen
каракчы (огородго коюл-
ган сөлөкөт)
1. Талоончу, карактап кетүүчү, каракчылык кылуучу, Каракчылардын колунан эмне келет? (Сасыкбаев). Каракчылар кол салышып, жүгүбүздү талап алышты («Жомоктор»). 2. Эски кийимден, чүпүрөктөрдөн ж. б. жасалып, таранчыдан же башка нерседен эгинди, бакчаны ж. б. коруу максатында сайып коюлган сөлөкөт. Карга, кузгун келбеске, Эт менен тери бар жерге, Каракчы кылып салалы («Эл адабияты»). 3. Кебетеси жаман, булганч, жүдөө кишиге карата же бирөөнү кодулоо, кемсинтүү иретинде айтылат. Селпейген каракчы деп уруп-согуп, Ажаандар айбандарча алды кекти (Турусбеков). Кармалаба, селпейген каракчы (Жантөшев). Каракчыдай болуп кантип барат элем (Сыдыкбеков).
Жолоочуларды тоноп алчу кишини билдирген каракчы сөзү жогорку карак «талоо, талоон» деген сөзгө кесипти билдирген -чы мүчө жалгануудан келип чыккан.
«Киши сөлөкөтүнө окшотуп эски кийим-кечеден жасалып, короонун же огороддун четине орнотулган нерсе» маанисиндеги каракчы сөзү метатезаланып, кээде карачкы болуп да айтылат. Бул сөз карак+чы бөлүктөрүнөн куралган. Анын карак уңгусу – азыркы кароо деген кыймыл атоочтун байыркы кездеги формасын сактаган варианты. Ага кесипти билдирген -чы мүчөсү уланган. Келип чыккан каракчы сөзү «кароочу» маанисин берген.
Каракчы жаман-жуман нерселерден жасалып, коркунучтуу көрүнгөн. Ошондуктан анын алгачкы «кароочу» деген түз мааниси өзгөрүп, «кейпи суук нерсе» деген өтмө мааниси жаралган.
грабительство, разбой;
каракчылык чабуул разбойное нападение.
зат. Талоончулук, тоноочулук, карактап алуучулук. Айласы кетти, Эми көрүнөө каракчылыкка өттү (Борбугулов).
каракчылык, каракчы-
лыгы, каракчылыкка
КАРАКЧЫЛЫК – КР кылмыш-жаза укугундагы менчикке каршы кылмыштын бири; уурдоонун эң коркунучтуу зомбулук түрү. К. башка бирөөнүн менчигине ээ болуу максатында, өмүр менен денсоолукка коркунучтуу зордук-зомбулукту колдонуу же мындай зомбулукту колдоно тургандыгы менен коркутуу аркылуу жасалган колсалуу.
Талоончулук, карактап, тоноп алуучулук. Айласы кетти, эми көрүнөө каракчылыкка өттү (Борбугулов).
каракчысы: таң карак-
чысы