м.
1. чоң ата (по линии отца); тай ата (по линии матери);
2. разг. (при обращении) ата, карыя, баба, аке (сүйлөшүүдө: жалпы карыган эркек киши);
наши деды биздин ата-бабаларыбыз.
~: дедек болуп жүр- или дедек ур- проявлять большую заботу, прилагать усилия, стараться;
бүтүн иштерге жалгыз өзү дедек болуп жүрөт он один суетится по всем делам.
дедек: дедек ур (кам
көр-), дедек болуу
~: дедектеп кач- стремительно убегать.
Декилдөө, дедек болуу, энтелеңдеп дегдеңдеген аракетте болуу. Чөп жесе жазылып кетчүдөй эчкинин артынан дедектеп, улам козгоп айдап коёт (Элебаев).
дедекте этишинин аркылуу мамилеси.
дедекте этишинин кыймыл атоочу.
ир.
энергичный, деятельный, энергично добивающийся чего-л.;
дедил болуп жүрөт он проявляет большое стремление.
понуд. от де-,
то же, что дегиз-;
кыл дедирмейинче кылбайт пока ему не прикажут, он не делает; он не делает (ничего) по своему почину;
дедирбей барат он пойдёт и без приказаний;
балп дедире сугунуп, кулк дедире жутту эле фольк. жадно схватив, он глотнул;
"а" дедирбей в момент, тут же;
"а" дедирбей, Ажекең айттырбастан билгени фольк. Аджеке догадался, когда ещё не произнесли "а" (не дожидаясь пока скажут);
каңк дедире сал- стукнуть так, чтоб зазвенело (напр. по голове).
дегиз менен бирдей. Калың журт сага көрүндүм, Качып жүрөт дедирбей (Токтогул).
понуд. от дедир-;
качкын катын дедиртип, о кудай, башыма салба сонунду фольк. не заставляй меня, боже, прослыть беглянкой, не посылай беду на мою голову.
~, а, -о
чоң атаныкы, тай атаныкы.
~, ая, -ое
чоң (тай) атаныкы, чоң (тай) атага караштуу;
дедовские обычаи ата-бабадан калган үрп-адаттар.
~, ая, -ое
дедуктивдүү, дедуктивдик;
дедуктивный метод дедуктивдик метод;
см. дедукция.
дедуктивдик метод (жалпы корутундуларга таянып, айрым корутундуларга келүү аркылуу түшүндүрүү методу)
ж.
дедукция (логикада ойлоо ыгы: мында акыл жүгүртүү жолу жалпы ойлоодон айрым корутундулар чыгаруу аркылуу болот).
дедукция (жалпы түшүнүктөн айрым түшүнүккө келүү аркылуу ой жүгүртүүнүн (далилдөөнүн) методу)
ДЕДУКЦИЯ (лат. deductio – чыгаруу) – жалпыдан жекеге, жалпы ой жүгүртүүдөн жекечеге же дагы башка жалпы жыйынтыктарга карата логикалык жыйынтыкка келүү; илимий ой таанымында Д. индукция менен тыкыс байланышкан.
ДЕДУКЦИЯ (лат. deductio – чыгаруу) – жалпыдан жекеге, жалпы ой жүгүртүүдөн жекечеге же дагы башка жалпы жыйынтыктарга карата логикалык жыйынтыкка келүү; илимий ой таанымында Д. индукция менен тыкыс байланышкан.
лог. Ойлоо процессиндеги жалпыдан жалкы жыйынтыкка келүү жолу, ыкмасы.
м.
1. чоң ата (по линии отца); тай ата (по линии матери);
2. (в обращении) ата, карыя, баба, аке.
