жердик I
1. дикий;
жердик куш дикая птица;
2. ист. человек, откочевавший далеко от своего рода или аула; человек, живущий вдали от людей.
жердик II
(самостоятельно не употребляется) указывает на принадлежность к местности;
кайсы жердик? из каких мест (из какого города, села и т.п.) ?
мен ушул жердикмин я здешний.
жердик III
место жительства, пребывания; место обитания;
акыры таптым, мен көрдүм атамдын өлгөн жердигин фольк. наконец нашёл я, увидел место, где умер мой отец.
жердик IV
мощь, непоколебимая сила;
баракелде, кырк жигит! маашыр болдум эрдикке, ыраазы болдум жердикке фольк. хвала (вам), сорок витязей! доволен я (вашей) храбростью, доволен я (вашей) мощью;
калдайып турган кара жер айкөл Манас көкжалга жердигинен түткөндөй фольк. вспученная земля выдерживает Манаса своей мощью (потому, что она - земля).

сын. Белгилүү бир жерге таандык, тиешелүү. Жердик куш. Аты Мурат, ушул жердик жан экен (Үмөталиев).

жердик, жерлик

Элдик көркөм кол өнөрчүлүктө буюмдун түпкүлүгү, чыккан негизи, үлгүнүн материалы. Жердик — буюмдун туруш-турпаты. Буюм жердикти тандайт. Жакшы жердик кандай буюм кармоону өзү эле айтып турат. «Жердиги мыкты экен» — деген сөз мына ошондон калат. Кардар адамдар абалы дал ошол жердикти карап, мамиле кылышат. Демек, буюмдун чыккан башаты ошол жердик ойдогудай болсо, чебердин өзү да кызыга кармайт. Анткени, узанган жана узданган сайын кереметтүү сырлар ачылып, аны улам каалагандай өзгөртүүгө ийкемделет да, чебердин чыгармачылыгын арттырат.
      Начар жердик чебердин иш-аракеттерине шек келтирет. Көңүлдү кайт кылып таштайт. Аны адамдар да көңүлдөрү чөгөт кабыл алат. Мисалы, сынпостоо үчүн ээрди каптап, ага наар түшүрүүдө сөзсүз кара булгаары керек. Ат жабдыктарына кайыш, шөкөттөөлөргө күмүш, жез, нейзильбер, мельхиор, датчалбас өңдүү түстүү металлдар, оймочулукта кийиз, саймачылыкта баркут, үй жыгачтарына тал, терек, токуучулукта, түймөчүлүктө, өрмөчүлүктө жип, бычмачылыкта кездеме, чырмакчылыкта чий, эшмечиликте кыл, көн-шири буюмдарында тери жасалуучу буюмдун жердиги болуп саналат.

1. Теги, чыккан жери, түпкүлүгү, негизи. Баатыр элден өскөн деп, Жердигиңди сүйгөмүн (Нуркамал). Товары жакшы, жердиги – бостон (Таштемиров). Атам эр, элим да эр, жердигим эр (Мидин). 2. Буюмдун түпкү негизи, материалы, негизги үлгүсү, негизги түсү. Жердиги боз, көк, кызыл оймолуу ала кийиздин үстүндө 7–8 жашар эки секелек кыз топ таш ойноп олтурушат («Ала-Тоо»).

Белгилүү бир жерге таандык, тиешелүү, белгилүү бир жерден. – Балам бул жерлик эмес көрүнөсүң, кайдан?

Элден-журттан обочо, өзүнчө жалгыз жүргөн, элге кошулбаган, элден алыс жүргөн. Сен жердик болуп кеткенсиңби? || Колго үйрөтүлбөгөн, жапайы. Жердик куш.

сейр. Тартынбастык, күч-кайрат. Баракелде, кырк жигит, Маашыр болдум эрдикке, Ыраазы болдум жердикке («Эр Табылды»).

то же, что жергиликтүү.

жердиктүү